Verhuisd! Lam Godsretabel hangt op zijn definitieve toplocatie

De plaatsing van het centrale paneel in de nieuwe vitrine in de Sacramentskapel van de Sint-Baafskathedraal mag beslist een mijlpaal genoemd worden in de bewogen geschiedenis van het retabel.

Het recent gerestaureerde paneel schitterde meteen in al zijn kleurenpracht.

De verhuis kondigt ook de nakende opening aan van het Bezoekerscentrum Sint-Baafs Lam Gods op 25 maart.

Bovendien hadden de bevoegde ministers Jambon en Diependaele, die de plaatsing bijwoonden, goed nieuws voor de financiering van de derde en laatste fase van de restauratie van het retabel die van start kan gaan in 2022.

Klik op de foto onderaan dit artikel een fotoalbum te bekijken van de verhuis.

Bewogen geschiedenis

Het altaarretabel dat op 6 mei 1432 werd ingehuldigd in de Vydkapel, genoemd naar sponsor en opdrachtgever Judocus Vyd, kende een turbulente geschiedenis:

• het is tussen 1566 en 1578 tweemaal in veiligheid gebracht voor de beeldenstormers;
• de Franse bezetter nam in 1794 de vier centrale panelen mee naar Parijs waar ze bleven tot na de nederlaag van Napoleon in Waterloo (1815);
• in 1817 verkocht de Gentse grootvicaris de zijluiken - zonder Adam en Eva - aan een antiquair;
• ze kwamen uiteindelijk terecht in een museum in Berlijn waar ze bleven tot 1918;
• in 1822 werd een brand in de Vydkapel de achtergebleven panelen bijna fataal;
• in 1861 kocht de Belgische staat de panelen met Adam en Eva;
• pas in 1918, na het Verdrag van Versailles, werd het totaal uiteengetrokken retabel herenigd;
• in de nacht van 10 op 11 april 1934 werd het paneel gestolen met de Rechtvaardige Rechters;
• op 16 mei 1940 werden de panelen naar Pau verscheept om ze uit de handen van de Duitsers te houden;
• in 1944 kwam het toch in hun handen en werd het, samen met 7000 andere kunstwerken, ondergebracht in een zoutmijn in Alt Aussee in Oostenrijk waar het op 8 mei 1945 op het nippertje van de vernietiging werd gered - Lees hier over de tentoonstelling 'Stille helden redden het Lam Gods' (2018);
• daarna keerde het terug naar Gent en naar de Vydkapel.
  
  (bron: Peter Schmidt, Het Lam Gods, 2014, 22-23)

Om veiligheidsredenen werd het retabel op 11 juli 1986 overgebracht naar een glazen kooi in de voormalige doopkapel (de zogenaamde Villa-kapel). Maar de klimatologische omstandigheden, de belichting en de kleine ruimte voldeden niet meer aan de hedendaagse eisen.

En vandaag, 8 maart 2021, nam het retabel zijn definitieve intrek in de Sacramentskapel (achter het hoofdaltaar) - een toplocatie zo bleek meteen - in een high tech vitrine.  

Hefboomproject

Met het project Vlaamse Meesters dat in 2020 de schijnwerpers richtte op Van Eyck werd door Toerisme Vlaanderen een Hefboomproject toegekend aan de kathedraal voor de uitbouw van een bezoekerscentrum.

Op zaterdag 2 maart 2019 werd de aftrap gegeven van een ambitieuze bouwcampagne die naast de uitbouw van het bezoekerscentrum ook:

• de kathedraal toegankelijker maakt voor mensen met een beperking,
• de vijf kranskapellen van de kooromgang restaureert
• en een nieuwe locatie creëert voor het Lam Gods in de Sacramentskapel.
  
  Lees hier meer over de start van dat project

In de vernieuwde crypte zullen bezoekers met Augmented Reality-brillen de geschiedenis van de kathedraal en van het retabel kunnen beleven.

(Lees verder onder de foto)

Restauratie

Op 14 september 2012 startte de restauratie van het retabel. Het restauratie-atelier werd ingericht in het MSK waar het brede publiek de hele campagne kon volgen. Al vlug bleek dat de toestand van het schilderij complexer was dan gedacht. Op initiatief van de internationale expertencommissie werd besloten om over te gaan tot een doorgedreven behandeling van de buitenluiken waarbij de originele verflagen van Van Eyck werden blootgelegd. Het resultaat was verbluffend. 

Onder internationale belangstelling kwamen op 12 oktober 2016 de gerestaureerde buitenluiken terug naar de kathedraal.

(Lees verder onder de foto)

Extra budgetten werden vrijgemaakt om ook in de tweede fase (onderste register van de binnenluiken met het centrale paneel) een even doorgedreven restauratie te kunnen uitvoeren.

Hoogtepunt van die fase was ongetwijfeld het blootleggen van het originele lam dat de restaurateurs op 19 juni 2018 aan de pers konden tonen. Lees hier: Restaurateurs Lam Gods leggen originele lam bloot

Op vrijdag 24 januari 2020 keerden de gerestaureerde binnenpanelen met het centrale paneel terug naar de kathedraal. Honderden bezoekers passeerden die vrijdagavond in de Villakapel om de gerestaureerde panelen te bewonderen.

(Lees verder onder de foto)

Goed nieuws

Vlaams-minister president Jan Jambon, bevoegd voor cultuur, en Vlaams minister voor Onroerend Erfgoed Matthias Diependaele kwamen de verhuis van het centrale paneel met eigen ogen bekijken. Ze brachten ook goed nieuws.

De Vlaamse overheid maakt de budgetten vrij voor de derde en laatste fase van de restauratie die daarmee in 2022 kan starten.

In die fase behandelen de restaurateurs het bovenste register, met van links naar rechts: Adam, de zingende engelen, Maria, Christus, Johannes de Doper, de musicerende engelen en Eva.

Voor die laatste restauratiefase is in totaal 2 à 2,2 miljoen euro nodig. De Vlaamse overheid neemt daarvan 80 procent of 1,6 miljoen euro voor haar rekening. Een privé-fonds past de rest bij. Momenteel finaliseert de kerkfabriek het bestek voor de restauratie.

www.sintbaafskathedraal.be

Vanaf maandag 29 maart kan iedereen het retabel in zijn nieuwe locatie komen bewonderen en het verhaal beleven in het bezoekerscentrum Sint-Baafs Lam Gods. Tickets vooraf reserveren op www.sintbaafskathedraal.be

Meer weten?

• Bekijk hier het uitgebreide item (met ook archiefstukken) op VRT NWS
• In dit Kerknet-artikel vind je een geactualiseerd overzicht van artikelen/filmmateriaal verschenen op Kerknet de voorbije jaren (met ook aandacht voor de archeologische opgravingen, de restauratiecmpagne, de opening van het Van Eyck-jaar met de toespraak van kardinaal De Kesel, didactisch filmmaterial over de religieuze betekenis van het retabel,...)
   
• ​Klik op de foto hieronder om een fotoalbum te bekijken van de verhuis (foto's Maîtrise):