Een aansporing tot liefde

In 2025 verscheen de Nederlandse vertaling van Dilexi te, een pauselijk document over de liefde voor de armen. Kerkplein las het alvast voor U.

Zoals paus Leo XIV in de inleiding zelf aangeeft, is Dilexi te een erfenis van paus Franciscus. Hij is er verder mee aan de slag gegaan opdat “alle christenen de sterke band kunnen zien tussen de liefde van Christus en zijn oproep om dicht bij de armen te zijn” (3).

Dilexi te begint met deze vaststelling: de armoede in de wereld neemt niet af en dat heeft meerdere oorzaken. We leven in een maatschappij die de sterkste bevoordeelt; geluk dient competitief en vaak ten koste van de ander veroverd te worden. De welvaart is dan wel toegenomen, de ongelijkheid evenzeer. En wat bepaalde stemmen ook mogen beweren: armoede is niet toevallig, het is geen noodlot, geen keuze en het is al helemaal geen gebrek aan inzet. Kortom, de schreeuw van de arme blijft klinken. Gelukkig zo ook het antwoord van God: “Ik heb hun jammerklachten gehoord… Daarom ben Ik afgedaald” (Ex 3,7-8.10).

Hoe diepgeworteld de liefde van God voor de arme is, wordt duidelijk in hoofdstuk 2 en 3 van het document: “heel de heilsgeschiedenis wordt gemarkeerd door de armen.” We kunnen hen al op het spoor komen in het Oude Testament, maar des te meer in het Nieuwe. De manier waarop Gods Zoon mens wordt, is geen toeval: vele vormen van armoede en uitsluiting worden gekristalliseerd in zijn persoon. Van bij zijn geboorte was er geen plaats voor Hem. Deze ‘arme Messias’ wordt de ‘Messias voor de armen’ (22). Net hen heeft Hij op het oog. Hij is gekomen om aan armen en kleinen het goede nieuws te brengen.

Geen valse analyses
Dilexi te blijft niet steken in een vage oproep om goed te doen. Paus Leo spreekt klare taal: “Ondanks de expliciete boodschap van de H. Schrift blijven velen denken dat zij de armen achteloos aan hun lot kunnen overlaten” (23). Onze meritocratische samenleving ziet armoede als teken van individuele ontoereikendheid en onkunde. Daar moeten we ons als christenen tegen verzetten. Het is ook manifest onjuist te stellen dat armen geen hulp of waardering verdienen. Naastenliefde is niet ridicuul of overbodig, stelt paus Leo, ze is het kloppend hart van de kerkelijke zending (15).

Dat de zorg voor armen altijd al het wezen van de kerk uitmaakte, tonen kerkvernieuwers en heiligen uit de afgelopen twee millennia. Ze zijn niet mals voor hun tijdgenoten (en dus ook niet voor ons). Johannes Chrysostomos, die rond 400 bisschop was van Constantinopel, schrijft: “Wie Christus niet ontmoet in de bedelaar aan de deur, kan Hem onmogelijk aanbidden op het altaar.” En: “Vaak tooit u een gevoelloos lijk, dat die eer niet meer waarneemt, met vele zijden en gouden gewaden. Maar hem die pijn lijdt, die verscheurd, gefolterd en gekweld wordt door honger en kou, veracht u.” Ook bisschop Augustinus komt aan het woord: “Wat u aan de arme geeft is niet van u, maar van hem. Want u hebt zich toegeëigend wat gegeven was voor het gemeenschappelijk gebruik” (43).

Criterium voor ware eredienst
Aan de hand van deze getuigen stelt paus Leo het concept van de naastenliefde scherp: naastenliefde is geen paternalistische gunst, maar een herstel van gerechtigheid. Naastenliefde toont dat ‘heil’ geen abstract begrip is, maar tedere en tastbare aanwezigheid. Ze is ook de maatstaf voor heiligheid. Ze is geen vrijblijvende keuze, maar het criterium voor ware eredienst. Elk van deze zinssneden is overweging waard.

