Lam Gods: 3de fase restauratie goedgekeurd

Minister Matthias Diependaele keurde op 9 augustus 2022 de derde en laatste restauratiefase goed van het Lam Gods. Hij kwam dat meedelen in de Lam Gods kapel in de Sint-Baafskathedraal.

Het gaat om het bovenste register van de binnenste panelen van het retabel (zie foto bovenaan). Het dossier wordt binnenkort Europees aanbesteed en begin 2023 zal de restauratie aanvatten in het Museum voor Schone Kunsten, waar het publiek de voortgang live zal kunnen volgen. De werken zijn vermoedelijk afgerond in het voorjaar van 2026.

De minister beklemtoonde het belang van dit kunstwerk dat een omvattend verhaal vertelt en belangrijk is om te begrijpen wie we zijn. 

Lees verder onder de foto

Ervaring van voorgaande fases

Voor de aanpak van deze derde fase kan veel ervaring geput worden uit de twee voorgaande fases. Ook hier zijn veel overschilderingen aanwezig. "De methodiek zal dan ook grotendeels dezelfde zijn," lichtte Maaike Blancke van Bressers Architecten toe:

•    "In de eerste plaats worden de verflagen gefixeerd en de vernis verwijderd.
•    Hierna zullen de overschilderingen onderzocht worden.
•    Het verwijderen van oude retouches, overschilderingen en tussenvernissen staat vervolgens op het programma.
•    In een laatste fase zullen reversibele retouches worden aangebracht ter hoogte van de lacunes en sleetse delen en wordt het geheel afgewerkt met een vernis.
•    Ook zullen de houten drager en de lijsten gerestaureerd worden.

Zoals in de voorgaande fases zal een internationaal expertencomité zich buigen over de heikele punten."

Lees verder onder de foto

Zeven panelen

Het bovenregister van de binnenste panelen van het retabel bestaat uit zeven panelen, die zowel op picturaal, als op vlak van aanpak veel van elkaar verschillen.

De drie centrale panelen, de tronende Onze-Lieve-Vrouw, de tronende Godheid en de tronende Johannes de Doper, zijn in 1796 geconfisqueerd en naar Parijs gebracht om tot 1815 in Musée Napoléon te blijven en hierna teruggeplaatst te worden in de kathedraal. De problematiek van deze panelen zal grotendeels gelijkaardig zijn aan de panelen van de eerste en tweede periode. Er zijn veel retouches aanwezig ter hoogte van het haar en de schaduwpartijen en tevens overschilderingen op het goud in de nissen. Aan de bovenzijde is het oorspronkelijke paneel ingekort en de voegen van de houten drager zijn zichtbaar aan voorzijde.

De grootste uitdaging bij de restauratie is de restauratie van de persbrokaten, aanwezig op de achtergrond (eredoeken) van de drie panelen. Persbrokaten zijn dunne, rechthoekige blaadjes tin. Deze worden geperst in een mal, waardoor reliëf ontstaat. Hierna worden ze verguld deels geschilderd. Deze werden geplaatst op zowel schilderijen, als beeldhouwwerk om brokaten (dure, exclusieve zijdeweefsels) te imiteren.

De zijluiken bestaan uit Adam en Eva en de zingende en musicerende engelen. Ook deze hebben een heel eigen geschiedenis en problematiek. 
De zingende en musicerende engelen werden in 1816, samen met de andere zijpanelen, behalve Adam en Eva, verkocht aan een kunsthandelaar. Na een aantal omzwervingen komen deze panelen in 1821 in Berlijn terecht. In 1894 worden deze panelen overlangs in tweeën gezaagd en geparketteerd om alle beschilderde oppervlaktes tegelijk te kunnen tonen. Na de Eerste Wereldoorlog en het Verdrag van Versailles worden de panelen in 1919 teruggebracht naar de kathedraal als vergoeding voor oorlogsschade. Deze panelen bevatten veel jeugdbarsten. Ook de parkettage aan de achterzijde van de panelen creëert een extra uitdaging bij de restauratie.

Adam en Eva werden niet verkocht in 1816, maar werden in 1861 aangekocht door de Belgische staat en kregen een plaats in het KMSKB. In 1921 worden deze panelen in bestendig depot gegeven aan de kathedraal en wordt het Lam Gods terug in zijn geheel getoond in de kathedraal. De lijsten en houten dragers zijn reeds tijdens fase 1 aangepakt. Bij deze panelen is het hoofdzakelijk de grote oppervlakte aan overschilderingen waar de uitdaging ligt.

De laatste fase van de restauratie van het Lam Gods belooft opnieuw een heuse uitdaging te worden voor de restaurateurs. We zijn zeer benieuwd welke ontdekkingen in deze fase aan het licht zullen komen.

Financiering

De financiering van deze fase komt voor 80% van Vlaanderen, waarvan 40% Kunst en erfgoed en 40% Onroerend erfgoed. De overige 20% komt van het Wetenschappelijk Fonds Baillet Latour.

Rector Ludo Collin, voorzitter van de kathedrale kerkfabriek, drukte zijn dankbaarheid uit voor de verschillende Vlaamse overheden, in het bijzonder voor minister-president Jan Jambon en minister Matthias Diependaele. Hij bedankte de aanwezige vertegenwoordigers Benoit Loore en Guy Van Wassenhove van het Fonds Baillet Latour dat steeds een stevige bijdrage levert in de restauratie. En zijn dank ging ook uit naar de provinciale overheid, die toezichthouder is van de kathedrale kerkfabriek, voor de steeds constructieve samenwerking.

Lees verder onder de foto 

Voor meer informatie kan je contact nemen met:

•    Ludo Collin, voorzitter kerkfabriek Sint-Baafskathedraal, 09 225 16 26, ludo.collin@bisdomgent.be
•    Maaike Blancke, Bressers Architecten, 0486 03 55 17, maaike.blancke@bressers.be

Overzicht

Voor een overzicht van de belangrijkste stappen in de restauratie die startte op 14 september 2012 en voor de totstandkoming van het bezoekerscentrum Sint-Baafs Lam Gods kan je terecht op kerknet.be/lamgodsretabel

Breng een bezoek, zie: www.sintbaafskathedraal.be

• Klik op de foto voor een fotoalbum van de persconferentie (foto's: Maîtrise)
• Bekijk daaronder de reportage van AVS en TVOost
• Lees hier het stuk op VRTNWS