Maria-Tenhemelopneming - homilie bisschop Lode Van Hecke

Lezing: Lc 1, 39-56 - Mijn ziel prijst hoog de Heer

Broeders en zusters,

Samen met het Onzevader en Psalm 23 – De Heer is mijn Herder – behoort het Magnificat waarschijnlijk tot de drie meest gebruikte – “populaire” – gebeden uit de Bijbel. Ze richten zich respectievelijk tot God de Vader, God de Herder, en God de Barmhartige. Zegt dat niet iets over wat – over wie – mensen het meest nodig hebben? Gevoelens van vertrouwen, veiligheid en mededogen. Wij zijn geroepen om hetzelfde te betekenen voor onze medemensen. 

Vandaag biedt de Kerk ons het Magnificat aan, het gebed van Maria aan het begin van haar moederschap, kort na de boodschap van de engel. Precies dat gebed wordt opgenomen in de liturgie om Maria’s ultieme eindbestemming, haar tenhemelopneming, te vieren. Het is dus een gebed dat heel Maria’s leven omvat, op aarde en zelfs daarna. 
 
Haar gebed is ook het onze. Natuurlijk komt het Magnificat elke dag in het avondgebed, in de vespers. Maar dat betekent nog niet dat we het beleven, dat we er ons laten door uitdagen en alle woorden ervan in ons leven opnemen. Alleen de Geest kan in ons het Woord vruchtbaar maken, zoals Hij dat bij Maria deed. Dan begeleidt het ons in alle omstandigheden, zowel vreugdevolle als moeilijke.

In het Magnificat vinden we drie blikken: Gods blik op ons; onze blik op God en onze blik op de wereld.

1. Gods blik op ons

In de eerste plaats kijkt God naar ons. Zijn blik is er een van mededogen. Maria zingt: "Mijn ziel prijst de Heer, mijn geest verheugt zich in God, … mijn Verlosser." We kennen de woorden van de apostel Thomas na Jezus' verrijzenis: "Mijn Heer en mijn God" (Joh 20, 28).  Maria voegt er – nog voor de geboorte van Jezus – een derde term aan toe: "God, mijn Verlosser." En dit is de naam die ze binnenkort op Gods vraag aan haar kind zal geven: Jezus, Jehosjoea. Dat betekent: God redt. Tot tweemaal toe (wat veel is in die korte tekst) verwijst Maria naar Gods barmhartigheid. Dit is zijn trouwe liefde voor zijn volk. Hij is inderdaad de God van "de belofte voor Abraham en zijn nakomelingen", de God die "zich zijn dienaar Israël aantrekt, zijn milde erbarming indachtig”. Psalm 113 – bekend als het Magnificat van het Oude Verbond – zei het al: "Hij verheft de zwakken uit het stof, hij tilt de armen op uit de as" (vers 7). Als Gods liefde zo groot is, wie is dan eigenlijk de dienaar van wie? Maria voelde zich de begunstigde van God, die ze persoonlijk "mijn" Redder noemt. 

Iemand schreef: "Bidden is het risico lopen om door God bekeken te worden".

Het eerste wat het Magnificat ons leert is dus: Gods blik op ons aanvaarden. Zijn vergeving en zijn tederheid te verwelkomen en geen schrik van Hem te hebben. Zijn liefde is immers onvoorwaardelijk.

Het maakt niet uit hoe klein of arm we zijn: "Zijn keuze viel op zijn eenvoudige dienstmaagd”; "Hij verheft de zwakken uit het stof”. Jezus zal ons leren ons tot God te richten vanuit onze nood en armoede. Direct en eenvoudig. Heeft hij dit niet van zijn moeder geleerd?

2. Onze blik op God 

Gods blik naar ons is vol warmte en liefde. Maar hoe kijken wij naar God? Maria’s blik is er een van bewondering. Wie gelooft heeft de ogen open en is bekwaam om Gods wonderen – letterlijk: Gods "grote dingen"  – te zien. Daarvoor zingen en prijzen we Hem.
 
Elizabeth zegt – of liever “ze schreeuwt uit”: "Zalig (gelukkig) zij die geloofd heeft, dat tot vervulling zal komen wat haar vanwege de Heer gezegd is” (v. 42). Ze noemt Maria "de gelukkige gelovige" – een vrouw die kan en durft verder kijken dan het onmiddellijk zichtbare, omdat ze het woord van de Heer hoort. Maria vindt niets uit. Ze komt niet met een eigen theorie of methode om ons te helpen of om de wereld te redden. Maar ze gelooft de boodschap van de engel dat het kind dat ze draagt de Redder zal zijn. De Heer zegt het immers. En de engel vraagt haar de naam Jezus te geven. Maria gelooft het ongelooflijke.

De blik van Maria op God is ook de herkenning in Hem van de eigenschappen die Hij in zijn volk verwerkelijkt zou willen zien: rechtvaardigheid, nederigheid en onwankelbare trouw. Waarachtigheid en moed. Want het gaat om het volk en niet enkel om de persoon van Maria. Omdat Maria zelf die eigenschappen heeft, vertegenwoordigt zij ons. Of beter gezegd, ze gaat ons voor. Want onze nederigheid is verre van totaal en onze trouw vaak broos. Onze moed is soms krachteloos. Hoe vaak plooien we ons niet op onszelf terug, in plaats van ons leven tot een voortdurende dienst aan de andere te maken, zoals Maria in haar bezoek aan Elisabeth! 

Door God bekeken worden en naar Hem kijken, dat maakt Maria vrij en blij – dat maakt ons vrij en blij. Ze "verheft" de Heer, ze maakt hem in zekere zin op haar beurt groot.

Is dit niet eigen aan de liefde: de andere groot maken?

3. Onze blik op de wereld

Na Gods blik op ons en onze blik op God, komt nu als gevolg ervan: onze blik op de wereld: een blik die onderscheidt, die vrede, gerechtigheid en vreugde brengt. Achter het Magnificat steekt een maatschappijvisie! Wat is Maria's kijk op de wereld in het Magnificat?

Haar lofzang is heel gedurfd, ook op dat vlak. Laat ons niet vergeten dat Maria een jonge Palestijnse vrouw is, nog een meisje. In de cultuur van haar tijd is ze vrouw en te jong – volgens historici veertien jaar – om ernstig genomen te worden. We kunnen denken aan iemand als Greta Thunberg (“comparaison n’est pas raison” – iedere vergelijking heeft haar grenzen!). Misschien herinneren jullie zich nog wat Greta Thunberg zei tegen Franse parlementsleden in 2019: "Wij zijn nog maar kinderen, jullie hoeven niet naar ons te luisteren. Maar jullie moeten wel naar de wetenschap luisteren". Greta was toen een meisje van zestien. Maria zou min of meer hetzelfde kunnen gezegd hebben met betrekking tot haar Magnificat: "Ik ben amper veertien, jullie hoeven je mijn gebed niet eigen te maken. Maar ge moet wel luisteren naar de Heilige Geest". We luisteren liever naar onszelf. Werd over Jezus niet gezegd: "Wie denkt hij wel dat hij is? Is hij niet gewoon de zoon van een timmerman? Is Maria niet zijn moeder een gewone vrouw? Kennen we zijn broers en zussen niet?"  De oude Elizabeth luistert naar de Geest en neemt Maria ernstig. De leeftijd speelt geen rol. Alleen Gods kracht.

Maria’s Magnificat helpt ons om de wereld te zien met Gods ogen. Maar om deze “contemplatieve” kijk op de wereld te krijgen, moeten we in die wereld onszelf overstijgen.

We moeten dienaren zijn in plaats van heersers die alles en iedereen naar zich toehalen. De context van het Magnificat is Maria's bezoek aan Elizabeth. Maria is “vol spoed” (v. 39) haar zwangere nicht komen helpen. Dit is geen romantiek maar nuchter en zakelijk verantwoordelijkheidsgevoel. Alleen door uit onszelf te treden in belangeloze dienstbaarheid kunnen we Gods gratuite liefde verwelkomen. Wie is als Maria kent Gods voorkeur en bouwt aan een nieuwe maatschappij. Hij weet te onderscheiden wat waar of vals is; wat de moeite waard is en wat van generlei nut; wat echte rijkdom is en echte armoede? Ook hier ziet hij beter en heeft hij een kompas dat hem richt in zijn denken en doen.

Zolang we niet begrepen hebben hoe groot Gods liefde voor ieder van ons is en hoezeer Hij zichzelf tot dienaar maakt, weten we niet hoe we Hem en de wereld op de juiste manier kunnen beminnen en dienen! Hoe weten we dan waarin Zijn gerechtigheid bestaat? Wat het Rijk Gods betekent, maatschappelijk en in het leven van elke dag?  Onze liturgie is dan eigenlijk meer een religieuze verstrooiing. Een louter persoonlijke devotie buiten de gemeenschap om. Terwijl God spreekt en handelt “voor onze vaders, voor Abraham en zijn nakomelingen” (v. 55), voor het nieuwe godsvolk waartoe we allen geroepen zijn. Is dat geen reden om het Magnificat te zingen met de ogen en de gevoelens van Maria? 

Zusters en broeders, laten we in deze Eucharistie het geluk van Maria tot het onze maken. Dankbaar voor haar leven. Dankbaar voor haar tenhemelopneming. Met haar zullen ook wij de wereld en onze opdracht erin anders ervaren. Met haar bereiden we ons voor op de plaats waar zij ons is voorgegaan, zoals wij vandaag gedenken.

Moge haar Magnificat zich in ons leven ontvouwen als één lang Alleluja van Pasen.