Jongerenpastoraal is voorbode van waar de Kerk naartoe gaat

Door een naams- en opdrachtverandering van een vzw die jonge miliciens levensbeschouwelijk bijstond, ontstond in 1996 IJD Jongerenpastoraal Vlaanderen. Diende de interdiocesane jeugddienst aanvankelijk om de subsidies te kunnen behouden, dan werd al snel duidelijk dat een landelijke samenwerking van de diocesane jeugddiensten een groot voordeel bood bij internationale initiatieven. Stijn Van den Bossche, Pascal Veeckman en en Lode Aerts lichten als betrokkenen van het eerste uur de ontstaansgeschiedenis van IJD toe.

“Het was een uitdrukkelijke vraag van toenmalig beginnend bisschop Arthur Luysterman om geen jeugddienst, maar wel een dienst jeugdpastoraal te beginnen”, steekt Stijn Van den Bossche van wal. “Het was nieuw om dat diocesaan en niet parochiaal te structureren. School, parochie en jeugdwerk keken naar elkaar voor het gelovig op weg gaan met jongeren.” Vanuit zijn eigen theologische scholing en na een opgemerkt artikel in Collationes (Tijdschrift voor theologie en pastoraal) over de toekomst van jeugdpastoraal was Van den Bossche betrokken bij de start van die nieuwe interdiocesane jeugddienst.

“Niemand wist wat dat zou geven”, vult Pascal Veeckman aan. Omdat hij al betrokken was als vrijwilliger bij de nieuwe dienst jeugdpastoraal van het bisdom Gent, kreeg Veeckman de vraag deeltijds het secretariaatswerk op te nemen. “De aanvankelijke zakelijke samenwerking tussen de bisdommen – om subsidies te vrijwaren – evolueerde langzaam in een pastorale samenwerking.”

In 1996 – vier jaar nadat de verplichte legerdienst werd afgeschaft – was er geen reden van bestaan meer voor Milac, een vzw die zich richtte op wie zijn legerdienst vervulde. Omdat de vereniging toch nog bestond, nog enkele personeelsleden en wat middelen had, werd besloten ze om te vormen tot IJD. “Van dan af werkte jeugdpastoraal landelijk”, zegt Veeckman. “In die hectische periode konden we van niets beginnen, zonder verwachtingen. Maar we moesten wel op korte termijn een beleidsplan schrijven om Vlaamse subsidies te kunnen krijgen. We vergaderden met mensen die moesten samenwerken. Al gauw kwamen de grote verschillen tussen de bisdommen aan het licht. Iedereen wilde wel samenwerken, maar met de uitdrukkelijke wens de eigen autonomie te bewaren.”

“Met instemming van de Vlaamse overheid kon IJD zo uitgroeien tot de koepel voor de jeugdpastorale diensten van de Vlaamse bisdommen”, stipt Lode Aerts aan. De huidige bisschop van Brugge was toen als Gentse vicaris onder meer bevoegd voor jeugdpastoraal en schreef daarover het nog steeds lezenswaardige Nieuwkomers bij de bron. Als de Kerk naar jongeren luistert.

“Voor mij is de motor nog steeds dat jeugdpastoraal een voorbode is van waar de Kerk naartoe gaat in een moderne leefwereld die het steeds meer zonder God kan stellen.”

“Hoe kunnen we jongeren kennis laten maken met het geloof? Wie spreekt met jongeren van God? Hoe kunnen we God in een postmoderne context duiden? Met die vragen moest de jeugdpastoraal op weg in een cultuur waar die vragen niet zo evident waren.”, vindt Van den Bossche. “Wat toen leek op een impasse, is niet weg en wordt stilaan een heuse cultuurcrisis. Corona heeft die crisis alleen maar versterkt.”

“Katholieke scholen en jeugdbewegingen zijn al lang geen garantie meer op geloof”, beaamt Aerts. “Vandaar dat die interdiocesane jeugdpastoraal zo cruciaal was: er was en is een duidelijk aanbod van wat christelijk leven in de praktijk betekent. En dat dat kon buiten de grenzen van de eigen parochie en het eigen bisdom, bood veel mogelijkheden. Dat we sinds Parijs 1997 gezamenlijk naar de Wereldjongerendagen (WJD) trekken, is daar een mooi voorbeeld van.

IJD kon bovendien de juiste toon vinden zonder sectair of gesloten te zijn.”

De WJD waren het eerste grote initiatief waaraan alle jeugddiensten meededen”, haalt Veeckman aan. “Parijs heeft vanaf 1997 een dynamiek op gang gebracht van intensere samenwerking. En in de jaren zonder WJD was er ‘Stap voor stap’, een jaarlijkse pelgrimstocht om samen Palmzondag te vieren.”

“Door in de Goede Week lokaal engagement en sociaal werk in een verloederde stadswijk te combineren met geloofsvorming leerden we thuiskomen in voetwassing, het laatste avondmaal, de verrijzenis”, zegt Aerts. “In een kader van samen onderweg gaat dat meer spreken. Dat helpt de jeugdpastoraal zich duidelijk te profileren.

