Van vrachtwagendroom tot straatkinderenpastoraal: de missie van Freddy Goven in Brazilië

Een onverwachte roeping

De levensweg van de nu 81-jarige priester Freddy Goven kende een opmerkelijk begin in het Brusselse. Als jongen op de schoolbanken van het Sint-Jan Berchmanscollege koesterde hij een uitgesproken verlangen dat ver afstond van boeken en studie. "Mijn grote droom was camionchauffeur te zijn voor internationaal transport," herinnert hij zich glimlachend. Toch werd het eerste zaadje voor een heel ander levenspad al vroeg geplant. Omdat de jonge Freddy uitblonk in de verkoop van de Pro Apostolis-kalenders van de Jezuïeten, werd hij beloond met een deelname aan een missiekamp in Sint-Niklaas. Het thema van die week was Brazilië. De verhalen van de paters Spiritijnen over het Zuid-Amerikaanse land en de lepragemeenschappen maakten een onuitwisbare indruk.

“Op m’n zeventiende voelde ik de diepe overtuiging dat ik geroepen werd om te dienen als priester, en vrijwel meteen was daar opnieuw die herinnering aan Brazilië,” doet Freddy zijn relaas. Na een intensieve studie in het College voor Latijns-Amerika in Leuven luidde de afspraak dat nieuwgewijde priesters eerst drie jaar pastorale ervaring in eigen land moesten opdoen. “Ik werd benoemd in Halle, waar ik onder de vleugels van de deken op een dermate intensieve wijze meedraaide in het verenigingsleven en de parochie dat ik de gemeenschap na twee jaar nauwelijks nog kon loslaten.”

De twijfel sloeg toe. “Hoe kon ik de mensen die ik zo intens had leren kennen zomaar achterlaten?” vraagt Freddy zich opnieuw af. Zijn geestelijke begeleider merkte zijn innerlijke strijd op en stuurde hem op retraite naar de stilte van de abdij van Orval.

“En daar, toen ik de Bijbel opensloeg, viel die open op Genesis 12: 'Verlaat uw land en ga waar ik u tonen zal.' Dat was voor mij meer dan teken genoeg. Ik sloeg de Bijbel dicht en drie dagen later ben ik naar de hulpbisschop getrokken om te zeggen: 'Ik vertrek.'"

Eerste stappen in het jeugdwerk (1974)

“Het Braziliaanse bisdom Alagoinhas waar ik in juni 1974 terechtkwam was van een duizelingwekkende omvang: zevenhonderdduizend inwoners verspreid over een grondgebied gelijk aan de helft van België. En ik arriveerde er pas als de elfde priester voor de gehele regio.”

De aartsbisschop stuurde de jonge Belg door naar de gemeente Catu, dertig kilometer verderop. “Daar kreeg ik meteen de grootste uitdaging mee van de pater die daar reeds aanwezig was: "Vanaf morgen is het alleen nog Portugees en wordt er geen Vlaams meer gesproken,” liet hij me beloven. Ik kan je verzekeren: een hele uitdaging!” lacht Freddy.

Vanaf 1976 stelde Freddy de diocesane jeugdpastoraal op poten, waarbij hij vasthield aan de beproefde KAJ-methode van kardinaal Cardijn: "zien, oordelen, handelen". Met vier jonge lokale vrijwilligers legde hij het fundament voor een beweging die zo succesvol werd dat hij van 1983 tot 1990 werd aangesteld als regionaal begeleider voor de gehele staat Bahia en Sergipe, een gebied zo groot als België en Frankrijk samen. Het betekende dat hij jaarlijks tot 170.000 kilometer aflegde over stoffige, ongeplaveide wegen om jongeren in groepen te verenigen.

Ricardo

Hoewel de jeugdpastoraal op volle toeren draaide, voltrok zich op 6 september 1979 een ingrijpende gebeurtenis die het werk van Freddy voorgoed in een andere richting zou sturen: “Het was de vooravond van de Braziliaanse Onafhankelijkheidsdag toen ik omstreeks halfacht 's morgens aan het joggen was door het centrum van Alagoinhas. Op een plein zag ik een bekend gezicht: de achtjarige Ricardo, een van de vele verwaarloosde kinderen die op straat leefden en die ik al vaker vluchtig had gesproken. De jongen lag ineengedoken van de pijn op een parkbankje. Ik tilde de kleine jongen op mijn rug en spoedde me naar het ziekenhuis. Maar daar aangekomen sterft hij in mijn armen."

Het voelde voor Freddy als een dringende oproep van God om de ogen niet langer te sluiten voor de tragedies op de stoeprand. Vervuld van een nieuwe roeping stapte hij naar zijn bisschop met de mededeling dat zijn prioriteiten voortaan bij de meest weerlozen lagen.

