Jong bisdom beschrijft zijn lange geschiedenis

Vandaag overhandigde directeur Toon Osaer van uitgeverij Halewijnin Tongeren aan bisschop Patrick Hoogmartens van Hasselt en aan historicus Mathijs Lamberigts het eerste exemplaar van het jubileumboek dat deze laatste wijdde aan de geschiedenis van het bisdom Hasselt.

Het bisdom Hasselt is vandaag dag op dag 50 jaar oud. Paus Paulus VI splitste met de bul Qui christianorum coetui van 31 mei 1967 het grondgebied van de provincie Limburg af van het grote bisdom Luik en vormde het om tot een zelfstandig bisdom. Dat nieuwe bisdom Hasselt mag dan het jongste bisdom van het land zijn, het christendom had er in de regio al een lange geschiedenis opzitten. De decaan van de faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven – Mathijs ‘Thieu’ Lamberigts – stelde in 50 jaar Bisdom Hasselt zowel die laatste vijftig jaar alsook de lange voorgeschiedenis ervan te boek.

Rond 350 duikt de naam van Servatius als bisschop van Tongeren op. Thieu Lamberigts

Kerkhistoricus Thieu Lamberigts is heel behoedzaam als hij het over de eerste sporen van het christendom in de Maasvallei heeft. De vermelding van bisschop Servatius op enkele concilielijsten uit het midden van de vierde week noemt hij hypothetisch. Voor de aanwezigheid van christenen in de regio Tongeren voor de dood van keizer Constantijn in 337 ziet hij geen hard bewijsmateriaal, maar het feit dat er christenen en christelijke bisschoppen waren in de regio Keulen-Trier en dat er verbindingswegen waren tussen Tongeren en deze steden doet vermoeden dat ook in Limburg christenen woonden.

In elk geval werd de bisschopszetel die er misschien ooit in Tongeren was, in de late 4de eeuw naar het belangrijkere Maastricht overgeplaatst, vanwaar deze in de late 7de of waarschijnlijker nog in de vroege 8ste eeuw naar Luik werd getransfereerd.

De geschiedenis van het bisdom Hasselt overlapt dus eeuwenlang met deze van het bisdom en latere prinsbisdom Luik.

Lamberigts vertelt het verhaal met zevenmijlslaarzen, maar blijft toch stilstaan bij enkele merkwaardige figuren uit de regio: bij monnik Notger van Sankt-Gallen, die door de keizer in 972 tot bisschop van Luik werd benoemd en de eerste prinsbisschop van de Vurige Stede werd; bij Willem van Rijkel, de abt onder wiens bewind de abdij van Sint-Trudo in het midden van de 13de eeuw een heropleving kende; bij de Luikse prinsbisschop Erard van der Marck, die in de vroege 15de eeuw de kerk wel wou hervormen, maar intussen keihard optrad tegen protestanten en wederdopers; of bij de 18de-eeuwse prinsbisschop Frans-Karel von Velbrück, vader van twee zonen in een overspelige relatie en man van zijn tijd, die sterk de vrijheid van drukpers verdedigde om liberale en zelfs deïstische ideeën te verkondigen.

In de jaren 1960 groeide het verlangen van de Limburgers om een eigen zelfstandig bisdom. De bevolking van de provincie Limburg was sterk in aantal toegenomen en het Tweede Vaticaans Concilie pleitte er uitdrukkelijk voor grotere entiteiten als het aartsbisdom Mechelen of het bisdom Luik in kleinere bisdommen op te splitsen. In 1961 werd zo het bisdom Antwerpen van het aartsbisdom afgesplitst, maar Franstalige politici verzetten zich nog tegen een zelfstandig bisdom in Limburg.

Toch werd de Tongenaar Jozef-Maria Heusschen, professor aan het Grootseminarie van Luik, in 1962 als hulpbisschop aangesteld, met territoriale bevoegdheid over het Nederlandstalige gedeelte van het bisdom Luik. En die Heusschen liet zich op het Tweede Vaticaans Concilie zo sterk opmerken, dat hij incontournable was toen er in 1967 eindelijk een volwaardige bisschop in Hasselt nodig was.

Het is heel uitzonderlijk dat een bisdom zolang bisschop-coadjutors heeft gehad. Mgr. Patrick Hoogmartens

De gezondheid van mgr. Heusschen was evenwel zwak en hij kreeg heel snel een hulpbisschop toegewezen om hem te helpen. Op Heusschens verzoek en om zeker te zijn dat zijn hulpbisschop Paul Schruers niet werd weggepromoveerd, werd deze in 1972 al coadjutor: hulpbisschop met recht op opvolging. Ook mgr. Schruers heeft in de persoon van Patrick Hoogmartens vanaf 1997 al een hulpbisschop-coadjutor aan zijn zij gehad.

Het bisdom Hasselt is niet zozeer door drie bisschoppen vormgegeven, maar veeleer door twee tandems: Heusschens-Schruers en Schruers-Hoogmartens. Van de laatste twee erft het bisdom twee van zijn mooiste parels: de spirituele verdieping die al het werk van de kerk in Limburg doordrenkt en de bijzondere aandacht voor pelgrimspastoraal. Wie het boek van Thieu Lamberigts doorneemt, begrijpt dat het thema van het jubileumjaar niet toevallig luidt: Geen dolers maar pelgrims. Gods volk onderweg.

Bestellen

Mathijs Lamberigts, 50 jaar Bisdom Hasselt. Een jong bisdom met een lange geschiedenis, een uitgave van Halewijn nv, telt 240 pagina’s en kost 22,50 euro. ISBN 978-90-8528-437-6. Bestellen kan bij:

• Uitgeverij Halewijn, Halewijnlaan 92, 2050 Antwerpen, 03 210 08 11, halewijn.uitgaven@kerknet.be
• Pastoraal Informatiecentrum, Tulpinstraat 75, 3500 Hasselt, 011 24 90 10, pic@bisdomhasselt.be

en online

• Halewijn
• Kerknet-shop ​

Nog over 50 jaar bisdom Hasselt

• Een jong bisdom met een lange geschiedenis
• De bisschoppen van Hasselt
• Tertio over 50 jaar bisdom Hasselt