Bisschop-emeritus Arthur Luysterman

Monseigneur Arthur Luysterman werd geboren in Meerbeke/Ninove op 18 maart 1932 als eerste van vier kinderen. Na zijn humaniorastu­dies aan het Sint-Aloysiuscollege van Ninove en het Heilige-Maagd­college van Dendermonde, vatte hij in 1950 in Gent de pries­terstudies aan. Hij werd er tot priester gewijd op 26 augustus 1956. Drie jaar later be­haalde hij het diploma van licentiaat in het Kerke­lijk Recht aan de KU Leuven. Na deze studies werd hij  benoemd tot professor in de moraaltheologie aan het opleidings­centrum voor miliciens-pries­terkan­didaten en reli­gieuzen (CIBE) van Aalst en tot zondagonderpastoor van Herder­sem. Later werd hij superior (directeur) van het CIBE.

Op 22 september 1967 werd hij erekanunnik van het Sint-Baafskapittel van Gent. Na het verdwijnen van het CIBE werd hij adjunct van de opperaalmoezenier bij de Belgische Krijgsmacht om op 1 februa­ri 1973 zelf opperaal­moezenier van de Krijgs­macht te worden. Toen op 21 juli 1986 het bisdom bij de Belgische Krijgsmacht werd opgericht met kardinaal Danneels als bisschop van dit nieuwe bisdom, werd hij vicaris-generaal van het bisdom bij de Krijgsmacht.

Monseigneur Luysterman zou in deze functies blijven tot 13 juli 1990. Op die dag werd hij door de paus tot bisschop-coadjutor (bisschop met recht van opvolging) van Gent benoemd. Zijn bisschopswijding vond plaats op 21 oktober 1990. Op 27 decem­ber 1991 werd hij de 29ste bisschop van Gent in opvolging van monseigneur Leonce-Albert Van Peteghem die van de paus op die dag eervol ontslag bekwam.

Et in terra pax

Als bis­schopsleuze koos Mgr. Luysterman ,,Et in terra pax'' (,,En vrede op aar­de'') uit de aanvangswoorden van het Gloria. Zelf omschreef de bisschop de betekenis van zijn leuze als volgt:

Deze bisschops­leuze wijst op mijn uitgespro­ken bekommer­nis om vanuit een open dialoog met alle mensen van goede wil wegen van recht­vaardigheid en vrede te banen in onze wereld. Daarbij zijn een klare kijk op de actuele gedachte­stromingen en een eensgezin­de en planmati­ge inzet van de verschillende geledin­gen van de Kerk uiterst belangrijk. Meer dan ooit hebben gelovigen op onze dagen nood aan een authen­tieke evangelische boodschap.

Daarom zal ik tijd noch energie sparen om jong en oud, arm en rijk, groot en klein, te ontmoeten en vanuit een luiste­rende houding te bemoedigen.

De spreuk drukt maar gedeeltelijk uit wat ze wil zeggen. Het andere gedeelte kan men zien in het bisschopsschild van de bisschop-emeritus. Indien ze geheel in woorden was gevat zou ze luiden: ,,Gloria in excelsis Deo’’ (Eer aan God) ,,et in terra pax hominibus’’ (en vrede op aarde aan de mensen). Het schild van de bisschop drukt dit alles visueel uit: het is opgedeeld in een bovenste helft met een harp en een onderste helft met drie korenschoven. De harp verwijst naar het lof brengen aan God in den hoge, de schoven hebben betrekking op het leven van de mensen op aarde en meer bepaald op hun tevredenheid.

In de Belgische bisschoppenconferentie was mgr Luysterman namens zijn collega’s onder meer belast met de relaties met de burgerlijke overheden, de gezinspastoraal, het bisschoppelijke comité cultuur en de werking van het Interdiocesaan Centrum. Geconfronteerd met het seksueel misbruik in de Kerk, richtte hij mee de opvangpunten op en de eerste commissie waar de slachtoffers gehoord konden worden door magistraten.    

Bij het bereiken van de leeftijd van 70 jaar diende bisschop Luysterman zijn ontslag in bij de paus. Paus Johannes-Paulus II aanvaardde het op 19 december 2003, de dag waarop hij monseigneur Luc Van Looy tot nieuwe bisschop van Gent benoemde. De paus vroeg Luysterman om nog tot de wijding van zijn opvolger het bisdom Gent verder te blijven leiden als apostolisch administrator. Op 1 februari 2004 kwam met die wijding effectief een einde aan de ambtsperiode van bisschop Arthur Luysterman.

De bisschop-emeritus ging wonen in Brussel. In 2022 verhuisde hij naar zijn geboortestad Ninove (Kloosterweg 3, 9400 Ninove).

"Vrienden"

Bij zijn afscheid in 2004 schreef monseigneur Luysterman in een brief die begint met de voor hem typerende aanhef "Vrienden":   

Misschien vindt u het vreemd dat ik u schrijf gelukkig geweest te zijn in mijn bisschopsopdracht en er toch vroeger dan het moet mee ophoud. Dat had ik me van bij het begin voorgenomen. Graag wou ik op zeventig jaar hiermee stoppen om te vermijden dat gewoonten, leeftijd en vermoeidheid een hindernis zouden gaan vormen voor een actief bestuur van het bisdom. Wegens het eigen ritme van de kerkelijke administratie is het nu toch nog twee jaar later geworden. Ik heb ook die jaren er graag bij genomen en ga nu tevreden heen.

Met veel sympathie zal ik de gebeurtenissen in ons bisdom van op afstand blijven volgen. Wie me nodig heeft, zal ook in de toekomst bij mij terecht kunnen.

En verder: 

Aan de Kerk wens ik een mooie toekomst in ons land en in dit bisdom. Ik schreef u dikwijls over al het positieve in deze tijd en om u te vragen niet negatief te oordelen of niet verdrietig te worden in verband met wat we nu in Kerk en samenleving beleven.

Het wordt anders maar de boodschap van Jezus zal in al haar grootheid en haar zuiverheid stand houden. In alle omstandigheden zal ze werkzaam kunnen zijn onder de mensen.

Beleid

In één van de eerste interviews na zijn bisschopsbenoeming (De Gods­dienstige Week, 15 augustus 1990) schoof  monseigneur Luysterman zelf drie prioriteiten naar voor:

• persoonlijk contact met en vorming van zoveel mogelijk medewerkers,
• zorg voor jonge mensen
• en bijzondere aandacht voor mensen aan de rand. 

In zijn episcopaat heeft bisschop Luysterman getracht deze prioriteiten te concretiseren. Zo richtte hij voor jeugdpastoraal en vorming aparte vicariaten op, gedra­gen door voltijdse goed geschool­de medewerkers naast vele degelij­ke vrijwilli­gers. De zorg voor de mensen die het niet zo gemakkelijk hebben, kwam niet alleen tot uiting in het oprich­ten van of meewerken aan geëigende hulpstructuren en organisa­ties (Caritas, Kerkwerk Multicultureel Samenleven, Propere Lei, Beweging voor Mensen met Laag Inkomen en Kinderen enz) maar ook en in de eerste plaats in zijn persoonlijke aandacht (bezoeken, brieven van de bisschop...) voor deze dikwijls vergeten mensen.

Een essentieel punt in het beleid van mgr Luysterman was de medeverantwoordelijkheid van alle gelovigen voor de Kerk, in de lijn van het Tweede Vaticaanse Concilie. Als jonge profes­sor had hij kort na het Concilie op vele lezingen de besluiten van dit Concilie volmondig onderschreven, uitgelegd en aangeprezen. Als bisschop maakte hij er zelf werk van. Zo richtte hij de bisschopsraad op: het orgaan van het bisdom waarin alle vicarissen samen met de bisschop het dagelijks beleid van het bisdom in consensus bepaalden. Priesterraad, pastorale raad en dekenver­gaderingen werden als overleg- en adviesorganen nauw bij het beleid betrokken. Leken werden als pastoraal werker, pastoraal helper, parochie-assistent, vrijgestelde inge­schakeld in de dagelijkse pastorale zorg zowel diocesaan, deke­naal als parochiaal. Op parochiaal gebied werd de medever­antwoordelijkheid vooral vorm gegeven via de oprich­ting van parochie­ploegen: mannen en vrouwen die samen met de pastoor de volle eindverantwoordelijkheid voor het beleid van de parochie dragen. Later werd deze beleidsoptie ook doorgetrokken op dekenaal niveau met de oprichting en stimulering van dekenale stuurgroepen. Een aparte diocesane dienst ter onder­steu­ning van de plaatselijke beleidsploegen werd van bij de aanvang van het episco­paat van bis­schop Luys­terman ingesteld. Ook op liturgisch en catechetisch gebied werd de eigen verant­woordelijkheid van iedere gelovige duide­lijk onder­streept. Op diocesaan niveau werden daartoe specifieke opleidingen georganiseerd en ondersteunende diensten opgericht. Het ambt van diaken werd onder mgr Luysterman ten volle georiënteerd op zijn fundamentele opdracht: dienst van de Kerk aan de wereld, in het bijzonder aan de meest kwetsbare mensen.

In liefde en hoop

Op 1 januari 2001 publiceerde mgr Luysterman een nieuwe beleidsnota, getiteld ,,In Liefde en hoop. Aandachtspunten voor een pastoraal beleid in het bisdom Gent’’. Met deze tekst probeerde mgr Luysterman een begin van antwoord te formuleren op de vraag hoe we vandaag het beste omgaan met de onontkoombare vaststelling dat de Kerk sterk verandert. Hij somde in dit verband vijf uitdagingen op voor de Kerk:

1. Hoe kan onze boodschap verstaanbaar en geloofwaardig zijn?
2. Wat zal onze ethische boodschap zijn?
3. Op welke wijze zal onze caritatieve inzet relevant zijn?
4. Kunnen wij nog een eigen medewerking verlenen aan gemeenschapsopbouw?
5. Hoe zal onze liturgie aansluiten bij het leven van de gelovigen?''

Lees hier meer over hoe hij die vijf uitdagingen zag (interview Kerk&leven - 21 en 28 januari 2001)

Mgr Luysterman schreef naast talrijke artikels ook drie boeken:

• In 1997 verscheen van hem bij het Davidsfonds ,,Ik wens je vrede’’, een essay en een persoonlijk getuigenis over het evangelie 
• Eind 2000 publiceerde Halewijn ,,Brieven aan alle mensen die van het leven houden’’, een selectie van brieven die hij maandelijks publiceerde in Kerkplein
• En bij dezelfde uitgeverij verscheen halfweg 2006 ,,De duif die voor ons uitvliegt’’, een selectie van 44 teksten die hij als (ere)bisschop bij verschllende gelegenheden uitsprak.

(teksten met dank aan Geert De Kerpel die woordvoerder was van mgr Luysterman)

Op vrijdag 18 maart 2022 werd bisschop-emeritus Arthur Luysterman negentig jaar. Dat werd op zaterdag 12 maart bescheiden gevierd in het bisschopshuis in Gent in aanwezigheid van onder meer kardinaal Jozef De Kesel, de bischoppen Lode Aerts en Lode Van Hecke en de bisschoppen-emeriti Paul Van den Berghe en Luc Van Looy.