Wonderen langs de weg

De uitbouw van een volwaardige infrastructuur voor de straatkinderen vereiste middelen die het bisdom niet bezat. Twee opmerkelijke voorvallen op de Braziliaanse wegen zorgden echter voor financiële doorbraken.

“Ik was naar een lokale vrachtwagenverkoper gestapt met de vraag of hij het project kon steunen. Toen de man vroeg wat ik nodig had, antwoordde ik dat vijftig vierkante meter volstond om wat groenten te verbouwen. De handelaar schoot in een lach en riep: "Zijt gij zot?" Vervolgens schonk hij mij op de man af zes hectare grond.”

Terwijl de straatkinderen het terrein opkuisten, strandde er op de aanpalende grote weg een auto met pech. Freddy merkte de gestrande bestuurder op en regelde een lokale garagist. De reiziger bleek de eigenaar te zijn van een grote fruitfabriek uit Frankfurt. Diep onder de indruk van de kinderopvang liet de Duitser niet alleen een Chevrolet-bestelwagen en een eerste verblijf bouwen, maar financierde hij ook de bouw van een complete professionele vakschool.

“Enkele jaren later zag ik een stilstaande wagen langs de kant van de weg. Een Frans-Zwitsers echtpaar bleek met hun huurauto in panne te staan zonder telefonisch bereik. Ik regelde een takelwagen, nam de toeristen mee in m’n eigen wagen en bracht hen naar hun hotel in Salvador, waar we samen de avondmaaltijd deelden,” gaat Freddy verder. 

Tijdens de rit vertelde hij bevlogen over zijn straatkinderen. De ontmoeting liet een onuitwisbare indruk achter op het koppel. Gedurende vijftien jaar financierden ze tachtig procent van alle medische zorg en werkkosten.

Een levenswerk

Dankzij deze onverhoopte steun groeide de straatkinderenpastoraal in Alagoinhas uit tot een maatschappelijke organisatie van formaat. Freddy verklaart: “We vormden de werking naar het Braziliaanse schoolsysteem, waarin kinderen 's morgens óf 's namiddags les krijgen.” Tijdens de andere daghelft vonden ze beschutting in het centrum van Freddy. Naast remediërende lessen Portugees en rekenen kregen de jongeren een rijk aanbod van cultuur, muziek, zang, dans, capoeira en dagelijkse maaltijden.

In de professionele vakschool bekwaamden duizenden jongeren zich in praktische stielen zoals elektriciteit, automechanica, houtbewerking, schilderen, bakkerij en zeefdruk, waarmee ze een volwaardig getuigschrift voor de arbeidsmarkt behaalden. Op het hoogtepunt van de werking ving de pastoraal tot 1.300 kinderen en jongeren tussen 6 en 18 jaar op. Vandaag reikt het programma tot de leeftijd van 23 jaar. “En we startten nadien ook een nieuw project: langdurige stages in lokale bedrijven. Een groot deel van de jongeren per lichting stroomt zo door naar een vaste baan,” vertelt hij. Bovendien onderhoudt Freddy met een persoonlijk studiefonds jongeren die universitaire studies aanvatten in steden als Salvador, Feira de Santana of Rio de Janeiro.

De grootste overwinning van zijn levenswerk is zichtbaar in het straatbeeld van Alagoinhas. In de jaren zeventig en tachtig traden er grimmige situaties op: de politie veegde de straten regelmatig schoon door straatjeugd in bussen te laden en ze 350 kilometer verderop te dumpen. Vandaag is het fenomeen van kinderen die permanent op straat slapen in Alagoinhas bijna volledig verdwenen. Er zijn weliswaar nog kinderen van de straat die overdag rondhangen, maar zij hebben nu een opvangnet en keren 's avonds terug naar huis of naar de opvang.

Luisteren, luisteren, luisteren

Freddy herinnert zich nog levendig de stelregel die hem tijdens zijn opleiding in het Leuvense College voor Latijns-Amerika werd ingeprent: "De belangrijkste taak is luisteren."

Missie is voor Freddy dan ook geen theorie, maar een levende opdracht die dicht bij de mens staat. Hij sluit ons interview af met deze woorden: “Missie vandaag betekent de boodschap van Jezus uitdragen door mensen te ontmoeten, liefde te tonen, rechtvaardigheid te bevorderen en hoop te brengen voor mensen die het nodig hebben. Missie is niet alleen iets wat gebeurt in verre landen. Missie begint ook bij onszelf in onze gezinnen, onze parochies, onze buurten en onze samenleving. Het gaat erom dat we ons laten raken door anderen en ons engageren om samen te bouwen aan een menswaardige wereld."