Spirituele biografie van mystica Maria van Hout
De zusters van het Convent van Betlehem in Duffel vroegen aan de Leuvense onderzoekster Lieve Uyttenhove om hun eerste overste, de zestiende-eeuwse mystica Maria van Hout, bij een breder publiek voor te stellen en interesse te wekken voor haar spiritualiteit.
De mystieke schrijfster Maria van Hout (+1547), ook Maria van Oisterwijk genoemd, is velen wellicht onbekend. Maar uit het – niet gemakkelijke, maar uiterst verzorgd – boek Ontvangen om te geven van Lieve Uyttenhove dat vorige zaterdag in Duffel werd voorgesteld, blijkt dat zij in de zestiende-eeuwse heropleving van spirituele en mystieke literatuur in de Lage Landen een sleutelrol speelde. Afkomstig uit de omgeving van s’ Hertogenbosch, werd zij begin zestiende eeuw de eerste moeder van het maeghdenhuys van Oisterwijk in de buurt van Den Bosch. Het is dat maeghdenhuys dat een eeuw later Convent of Huis van Betlehem werd genoemd.
In 1545 trok Maria van Hout samen met twee andere Oisterwijkse maagden op uitnodiging van de Keulse kartuizers naar de Rijnstad en zij vond er onderdak in een huis aan de omwalling van de kartuize. Niet alleen de Keulse kartuizers lieten zich door haar geestelijke leer inspireren, ook op de pas opgericht Duitse tak van de jezuïetenorde hebben haar geschriften grote invloed gehad. Lieve Uyttenhove laat via een zorgvuldige analyse van een aantal traktaten van de mystica zien hoezeer in haar geschriften vooral de veertiende-eeuwse mystieke spiritualiteit van Jan van Ruusbroec uit Groenendaal bij Brussel opnieuw tot leven kwam.
Het mag dan ook niet verbazen dat bisschop Johan Bonny een van de opgemerkte sprekers bij de presentatie van dit boek was. Duffel, de gemeente waar het Convent van Betlehem haar hoofdhuis heeft, ligt niet in het bisdom Antwerpen maar in het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Maar de bisschop van Antwerpen is erg thuis in de mystiek van de Lage Landen, want de jonge Johan Bonny promoveerde in Rome op een proefschrift over het ghemeyne leven bij Jan van Ruusbroec. En laat het gemeine leven net een sleutelbegrip in de mystieke spiritualiteit van Maria van Hout zijn: Een leven dat vanuit mystieke verbondenheid met God op het heil van allen is gericht.
Mgr. Johan Bonny legde in zijn beschouwingen onder meer uit wat mystiek is.
Het gaat absoluut niet om zoete vroomheid. In mystieke literatuur steekt altijd spanning: in de mystieke relatie van mens en God is voortdurend sprake van aantrekking en verlating.
Maria van Hout gebruikt het woordenpaar ebbende en vloeiende dat ze ongetwijfeld van Ruusbroec overgenomen heeft: God es eene vloeyende ebbende zee. Want hoe innig ook de liefdesband met God, Hij blijft een Alteriteit. Met dit inzicht hebben we het in het hedendaagse Westen vrij moeilijk, aldus bisschop Bonny. Toch blijft het schepsel altijd schepsel, schrijft Maria van Hout.
De mystieke spiritualiteit van een Maria van Hout valt dan ook allerminst samen met loutere ascese of zweverig leven. Bisschop Bonny: De participatie in Gods liefde is haar geschonken met als enige bedoeling alle mensen in Gods liefdesgemeenschap binnen te leiden. Dat is ook wat de titel van Lieve Uyttenhoves boek in een notendop samenvat: Ontvangen om te geven. Het blijft daarom wachten op wat het laatste deel van dit boek had kunnen worden. Aan de extra bladzijden die uitleggen hoe het Convent van Betlehem Maria van Houts inspiratie verder uitdraagt, wordt inderdaad gewerkt voor een volgende publicatie.
Benoit Lannoo
Lieve Uyttenhove, Ontvangen om te geven. De spirituele weg van Maria van Hout (1470/80-1547). Met een voorwoord van Mgr. Johan Bonny, Altiora Averbode, 2016, 182 bladzijden, 22,50 euro.