Woorden met wortels (33)

De mens wikt, God beschikt 

Woorden met wortels

Orlando García Duarte © Orlando García Duarte

Beste parochianen van Lokeren en omstreken, 

Is je dit weleens overkomen? Je hebt alles tot in de puntjes geregeld. De grasperken liggen er strak bij, de boodschappen zijn in huis voor dat grote familiemaaltijd, en je agenda staat keurig ingevuld. Je bent er helemaal klaar voor. En dan? Dan gooit het leven er met de pet naar, of beter gezegd: dan loopt het weer helemaal anders dan je dacht. Zo’n moment waarop je alleen maar kunt verzuchten: de mens wikt, God beschikt.

Het is zo’n typisch gezegde dat we hier in Vlaanderen gebruiken. Het klinkt misschien wat vroom of deftig in de oren, maar eigenlijk is het oer-Vlaams en vooral heel erg herkenbaar. Laten we er eens induiken, want waar komt die wijsheid nu eigenlijk vandaan, en hoe hard botsen we er vandaag de dag nog steeds mee in het dagelijks leven?

Om de oorsprong van dit spreekwoord te vinden, moeten we een stukje terug in de tijd, diep de katholieke geschiedenis van onze streken in. Vroeger, in de tijd dat monniken en kloosterlingen de plak zwaaiden over het geestelijke leven, was het Latijn de voertaal in de abdijen en kerken. Teksten werden gretig gekopieerd en vertaald, en veel van onze mooiste gezegden vinden daar hun wortels.

De spreuk is eigenlijk afgeleid van een Latijns spreekwoord: “Homo proponit, Deus disponit”. Dat betekent letterlijk: de mens stelt voor, maar God beschikt over het resultaat. In de middeleeuwse Vlaamse kloosters, waar het leven strak gereguleerd was door de klok en het gebed, leerden de broeders al snel dat je plannen kon maken zoveel je wilde, maar dat het noodlot, of in hun ogen God, altijd het laatste woord had. Denk maar aan een mislukte oogst door plotseling noodweer.

Door de eeuwen heen sijpelde die wijsheid vanuit de kerkmuren en de preken van priesters zo naar de gewone Vlaamse huiskamers. Onze voorouders, die op het platteland afhankelijk waren van het wispelturige weer en de grillen van de natuur, herkenden zich hier natuurlijk meteen in. Je kon nog zo hard werken op de akker; als de hagelbollen je koren plat sloegen, stond je nergens.

Ook al leven we vandaag in een moderne tijd waarin we alles proberen te controleren met smartphones, agenda-apps en weersradars, het spreekwoord is geen spat verouderd. We maken het elke dag wel ergens mee.

Neem nu de zondagse familiebijeenkomst. Je hebt je kleinkinderen uitgenodigd voor een uitgebreide stoemp met worst, de tafel is prachtig gedekt en je verheugt je al op een gezellige namiddag bijpraten. Maar kijk, zaterdagnacht belt de dochter op: de kleinste heeft koorts en de griep heeft in het gezin toegeslagen. Weg plannen, hallo lege zondag. De mens wikt, God beschikt.

Misschien zit er in dat oude spreekwoord stiekem ook wel een geruststelling verscholen. Het leert ons een gezonde dosis Vlaamse nuchterheid. Het hoeft allemaal niet altijd honderd procent te lukken zoals wij het in onze hoofden hebben bedacht. Soms loopt het anders, en heel vaak brengt dat onverwachte pad je nog op de mooiste plekken ook.

Dus de volgende keer dat je plannen in de soep draaien en alles anders loopt dan gehoopt, hoef je niet bij de pakken te blijven zitten. Haal even diep adem, glimlach eens goed en denk aan onze Vlaamse voorouders: de mens wikt, God beschikt, en wij drinken er intussen rustig eentje op!