Nikodemusgesprek: grenzen aan de groei?

"Uiteraard zijn er grenzen aan de groei. En jazeker, we hebben daar schrik van. We lijden aan 'verliesaversie', dat wil zeggen we kunnen niet om met wat afneemt of naar beneden gaat en we leven onder een 'groeidwang'," zo opende moraalfilosoof Toon Vandevelde het gesprek in het Sint-Baafshuis. Hij is niet alleen filosoof, maar zelf ook econoom van opleiding en is verbonden aan het Hoger Instituut voor Wijsbegeerte van de KULeuven.

Wie verwachtte in Geert Noels, oprichter en CEO van Econopolis(een financieel-economisch advieshuis en onafhankelijk vermogensbeheerder), een onversneden neo-liberale econoom te vinden, kwam bedrogen uit. Zij het vanuit een verschillende benadering, vonden ze elkaar op verschillende punten en vulden elkaar aan.

Precies wat een Nikodemusgesprek beoogt: een verademend en verdiepend gesprek.

"Er zijn grenzen aan het niveau van de groei," preciseerde Geert Noels. "Het Vernuft van de mens is onbeperkt!" En hij verwees naar de snelle evolutie van AI en ChatGPT en kantte zich tegen pleidooien voorde-growth (ont-groeien). "We gaan aan jonge generaties toch niet verbieden om na te denken over verbeteringen? 'Verbeteren' behoort tot de natuur van de mens. Het menselijk Vernuft leg je niet aan banden!"

Tegenover zijn gesprekspartner maakte hij ook duidelijk dat hij geen pleidooi hield voor een ongebreidelde groei. Die vulde aan: "Een dynamische maatschappij is op vele vlakken zeer belangrijk. Maar economische groei mag geen objectief op zich zijn. Maatschappelijke doelstellingen moeten centraal blijven staan. Het gaat om het verhogen van het welzijn, met aandacht voor herverdeling."

Tegelijkertijd vroeg Toon Vandevelde zich af of de-growth per definitie een ramp is. "We hebben, althans in het Westen, een aanzienlijk niveau bereikt. Is gelukkig zijn niet tevreden zijn met wat je hebt. We weten uit onderzoek dat vanaf een bepaald punt meer geld hebben niet betekent meer gelukkig zijn. We weten ook dat ons reële inkomen niet substantieel meer zal stijgen. En iedereen kent de uitdagingen die op ons afkomen: klimaat, vergrijzing, migratie, geo-politieke verschuivingen. Daarom is het accepteren van bepaalde grenzen aan de groei, niet noodzakelijk defaitistisch."

Wat hard nodig is, is het duurzaam maken van ons economisch model.

Daarin vonden de sprekers elkaar. En duurzaam maken betekent: denken aan de komende generaties en zorgen dat er niet nog meer sociale scheeftrekkingen komen. De grote vraag vandaag is:

Hoe duurzaamheid koppelen aan herverdeling?

(lees verder onder de foto's en klik op het pijltje om meer foto's te zien)      

Mensen passen hun gedrag alleen maar aan wanneer ze het voelen. "Economie," aldus Geert Noels, "is per definitie gedragssturing. En schaarste maakt creatief." Helaas is, volgens hem, onze Belgische economie één van de minst duurzame. Nochtans hoeft winst geen vijand te zijn van het milieu. Winst maken  op zich is niet slecht, vraag is wat je ermee doet.

Beide sprekers hebben sympathie voor Adam Smith (1723-1790) die met zijn theorie over de 'onzichtbare hand' nochtans de grondlegger wordt genoemd van de vrije markteconomie. "Maar niet van het ongebreidelde kapitalisme," weet Toon Vandevelde, "Smith geloofde er in dat mensen vertrouwen hebben in andere mensen. Vanuit hun eigen aard zijn mensen bekommerd om andermans welzijn. Wel moet dat vertrouwen gevoed worden en daarom moeten we een maatschappij opbouwen die verbondenheid creëert." Geert Noels ziet hoe er in de ondernemingswereld veel aandacht is voor het menselijk kapitaal en voor de menselijke verhoudingen. Een ondernemer die die aandacht niet heeft, overleeft vandaag niet.

Om toch een punt van verschil te noemen. Geert Noels is radicaal tegen de idee van het basisinkomen. Toon Vandevelde is genuanceerder, maar ziet vandaag dat basisinkomen in de vorm van de publieke diensten waarvan wij hier kunnen genieten: gratis onderwijs, een gezondheidszorg die kwaliteitsvol en toegankelijk is. 

Duurzame, concrete oplossingen kwamen er in dit Nikodemusgesprek niet echt. Maar er werden wel interessante inzichten aangereikt die je zou kunnen samenvatten in een pleidooi voor een omkaderde markteconomie, die duurzaam wordt.

Lees ook impressies van de vorige Nikodemusgesprekken:

• Muziek en cultuur: Bernard Foccroulle in gesprek met bisschop Lode Van Hecke (22 december 2021) - video-opname  
• Ouderenzorg: Directeur Dirk Lips (Curando) en An Haekens (ouderenpsychiater) in gesprek (8 juni 2022)
• Levensbeschouwing en onderwijs: Rector Rik Van de Walle en filosoof Guido Van Heeswijck (26 april 2023)       

 Bekijk een foto-album van de avond of klik op de foto hieronder: