Zorgschaarste en de hervorming van het ziekenhuislandschap

Op een kille herfstochtend in oktober verzamelen de leden van het Interdiocesaan Overleg Kerk en Samenleving (IOKS) en de stafmedewerkers zorgpastoraal in de Vlaamse bisdommen in het Congrescentrum Groot Seminarie in Mechelen.

Vanuit een gedeelde bekommernis om zorg voor mensen in kwetsbare situaties, zullen ze nadenken en uitwisselen over de uitdagingen waarmee de zorgsector vandaag wordt geconfronteerd.

Thierry Freyne, directeur van AZ Sint-Lucas in Gent, steekt van wal met de problematiek rond de zorg in onze ziekenhuizen, die voornamelijk op het vlak van toegankelijkheid en betaalbaarheid onder druk staat. “De vergrijzing is zeker een van de aanzetten, maar zeker niet de voornaamste”, klinkt het. Ook de noodzakelijke technologie, het gebrek aan capaciteit en personeel en de financiële kwetsbaarheid van de zorgvrager nopen tot waakzaamheid. Bovendien bewaken ook artsen vandaag de balans tussen werk en privé.

De overheid en meer bepaald Frank Vandenbroucke, minister van sociale zaken en volksgezondheid, is zich bewust van de problematiek en voorziet een verandering van het ziekenhuislandschap met onder meer gespecialiseerde ziekenhuizen, een nieuwe financiering van de prestaties en het inperken van de supplementen op het honorarium. De kwetsbaarheid van onze bevolking neemt toe, dus dient ook de bescherming van de patiënt gelijke pas te houden. Freyne somt enkele mogelijke antwoorden op, waaronder op de eerste plaats preventie. “De overheid moet investeren om mensen gezond te houden, om te vermijden dat ze telkens opnieuw op dezelfde zorg beroep moeten doen, waardoor overconsumptie ontstaat”, zegt hij. Preventie als herinvestering dus, gekoppeld aan een geïntegreerde zorgketen waarbij ziekenhuizen hervormen én verbinden.

Om die preventie te bewerkstelligen houden Gert Peeters, stafmedewerker hervorming nomenclatuur bij KU Leuven, en Anne Vandenhoeck, hoogleraar aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen, in de namiddag een warm pleidooi voor zorg voor elkaar. “We moeten nadenken over het verminderen van de zorgvraag en het evolueren van gezondheidszorg naar zorg voor gezondheid”, zegt Peeters. Daarop licht de onderzoeker een project in het Leuvense toe waarin buurtwerking en sociaal weefsel de hefboom vormen voor een structureel gezondere samenleving.

“Opnieuw zorgen voor elkaar is essentieel, maar is het uitgangspunt oké?” Vraagt Anne Vandenhoeck zich af. “Pleiten we voor verandering vanuit een crisissituatie of vanuit een gedrevenheid om de spirituele noden te lenigen? Zolang de crisis er is, kunnen we jongeren geen ankerpunten geven voor de toekomst. Bovendien moet de samenleving komaf maken met culpabiliteit en taboes.”

Vandenhoeck ziet ook een uitdaging in het bewaken van de plaats van de spirituele zorgverlener bij de mogelijke hervorming van het ziekenhuislandschap, met fusies en korte ziekenhuisopnames. We luisteren even naar het voorbeeld van onze noorderburen, waar onderzoek naar en ondersteuning van spirituele zorg in de thuissituatie gestimuleerd wordt.

Je hoort het al, het is geen eenzijdig verhaal. De grootste kracht van spirituele zorgverleners ligt echter nog steeds in hun dagdagelijks werk. Wat hen drijft en hun aanwezigheid zo zinvol maakt, daarvan mogen zovele patiënten, cliënten, bewoners én hun omgeving getuigen.

Na een bezinningsmoment in de Sint-Janskerk, een gemoedelijk avondmaal en een overnachting nabij het gerestaureerde Predikherenklooster, splitsen de leden van IOKS en Collectief op voor hun driemaandelijks overleg. Gepakt met shelters en slaapzakken van Caritas Hulpbetoon begeven we ons vervolgens naar het Koraalhuis, waar daklozen en migranten verpozen bij een kopje koffie en een luisterend oor. We sluiten de tweedaagse af met een lunch in een sociaal restaurant en keren naar ons eigen bisdom weer, in het volste vertrouwen dat de Geest waait waar Hij wil…

Tine Croonen