Een boek over onderscheidend in het leven staan – een recensie

Dit nieuwe boek van Nikolaas Sintobin, jezuïet en internetpastor, gaat over onderscheidend in het leven staan, zoals Ignatius van Loyola dat ervaren en doorgegeven heeft. Negen van de tien hoofdstuktitels bevatten het woord ‘onderscheiden’. De titel van het boek zelf gebruikt andere woorden, die aangeven dat onderscheiden met vertrouwen op gevoelens te maken heeft en met leren keuzes maken.

Het boek is helder opgebouwd. Na een inleiding over onderscheiding en de rol van het hart, het verstand en de wil hierbij, gaat de auteur in op de terugblik en het levensgebed, waarmee je je in onderscheiden kunt oefenen. Drie woorden – dankjewel, sorry en alsjeblieft – vatten kernachtig de stappen ervan samen. Daarna zoomt hij in op hoe onderscheiding kan helpen bij het maken van keuzes, bij opvoedingskwesties en bij het herkennen van de dynamiek van het kwaad en de dynamiek van het goede. Deze dynamieken en patronen spelen in elk mensenleven. De ervarings- en levenswijsheid van Ignatius wordt daarna gelinkt aan tien bijzondere situaties van onderscheiding: wat als je in de zevende hemel bent, boos, ongelukkig, angstig, in crisis, of als je niets voelt, met een probleem zit of twijfelt? Wat als er spanningen zijn of als er vervelende gedachten door je hoofd gaan? Aan het einde komt de vraag aan bod of onderscheiden al of niet voorbehouden is aan christenen en of gemeenschappelijke onderscheiding – bijvoorbeeld als groep, team of echtpaar – mogelijk is. Het laatste hoofdstuk is gewijd aan onderscheiden als levenshouding.

Wat is onderscheiding?

De onderscheiding zoals Ignatius van Loyola ze aanleert, vertrekt van het geloof dat God houdt van ieder mens en dat Hij als een scheppende, op mensen betrokken God de mens ononderbroken laat delen in wat Hijzelf is: leven en liefde. Hoe meer de mens zich in zijn of haar doen en laten opent voor de Geest van God, hoe meer hij of zij Gods liefde kan ervaren.

Wie onderscheidend in het leven staat, gaat op zoek naar waar meer leven en licht is, naar waar God hem of haar toe uitnodigt, om zich daardoor te laten leiden. Onderscheiding vertrekt bij de eigen ervaring, en meer bepaald bij wat zich afspeelt in de diepere lagen van het hart, in de affectieve bedding. Het kunnen vertrouwen op die gevoelens vraagt dat het hart gevormd is en dat het steeds verder gevoed en verfijnd wordt. Christenen richten zich daarbij op Jezus, bij uitstek de leermeester in de liefde. Nikolaas Sintobin gaat uitgebreid in op de voorafgaande voorwaarden om te kunnen onderscheiden, op het belang van een houding van innerlijke vrijheid en beschikbaarheid, op het subtiel samenspel van hart, verstand en wil en op de toepassing van de basisprincipes van ignatiaanse onderscheiding bij het maken van keuzes.

Wie is ermee gebaat?

Onderscheiden, zoals het in dit boek wordt beschreven, is vooral een persoonlijk gebeuren. Het gaat over één persoon die luistert naar zijn of haar innerlijke ervaring om daar aanwijzingen te vinden voor het eigen handelen en leven.

Toch reikt het onderscheiden verder. Ouders, opvoeders en iedereen aan wie de zorg voor kinderen is toevertrouwd vinden er waardevolle tips om kinderen en jongeren te begeleiden in hun zoektocht en groei naar meer menselijkheid en naar hun unieke roeping. Wie zelf onderscheidend in het leven staat, kan jonge mensen helpen om in contact te komen met hun innerlijkheid en om op het spoor te komen wat hun hart echt warm doet worden en gelukkig maakt.

Een toegankelijke gids voor een breed publiek

Nikolaas Sintobin schreef het boek voor een breed publiek. Hij vooronderstelt geen voorafgaande kennis van de ignatiaanse spiritualiteit en maakt geen gebruik van ‘ignatiaans jargon’. De toegankelijke taal die aansluit bij het taalgevoel en de cultuur van vandaag en de vele herkenbare voorbeelden die de inhoud illustreren, maken van dit boek een goede gids. Nochtans valt na het lezen van dit boek alles nog te doen. Het begrijpen van wat onderscheiding is en hoe het werkt, is één zaak, het concrete onderscheiden in de praktijk is een andere. Onderscheiden is een werkwoord. Het is iets dat men al doende leert, geleidelijk aan, vanuit een regelmatige terugblik met het verstand op de gevoelens in het (biddend) hart, en met de wil om op basis daarvan te kiezen voor wat meer leven geeft en wat dichter bij God brengt. Tegelijk is onderscheiden méér dan dat, zoals dit citaat aangeeft: “Onderscheiden vraagt dat je zelf alles doet wat je kunt. Tegelijk nodigt onderscheiden uit radicaal uit handen te geven om vervolgens te kunnen ontvangen. Onderscheiden is actief en passief tegelijk. Onderscheidend leven vraagt vertrouwen en doet vertrouwen. Je ontdekt, telkens weer, dat het antwoord je gegeven wordt. Je eigen inzet is nodig. Toch hoef je het niet zelf uit te vinden of te maken. Uiteindelijk is onderscheiding iets dat je overkomt. Onderscheiden vraagt te luisteren naar de stem die spreekt in je hart. Christenen geloven dat die stem de stem van God is. Ze wijst mensen, alle mensen, de weg naar het leven.” (p. 154-155)

Wat de Kerk vandaag nodig heeft

Helemaal vooraan in het boek staat een citaat van paus Franciscus: ‘Een van de zaken die de Kerk vandaag het meest nodig heeft, is onderscheiden’. Dit helder geschreven en goed gestructureerde boek levert daartoe alvast een waardevolle bijdrage.

Hilde Pex
Coördinator van de Interdiocesane Dienst voor Gezinspastoraal
en begeleider van de Geestelijke Oefeningen

Nikolaas Sintobin, Vertrouw op je gevoel. Keuzes leren maken met Ignatius van Loyola, Utrecht, KokBoekencentrum Uitgevers, 2021 (in coëditie voor België met Uitgeverij Lannoo, Tielt), 160 p.

Podcast ‘Oefenen om te vertrouwen op je gevoel met jezuïet Nikolaas Sintobin’ (Groot Nieuws Radio, Bij Jorieke, april 2021)