Zelf ben ik dankbaar dat ik daar ook van heb mogen proeven, als een bron waaraan je mee kan drinken.”

“Dat ik daar als bisschop nog altijd getuige mag van zijn, is een groot plezier”, gaat Aerts verder. “Ik was mee in Panama (de WJD vonden in januari 2019 plaats in dat Midden-Amerikaanse land, nvdr). Het is een voordeel de Kerk op ruimere schaal te zien. Je blik verbreedt ermee. Jongeren van hier zien dat ook. Die ervaring van een levendige Kerk en sociaal engagement ginder helpt om hier niet te verstarren.”

“Jongeren zijn vooral de speerpunt van de samenleving”, stelt Van den Bossche. “Wie de jongerensynode volgde, stelt vast dat alle problemen van de Kerk en de samenleving daar aan bod kwamen. Voor jongeren is eigenlijk geen specifieke aanpak nodig. De bewering dat jongeren de toekomst van de Kerk zijn, zou ik enigszins willen tegenspreken.

‘Niet de jeugd, maar Christus is de toekomst van de Kerk’, wist Dietrich Bonhoeffer al.”

“Voor mezelf als priester en bisschop waren mijn ervaringen in en met jeugdpastoraal een kostbare leerschool”, besluit Aerts. “Het voornaamste inzicht?  Dat jeugdpastoraal mij de kennis en het vertrouwen heeft gegeven dat geloof en christelijk leven uit zichzelf een grote kracht hebben. Aan de vruchten ken je de boom. Je moet geloof niet verbergen om in onze moderne cultuur aanvaard te worden. Van die internationale ontmoetingen hebben we in onze West-Europese en Vlaamse context echt wel te leren. De authenticiteit van moed en vreugde is wervender dan we misschien zouden denken. Natuurlijk nemen we afscheid van een cultuur die niet meer terugkomt. Heimwee daarnaar is evenwel onvruchtbaar. Heel vaak hoor je begrijpelijk verdriet. Dan hoop ik toch dat mensen een Kerk leren kennen zoals die zich tijdens WJD of in Taizé toont.

Hoe meer we Christus navolgen, hoe meer we mensen kunnen aanspreken. Dat is geen kwestie van recuperatie, maar wel van rustig vertrouwen.

Die ervaring is voor de toekomst van de Kerk belangrijk.”

Geert De Cubber

Getuigenissen 

Pieter De Forche en Griet Coninckx

“Wij denken allebei met een warm hart en veel dankbaarheid terug aan velerlei IJD initiatieven. Het samen zingen, stil zijn en bidden, maar ook samen plezier maken op de open avond of op trektochten zoals in Ayer en naar Compostella onder leiding van een dynamisch team zijn daar enkele voorbeelden van. Die initiatieven waren zeer waardevol voor de verdere verdieping van onze relatie met God. Door die ervaringen met leeftijdsgenoten te delen, groeiden hieruit niet alleen onze relatie als koppel, maar ook vriendschapsbanden voor het leven.”

Elke Pinoy

"Als ik dan toch een poging doe om te beschrijven wat IJD voor mij betekent, dan zeg ik eerst en vooral: IJD is vriendschap. Hechte vriendschap, als een tweede familie om te lachen of te huilen, te praten en gezellig samen te zijn. Het is ook spelletjes spelen en plezier maken, doorspekt met serieuze gesprekken, vieren en ont-moeten. Het is samen geloven in elkaar en in Hem. Af en toe dromend met de ogen open of met beide voeten op de grond: IJD is en blijft vooral thuiskomen.”

Tim Steyaert

“IJD heeft me geholpen mijn geloof een significante plaats te geven in mijn leven en er vrijuit over te kunnen praten, ook met niet-gelovigen. Ik herinner me de sterke momenten tijdens de Wereldjongerendagen. Ik ontwikkelde een ruimere blik: naast het belang van samen vieren is er ook de verbondenheid, de dienstbaarheid in de zorg voor elkaar, in welke vorm dan ook. Als begeleider kreeg ik de kans om mezelf te ontplooien als mens en als gelovige. Wat ik bijzonder mooi en leerrijk vind, is het motto dat niets onmogelijk is, hoe gek een idee ook mag klinken. ‘Ga er maar voor, want je geraakt best verder dan je misschien zelf had gedacht’. Mijn huidige engagement in de parochieploeg van de Edith Steinparochie (parochie in De Pinte/Sint-Martens-Latem) heb ik grotendeels beslist op basis van mijn IJD-ervaring. Die helpt mij om de visie op de ‘nieuwe’ parochie vorm te geven en mij niet blind te staren op de grenzen van de ‘oude’ parochies of een absoluut aantal gelovigen. Uiteindelijk telt wat we doen vanuit het geloof in Christus, in verbondenheid met de Kerk en met elkaar.”