Aartsbisschoppelijk Paleis in Mechelen wordt verder gerestaureerd

Het aartsbisschoppelijk paleis zoals het vandaag bestaat werd tijdens de eerste helft van de 18de eeuw gebouwd door kardinaal Thomas Philippe d’Alsace (1679-1759), de toenmalige aartsbisschop van Mechelen. Het bevindt zich op de plek waar voorheen het refugiehuis van de abdij van Affligem stond. Sinds de oprichting van het aartsbisdom in 1559 deed deze refugie dienst als de Mechelse residentie van de aartsbisschop, die ambtshalve ook abt was van Affligem en daaruit ook een groot deel van zijn inkomsten betrok. 

Tijdens de Franse Revolutie werd het aartsbisschoppelijke paleis geconfisqueerd en de inboedel ervan weggehaald. In 1799 werd het openbaar verkocht. De noordelijke vleugel werd afgebroken en is nooit heropgebouwd. Daardoor is het huidige zicht op de aartsbisschoppelijke tuin ontstaan. 

In 1818 werd het paleis aangekocht door de Provincie Antwerpen, die het sindsdien beheert. In de daaropvolgende jaren werd het gebouw grondig gerestaureerd en heringericht in laat-classicistische stijl. Rond 1900 volgde een derde belangrijke bouwfase. De laatste volledige restauratie dateert uit de jaren twintig van de vorige eeuw. Het aartsbisschoppelijke paleis werd op 2 mei 1995 beschermd als monument en maakt sindsdien deel uit van een beschermd stadsgezicht.

Doorheen de geschiedenis heeft het paleis steeds vier functies gehuisvest: de woning van de aartsbisschop, ondersteunende administratieve diensten, ceremoniële ruimten en enkele bijkomende randfuncties zoals conciërgewoning, kapel, garage.

Omvattend restauratieproject

Actueel is onder de leiding van de Provincie Antwerpen die optreedt als bouwheer, een stapsgewijs restauratieproject aan de gang binnen het lopende twintigjarige beheerplan. Het beoogt de volledige restauratie van het paleis met behoud van de bestaande functies en een (re)organisatie en optimalisatie. Zo werden al de daken, een deel van de westgevel en de tuin en bijbehorende luiken gerenoveerd. Antwerps gedeputeerde bevoegd voor Erfgoed, Luk Lemmens: “Met de provincie Antwerpen nemen we onze verantwoordelijkheid op om dit uitzonderlijke gebouw niet alleen te bewaren voor toekomstige generaties, maar het ook duurzaam en verantwoord te laten functioneren”.

De laatste twee fases van de restauratie betreffen de oostelijke vleugel met burelen en de zuidelijke vleugel met ceremoniële ruimtes. Tegelijk zullen niet-originele en storende aanbouwsels worden verwijderd en de toegankelijkheid wordt verbeterd. Kleur en afwerkingslagen worden aangebracht volgens het historische model. De totale kostprijs van deze restauratie wordt geraamd op 10 miljoen euro. 

Op 10 februari 2026 maakte Vlaams minister Ben Weyts bekend dat hij hiervan via het Agentschap Onroerend Erfgoed 1,45 miljoen voor zijn rekening neemt. De overige kosten worden gedragen door de Provincie Antwerpen. Het restauratiedossier wordt nu verder uitgewerkt en voorbereid. De effectieve start van de werken is gepland in 2028.

Aartsbisschop Luc Terlinden: "Het aartsbisschoppelijke paleis werd herhaald verbouwd en soms zwaar beschadigd. In zijn huidige omvang, zoals die tot stand kwam na de restauratie aan het begin van de 19de eeuw, is het een van de meest zeldzame gaaf bewaarde publieke monumenten uit de tijd van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Het huisvest onverminderd het centrale bestuur van het aartsbisdom waar we met velen samen werken aan onze Kerk, in dienst van een betere wereld. Ik ben onze burgerlijke overheden heel dankbaar voor de goede zorgen waarmee ze dit unieke bouwwerk omringen.”

Herbekijk ook de bijdrage van regiotv RTV

Meer weten over dit unieke historische monument? Bestel dan "Aartsbisschoppelijk Paleis Mechelen. De mensen - de mijlpalen - het erfgoed", uitgegeven in 2023 door de Provincie Antwerpen. Meer info: klik hier