Groen licht voor verdere grondige restauratie Lam Godsretabel

Vlaams ministers Bourgeois en Gatz hebben bijkomende budgetten vrijgemaakt. In 2019 kan deze tweede fase van de restauratie voltooid zijn.

De Kerkfabriek van Sint-Baafskathedraal, opdrachthouder van de restauratie van het Lam Godsretabel van de gebroeders Van Eyck, ontving op 3 november een brief van de bevoegde ministers waarin zij positief advies geven om bijkomende budgetten vrij te maken voor een doorgedreven restauratiecampagne van de onderste binnenpanelen.
In 2019 kan deze tweede fase van de restauratie voltooid zijn, net op tijd voor het Van Eyckjaar in 2020.

Dit werd vandaag (9 november 2017) bekend gemaakt in het Sint-Baafshuis in Gent op een druk bijgewoonde persconferentie door kan L.

Lees hier de tekst van het persbericht in het Nederlands - en Français - in English

Doorgedreven behandeling in eerste fase

De restauratie startte op 14 september 2012 en werd gegund aan het KIK-IRPA (Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium). Al vlug bleek dat de toestand van het schilderij complexer was dan gedacht: grote delen van het schilderij werden door de eeuwen heen overschilderd. Op advies van de internationale expertencommissie werd besloten om in de eerste fase (restauratie buitenluiken) over te gaan tot een meer doorgedreven behandeling waarbij de originele verflagen van Van Eyck opnieuw werden blootgelegd. Hiervoor werd extra budget vrijgemaakt.

Op 12 oktober 2016 kwamen de gerestaureerde buitenluiken onder internationale belangstelling terug naar de kathedraal. De restauratie mag een revelatie genoemd worden (zoals de naam van de bijhorende tentoonstelling in het Caermersklooster liet vermoeden):

De panelen zijn opnieuw veel dichter bij hun oorspronkelijke uitzicht.
Er is opnieuw diepte te zien in de geschilderde ruimtes.
De plooien van de gewaden en hun schaduwen maken de panelen wervelend.
Het blootleggen van het originele coloriet bevestigt alleen maar het uitzonderlijke vakmeesterschap van Van Eyck.

Lees hier het artikel over de terugkeer van de gerestaureerde buitenpanelen

Deze doorgedreven restauratiecampagne was zonder de twijfel de juiste keuze.

Buitenluiken voor restauratie © Sint-Baafskathedraal Gent © www.lukasweb.be – Art in Flanders vzw, foto Hugo Maertens

Keuze om de doorgedreven restauratie verder te zetten

De Kathedrale Kerkfabriek, het KIK en het internationale expertencomité zijn unaniem van oordeel dat een doorgedreven restauratie van de binnenpanelen (fase 2 en 3) wenselijk is. De Topstukkenraad heeft dan ook op 3 oktober een gunstig advies gegeven aan de bevoegde ministers in de Vlaamse Regering. In hun brief van 27 oktober aan de voorzitter van de Kerkfabriek schrijven de ministers:

“Rekening houdend met het advies van de Topstukkenraad en met de mooie resultaten van de doorgedreven resturatie van de buitenpanelen, is de Vlaamse Regering dan ook van oordeel dat de binnenpanelen op dezelfde manier gerestaureerd dienen te worden als de buitenpanelen. Het Lam Gods is immers een topstuk met hoge symboolwaarde in Vlaanderen.”

De onderkant van de binnenluiken (fase 2) en de bovenkant (fase 3) op dezelfde manier restaureren, heeft uiteraard financiële consequenties. De nog resterende budgetten van de initiële subsidie zullen integraal gebruikt worden voor fase 2. Daarnaast is een bijkomende financiering nodig van 150.159, 34 euro. Het Fonds Baillet-Latour engageert zich voor 20% van deze meeruitgave. (Sedert het begin van de restauratie heeft dit fonds reeds 784.276 euro geïnvesteerd.)

Voor de Vlaamse Overheid betekent deze keuze een meerkost van 120.127,47 euro.

Bij het einde van de eerste restauratiefase verklaarde minister-president Geert Bourgeois:

Indien uit verder onderzoek van de restaurateurs zou blijken dat bijkomende restauratiewerken noodzakelijk zijn, dan zal ik in overleg met de Vlaamse Regering hiervoor een oplossing zoeken.

Die belofte is waargemaakt. Vlaams minister-president Geert Bourgeois, bevoegd voor Onroerend Erfgoed, en Vlaams minister van cultuur Sven Gatz hebben hun akkoord gegeven voor deze meeruitgave: 40% door het Agentschap Onroerend Erfgoed, 40% door het Departement Cultureel Erfgoed.

Met deze beslissing kan de doorgedreven behandeling van de onderkant van de binnenluiken afgewerkt worden. Voor de latere fase 3 (restauratie van het bovenste register van de binnenluiken) moeten nieuwe budgetten vrijgemaakt worden. Hiervoor zal een nieuw subsidiedossier ingediend moeten worden door de Kerkfabriek.

De internationale expertencommissie in vergadering bijeen op 18 september, steunt dit voorstel en heeft veel lof voor het werk van het restauratieteam van KIK-IRPA en voor alle betrokken partijen in dit project van wereldformaat:

de Kathedrale Kerkfabriek als opdrachthouder, de Provincie Oost-Vlaanderen als voogdijoverheid, de Vlaamse regering, de universiteiten van Gent en Antwerpen,
en de mecenassen: Fonds Gieskes-Strijbis en het Fonds Baillet Latour.

De totale bijdrage van het Fonds Baillet Latour bedraagt 784.276 euro. Voor het wetenschappelijke luik is er financiële steun van het Gieskens-Strijbisfonds uit Nederland voor 240 000 euro.

Minister-president Geert Bourgeois en minister van cultuur Sven Gatz bedanken alle betrokkenen voor de bedachtzame manier waarop de voorbije jaren met dit unieke Vlaams en internationaal topstuk werd omgegaan.

Hefboomproject 2020

De doorgedreven restauratie van fase 2 kan eind 2019 voltooid zijn, net op tijd voor het Van Eyckjaar.

2020 werd immers uitgeroepen tot Van Eyckjaar in Gent:

met onder meer een unieke Van Eyck-tentoonstelling in het MSK waar de panelen nu gerestaureerd worden
en de opening van een nieuw bezoekerscentrum in de Sint-Baafskathedraal.

Beide projecten worden gesubsidieerd door Toerisme Vlaanderen via het hefboomproject Vlaamse meesters van Vlaams minister voor toerisme Ben Weyts.

Bekijk hier the site 'Closer to Van Eyck' (KIK)
Lees hier het eindverslag van de restauratie van de eerste fase