Opening academiejaar Hoger Diocesaan Godsdienstinstituut Gent

Bram De Muynck is bijzonder hoogleraar christelijke pedagogiek aan de theologische universiteit Apeldoorn (TUA). Barmhartigheid, burgerschap en broederschap was het onderwerp van zijn openingscollege. HDGI-voorzitter Piet Raes vat hieronder de kern van zijn betoog samen. 

Christenen moeten in de eerste plaats leren om vanuit een minderheidspositie goed te doen in hun context. 

Twee vraagstellingen

“De eerste vraagstelling”, opende de Muynck, “is dus hoe christenen zich moeten opstellen in het besef een minderheid te zijn, op wie neer gekeken kan worden. Er is steeds minder begrip voor de betekenis van geloof, met name hoe die uitwerkt voor het publieke leven. Maar er is nog een tweede, minstens zo’n ingewikkelde vraag. We leven in een globale wereld, en dat betekent dat we dagelijks in verbinding staan met talrijke andere onbekende wereldburgers. Dat wordt actueel zodra we getuige zijn van een aardbeving in Italië, een nieuwe aanval op Aleppo of activiteiten van Boko Haram in Nigeria.”

Twee bekoringen

De realiteit van secularisering en pluralisering kan christenen verleiden tot een terugtrekken in de nationale of de religieuze identiteit. “Geert Wilders schermt tegen de Islam met beroep op de joods christelijke wortels van onze cultuur”, betoogde Bram de Muynck. Maar christenen kunnen zich ook verschansen in hun religieuze identiteit. De Muynck citeerde een tweet van een bewoner van een behoudend christelijk dorp: “Geen asielzoekers hier! Wij zijn een christelijk dorp en dat willen we zo houden.”

Christenen zijn niet vrij van dynamieken van angst en verlangen naar veiligheid. Toch is terugplooien heilloos. Vooral omdat het onze bereidheid tot barmhartigheid en broederschap inperkt voor diegenen die ons vreemd zijn.

“In het ene geval hebben we te weinig innerlijke ruimte om het leed van de ander aan te trekken. In het andere geval zijn we te veel bezig met de zorg om ons economisch en sociale welzijn om ons open te stellen voor de onbekende ander.”

Anders en machteloos

Hoe kunnen christenen een weg vinden tussen angst en veiligheid aan de ene kant en aan de andere kant barmhartigheid praktiseren?

De eerste Petrusbrief wijst volgens Bram de Muynck de goede richting. Dat een christen zich als anders ervaart dan zijn omgeving hoeft niet te verwonderen. Dat is van oudsher zo. En dat is niet erg. Vooral ook omdat dit anders zijn “geen doel heeft in zichzelf, ook niet in de zin dat het zou gaan om het in stand houden van de groep. Het heeft vooral een positieve gerichtheid naar de ander toe.” Bram de Muynck verwees naar de ‘street pastors’ in Groot-Brittannië. Het gaat om mensen die op vrijdag en zaterdagnacht in uitgaansgebieden de straat op gaan en daar present zijn.

Dat christenen zich soms machteloos voelen, is eveneens een realiteit. Ze moeten vaak hun identiteit beleven in een omgeving die hen niet noodzakelijk ondersteunt of soms tegenwerkt. “Dat betekent evenwel niet dat christenen een tegencultuur moeten proberen te vormen, waardoor ze zich afzetten tegen de cultuur. Als christenen afwijken van de dominante cultuur is dat niet het gevolg van een programma, maar omdat het voor christenen vanwege hun identiteit onmogelijk is om geen goede werken te doen.”

Deze positieve gerichtheid heeft belangrijke gevolgen voor de christelijke vorming: zij zal dus in de eerste plaats ethisch zijn, christenen moeten leren om vanuit een minderheidspositie goed te doen in hun context.

 

"Deeply christian, Healthy Plural"

Schuilt er ook een christelijk vormingsprogramma in deze opstelling? Bram de Muynck citeerde de Anglicaanse theoloog David Ford die de oriëntatie van dat programma samenvat als “Deeply christian, Healthy plural”. “Ford stelt dat om op een gezonde manier met de gegevenheid van pluriformiteit om te kunnen gaan, het voor alles nodig is dat gelovigen goed geworteld zijn in hun eigen traditie. Je kunt pas geïnspireerd worden tot handelen, wanneer je begrijpt waar het om gaat. Maar het vertrouwd worden met het christelijke vocabulaire moet hand in hand gaan met een vormingsklimaat waar de hoop centraal staat.”

Thuiskomen in de eigen traditie, en in het hart ervan het vreemdelingschap ontdekken als hét kenmerk van de christelijke identiteit, dat is wat christenen helpt groeien in concrete praktijken van barmhartigheid. 

"Het werk in onderwijs en vorming kan net dat verschil gaan maken doordat we een basis leggen. De basis waardoor leerlingen in hun context het verschil gaan maken. Misschien niet als street pastor, misschien niet als reddingswerker op het eiland Lesbos, maar wel in die situatie waarin elk van hen die ene beroofde tegen komt die door de priester en de leviet niet gezien wordt.”

Download hier de volledige tekst van gastdocent Bram De Muynck.  

Feestelijke proclamatie en opening 

Naar goede gewoonte werden op deze avond ook de afgestudeerden geproclameerd. Ze ontvingen hun diploma of getuigschrift uit de handen van de bisschop.

Jan Christiaens - stafmedewerker CCV in het bisdom Gent, musicoloog en pianist -  bracht de avond in de Janseniuszaal van het Sint-Baafshuis ook muzikaal op een bijzonder hoog niveau.

's Anderendaags startten meer dan 60 studenten de eerste lesmodules van het nieuwe academiejaar.      

Het Hoger Diocesaan Godsdienstintituut leidt leerkrachten rooms-katholieke godsdienst, parochieassistenten, diakens en pastorale werkers op en staat ook open voor vrije studenten. Alle info vind je op www.hdgi.be - contact: Directeur Jürgen François, hdgi@kerknet.be.