Thuiskomen in een vernieuwd christendom

“Ik had een droom. De nieuwgekozen paus stond op het balkon van de Sint-Pietersbasiliek in Rome. Aan de menigte die zich op het plein had verzameld, legde hij de door hem gekozen naam uit. Rafaël betekent: ‘Gods geneesmiddel’ of: ‘God geneest’.” Met die woorden opent Tomáš Halík ‘Dromen van een nieuwe morgen. Thuiskomen in een vernieuwd christendom.’ Opmerkelijk: de Tsjechische priester schreef zijn boek ruim voor het overlijden van paus Franciscus. Hij beschrijft hoe hij in zijn droom gesprekken voert met paus Rafaël over de toestand van en zijn dromen voor de kerk. De dromen beantwoordt Halík met twaalf brieven.

Graankorrel

De thema’s liggen voor de hand: wat is onze identiteit als christenen vandaag? Hoe kunnen we onze profetische missie gestand doen? “Als we nadenken over christendom en kerk in de samenleving, moeten we daarom altijd weer terugkomen bij de gelijkenis van de graankorrel die moet sterven om vrucht te dragen”, schrijft de hoogleraar. “Ik ben ervan overtuigd dat deze crisis ook een kans is om een andere, diepere vorm van christendom te ontdekken.”

In zijn scherpe analyses gaat Halík de hete hangijzers niet uit de weg. En passant geeft hij zowel traditionalisme als progressivisme een stevige veeg uit de pan: “Tot zijn eigen schade is het traditionalisme niet in staat te erkennen dat het een moderne, antitraditionele vorm daarvan is. Zijn beroep op de traditie is een vorm van zelfbedrog: immers, de essentie van traditionalisme is de afwijzing van traditie, traditie als een levende stroom van creatieve overdracht”. Maar ook de verleiding van het progressivisme kan niet echt op Halíks steun rekenen. “Mensen die voor deze verleiding bezwijken, staren zich blind op hun idee van een tijdperk dat voor de deur staat – of het nu gaat om een tijdperk in de geschiedenis van de mensheid, die van de kerk of die van haar leer.”

Eenheid
Niet dat Halík zich neerlegt bij de crisis die onze gehele wereld doormaakt of er ontmoedigd door geraakt, wel integendeel. De Tsjechische academicus ziet het net als een kans “om de ware kracht van het geloof te ontdekken”. Want: “Christenen moeten niet alleen de zorg voor de eenheid van de kerk op zich nemen, maar ook voor de eenheid van de mensheid”. 

Dat kan tellen, in een Europese context die dat veeleer tracht te verhinderen dan aan te moedigen. Maar net in die situatie roept Halík de kerk op zich niet in zichzelf te keren. Het synodale proces waar de kerk doorgaat, kan haar daarbij helpen, inclusief de thema’s die vroeger niet openlijk konden worden besproken: de wijding van vrouwen en het priestercelibaat, bijvoorbeeld. Hij eindigt met een meditatie rond het belang van de eucharistie. Daarbij valt zijn pleidooi op om te allen tijde de gastvrijheid te beoefenen. De eucharistie biedt allen voedsel voor onderweg. Net als dit boek.

Geert De Cubber