Op welke rots staat ons huis?

Jezus was een geniaal verteller. Alle historische studies over Hem zijn het daarover eens. We hoorden zopas het slot van zijn fameuze Bergrede in het evangelie volgens Matteüs. We kunnen zijn boodschap opentrekken naar onze tijd. Of beter nog: dit is een boodschap voor onze tijd. 

In de tekst die we gelezen hebben is het huis het meest zichtbare element. Het gaat eigenlijk over twee huizen: het ene staat stevig. Het ander houdt geen stand. Waarom?

Over welk huis gaat het? De meest evidente betekenis van huis is een fysieke woning, een onderkomen. Maar het huis kan ook de familie zijn, de afstamming. Het huis is soms de gebedsplaats of de gemeenschap. Aan die traditionele – ook Bijbelse – betekenissen van huis voegde Paus Franciscus nog een originele, revolutionaire betekenis toe. Hij bracht huis in verband met planeet. 

Ik wil deze morgen daar even bij aansluiten. In zijn wereldverspreide tekst Laudato Si’ verwijst huis naar onze gedeelde verantwoordelijkheid en naar het feit dat alle systemen (de menselijke, sociale en ecologische systemen) onderling verbonden zijn. We zijn collectief verantwoordelijk voor de leefbaarheid van onze planeet en van onze wereldgemeenschap. Dat vraagt een mentaliteitsverandering, een “ecologische bekering”. Franciscus gaat nog verder in Fratelli Tutti, dat als ondertitel draagt: over broederschap en sociale vriendschap. Vanuit ons mens-zijn zijn we allen broeders en zusters.  We vallen spijtig genoeg vaak op onszelf terug. We vervallen in collectief egoïsme. 

Daarmee kom ik tot het evangelie van vandaag. Jezus zegt dat ons huis maar standhoudt als de grond waarop het staat voldoende solide is. De ecologische catastrofen illustreren dat vandaag meer dan voldoende. We zien wat aardverschuivingen, overstromingen, brand en cyclonen veroorzaken. We zien de angst van mensen die hun huizen in allerijl ontvluchten en treuren om hun geliefden die onder puin begraven zijn. De armen lijden er het meest onder, want zij hebben geen stevige huizen op vaste bodem. 

Veel denkers herhalen: “Zin is de grootste uitdaging van deze tijd”. Mijn vraag is nu: op welke bodem staat ons spiritueel huis, ons innerlijk huis, het huis van ons hart? Mensen zijn op zoek naar houvast en veiligheid. Niet alles wat zeker lijkt is dat ook. Dat geldt ook voor de godsdienst. Jezus is duidelijk: “Niet iedereen die “Heer, Heer” tegen Mij zegt zal het koninkrijk van de hemel binnengaan” (v. 21). Hypocrisie bedreigt iedereen, in om het even welke levensbeschouwing. Er bestaat ook zoiets als collectieve huichelarij. Als Jezus nu nog altijd “indruk maakt”, dan is het omdat “Hij sprak als iemand met gezag, en niet zoals de schriftgeleerden” (v. 29). Onze wereld loopt over van moderne schriftgeleerden, verkopers van goedkope ideeën, van snelle oplossingen, en “denk maar eerst aan jezelf”. Theorieën die uiteindelijk ten gronde richten. Ik denk aan onze consumptiemaatschappij en haar uitvloeisel: de wegwerpmaatschappij. Ook al kraakt ze in haar voegen en is ze niet langer leefbaar, toch geraken we niet bevrijd. Ze houdt ons in haar macht. Maar we geraken vooral niet bevrijd van onszelf. We verliezen de doelen die het leven boeiend en waardevol maken: stabielelevenskeuzes en soliderelaties. We surfen op de emoties van het moment. We denken dat vrijheid is doen wat je wil, zonder rekening te moeten houden met anderen. Sommigen denken hun vrijheid ten toon te kunnen spreiden met vrijpostigheid en brutaliteit. Nochtans verlangt het hart van ieder mens naar een huis waar liefde, broederlijkheid en verantwoordelijkheid thuishoren. En dat niet alleen in het huis waar de familie woont, maar ook op het niveau van de stad, het land, de wereld en de planeet. 

Ik heb het geluk gehad om in mijn studietijd in een kliniek mee te werken in de spirituele begeleiding. Op het einde van mijn engagement vroeg ik me af welke conclusie ik kon trekken uit zoveel gesprekken met mensen die soms naar het einde van hun leven gingen. Waar komt het allemaal tenslotte op neer? Mijn besluit was: de fundamentele vraag waar ieder mens zijn leven mee afsluit, ongeacht zijn cultuur of godsdienst, ongeacht zijn diploma’s of rijkdom, is eenvoudig: “Heb ik mensen bemind? Hebben mensen mij bemind?” Sommigen komen tot de ontgoochelende vaststelling dat ze hun leven grotendeels verkwanseld hebben. Ze leefden “verstrooid”. Ze hadden een “gefragmenteerd” bestaan, een leven zonder eenheid, een puzzel die nooit samenkwam en waarin belangrijke stukjes ontbraken. Ze gingen op een verkeerde manier op jacht naar het geluk (dat geluk dat we allen willen vinden). Maar de paradox is dat je het geluk niet vindt door het na te jagen. En als het komt kan je het ook niet vasthouden. Het geluk is als een vlinder die wegvliegt als je hem wil pakken, maar die alleen op je schouder komt als een geschenk. Jezus zegt: “Wie zijn leven vindt, zal het verliezen, maar wie zijn leven verliest om Mijnentwil, zal het vinden” (Mt 10, 39). Wie gierig zijn leven met verkrampte vingers voor zich wil houden verliest het. Leven is liefde geven en liefde ontvangen. Dat is de vaste grond, de rots waarop onze woning stevig kan staan. Die grond maakt dat we beproevingen aankunnen. 

Voor christenen is Jezus Christus die grond: “Wie zijn leven verliest om Mijnentwil, zal het vinden” De rots waarop we bouwen is zijn Woord. We worden dus uitgenodigd om de weg van de ecologische bekering te gaan, in het vertrouwen dat de vaste grond bestaat. Maar ieder van ons moet voor zichzelf in geweten afvragen op welke grond hij zijn tent wil plaatsen, zijn huis wil optrekken, zijn relaties uitbouwen. Wie heeft voor ons echt autoriteit? Wie heeft gezag, een gezag dat niet verslaaft, maar bevrijdt? Waar vinden we een kracht die blijft duren? Wie helpt ons een open huis maken waar iedereen welkom is, waar niemand uitgesloten wordt? 

Alleen samen maken we van onze wereld een thuis. Samen gaan we op zoek naar vaste grond onder de voeten, met respect en sympathie voor elkaars zoeken, ook al begrijpen we het niet altijd goed. Laat ons met elkaar uitwisselen wat we vinden en blij zijn om elkaars aanwezigheid. Zo ligt de wereld voor ons open als een boeiend avontuur, een avontuur dat toekomst heeft. 

Moge ons land een huis zijn waar in dialoog het authentiek geloof van iedereen onthaald en gedeeld wordt. Een huis van vrede.