De ervaring van zowel paus Leo als paus Franciscus, als bisschoppen van Latijns-Amerikaanse landen die worstelen met armoede, brengt prangende inzichten uit dat deel van de wereldkerk binnen in deze exhortatie. Paus Leo maakt een punt van het feit dat we de armen niet mogen beschouwen als loutere objecten van liefdadigheid. Ze zijn handelende personen met recht op hun eigen culturele waarden en eigen, volkse geloofsbeleving. De arme is geen maatschappelijk probleem. Hij is één van ons. Armen zijn onze meesters in het Evangelie. “Het gaat er niet om God naar hen te brengen, maar om Hem in hen te ontmoeten.” (79) “Door op te groeien in armoede, door te leren overleven, door op God te vertrouwen en door elkaar te helpen, hebben armen veel geleerd. … Alleen door onze eigen klachten naast hun lijden en ontberen te leggen, kunnen we ingaan op de aansporing om eenvoudiger te leven.” (102)

Paus Leo luncht met kwetsbare mensen in het Vaticaan (16 november 2025) © Vatican Media

Zondige structuren
Wanneer paus Leo het heeft over de oorzaken van extreme armoede en ongelijkheid, krijgt Dilexi te een profetische toon. Het volstaat niet om de toestand van de armen te veroordelen. Het is zelfs niet voldoende om de toestand van de armen te delen. De kerk moet actief ingaan tegen de structuren die armoede in stand houden. Dergelijke structuren, benadrukt paus Leo, zijn “sociale zonden”. Als gelovigen moeten we beseffen dat het Evangelie niet enkel draait om de individuele relatie met de Heer. Het Rijk van God moet ingang vinden in onze wereld. Dat betekent dat we de dictatuur van een moordende economie moeten blijven aanklagen. Dat we mensen niet mogen overlaten aan de grilligheid van de markten. Egoïsme en onverschilligheid mogen niet als normaal of rationeel beschouwd worden.

Het laatste van dit vijf hoofdstukken tellende document stelt dat het geen toeval is dat elke kerkelijke vernieuwing de voorkeursliefde voor de armen als prioriteit had. Zorg voor de armen is “de evangelische garantie van een kerk die trouw is aan het hart van God” (103). Naastenliefde kan daarom niet gereduceerd worden tot de zending van enkelen binnen de kerk. Christus roept ieder van ons op. De armen maken de kern uit van ons geloof: “Zonder aandacht voor de armen loopt elke kerkelijke gemeenschap het risico uiteen te vallen… ze zal gemakkelijk vervallen door geestelijke wereldsheid, gemaskeerd door religieuze praktijken, onvruchtbare vergaderingen of holle woorden.”

En toch ook aalmoezen
Zeer concreet wordt het, wanneer paus Leo ons oproept om aalmoezen te geven. Ja, het is juist dat enkel structurele maatregelen mensen langdurig uit armoede kunnen houden. Maar totdat die structuren gerealiseerd zijn, is het onze taak om te geven. Uiteraard omdat een aalmoes de armen kort verlichting schenkt, maar nog meer omdat ze ons in staat stelt om hen te ontmoeten, te delen in hun lot, hen in de ogen te kijken. Dit brengt een geest van mededogen in de samenleving: diegene die geeft, wordt veranderd in het geven. Bovendien is het enkel doorheen menselijke interactie dat een arme kan geloven dat deze woorden van Jezus tot hem of haar gericht zijn: “Dilexi te. Ik heb u liefgehad” (Opb 3,9).

Dilexi te behoort tot het kerkelijk genre van de exhortatie, een pauselijke schrijven dat dient om gelovigen aan te sporen. En dat is exact wat de lezer kan verwachten: het document spreekt aan en vuurt aan. Uit elke pagina spreekt een dringende oproep om de voorkeursoptie voor de armen in ons eigen leven en in onze geloofsgemeenschappen gestalte te doen krijgen.

Leentje Deloose

Dilexi te © Otheo

In de advent van 2026 zullen verschillende dekenaten in ons bisdom een avond organiseren naar aanleiding van Dilexi te. We maken kennis met de exhortatie van paus Leo over de liefde voor de armen. We krijgen er ook de kans om in gesprek te gaan met mensen die via allerlei initiatieven en organisaties de zorg voor armen ter harte nemen.

Meer info volgt later, onder andere via de diocesane nieuwsbrief.

Dilexi te is verkrijgbaar via otheo.be

Lees meer over Kerkplein van juni

Laatste aanpassing op 08/06/2026 om 11:44