"Het Evangelie in een notedop". Bij het eengemaakte Onzevader.
Waarom komt er een nieuwe, eengemaakte versie van het Onzevader?
Het nieuwe Onzevader maakt eigenlijk deel uit van een groter project: de herziening van de vertaling van het missaal voor de Vlaamse en Nederlandse katholieke kerk. Al lang leefde het verlangen naar één versie van het Onzevader voor het Nederlandse taalgebied. De bisschoppen vonden dit het goede moment om het dossier van het Onzevader te heropenen en kwamen vrij snel tot een akkoord. Het vertaalwerk van het missaal is wel nog niet af, maar de nieuwe versie van het Onzevader kunnen we wel al invoeren.
Er komt ook een nieuwe toonzetting?
Inderdaad, want de beste manier om een nieuwe tekst te onthouden, is door hem te zingen. Op die manier zal de tekst het vlugst in het collectieve geheugen opgenomen worden.
We hebben even overwogen om de vertrouwde melodie van Paul Schollaert aan te passen aan de nieuwe tekst, maar hebben er uiteindelijk toch voor gekozen een nieuwe toonzetting te laten maken. Daartoe hebben we drie Vlaamse componisten aangesproken, die elk een toonzetting van het Onzevader maakten. In overleg met de componisten heeft de commissie kerkmuziek van het ICLZ dan voor de versie van Peter Pieters gekozen.
Waarom is de keuze op Peter Pieters gevallen?
Zijn toonzetting is niet de gemakkelijkste van de drie, maar we denken dat ze juist daardoor goed tegen de tijd bestand is en niet te vlug zal verslijten. Bovendien staat de melodie in een toonaard die zich goed leent voor de kerkmuziek. Maar de nieuwe toonzetting zal dus wel wat oefening vragen.
Hier kan je alvast oefenen en meezingen.
Een nieuwe versie invoeren van een tekst die zo ingesleten is, gaat niet vanzelf. Welke hulpmiddelen worden er aangeboden?
Het belangrijkste is natuurlijk dat de tekst en de melodie zo breed mogelijk verspreid worden. Daarom zullen we gebedskaarten met de tekst en de partituur verspreiden in parochies, scholen, woon- en zorgcentra, enzovoort. Die kaarten worden gratis aangeboden en zijn te verkrijgen via de liturgische centra van de Vlaamse bisdommen. Verder verschijnt er ook een brochure, met een korte commentaar bij elk van de beden van het Onzevader. Wie de nieuwe melodie al wil inoefenen, kan terecht op de website www.nieuwonzevader.be, waar je de partituur en een opname kan vinden. Ook voor andere nuttige informatie, zoals een interview met de componist, achtergrondteksten, en lokale initiatieven als zangavonden en leesgroepjes rond het Onzevader, kan je daar terecht.
Het valt me op dat de nieuwe toonzetting van het Onzevader niet afsluit met ‘Amen’. Hoe komt dat?
In de nieuwe versie van het Romeins missaal (2002) wordt het “Amen” aan het slot van de acclamatie achterwege gelaten. ‘Amen’ is een acclamatie, waarmee de gelovigen een gebed beamen en afsluiten. Maar bij het Onzevader is de eigenlijke acclamatie “Want van U is het Koninkrijk …”. Het Onzevader afsluiten met ‘Amen’ zou dus een verdubbeling zijn van de acclamatie, wat niet zinvol is.
Op vele plaatsen wordt de acclamatie ‘Want van u…’ onmiddellijk aan het Onzevader gekoppeld. Met de nieuwe toonzetting zal dat minder makkelijk worden.
Inderdaad, de melodie van Peter Pieters eindigt met een lange noot op het laatste woord van het Onzevader. Zo wordt het duidelijk dat het niet de bedoeling is om onmiddellijk verder te gaan met de acclamatie. Tussen het Onzevader en de acclamatie wordt het embolisme gebeden, een mooi gebed dat jammer genoeg dikwijls weggelaten wordt. Het zit vol allusies op de Schrift, die spreken over vrede, barmhartigheid en de hoop op verlossing. De acclamatie ‘Want van U’ sluit trouwens aan op de laatste woorden van het embolisme, waar de priester de hoop uitspreekt op ‘de komst van onze Verlosser, Jezus Christus’. Van Hém is het koninkrijk, en de kracht en de heerlijkheid.
Lees hier meer over het gebed tussen het Onze Vader en de acclamatie 'Want van U'.
De invoering van het nieuwe Onzevader valt in ons bisdom nagenoeg samen met de invoering van de nieuwe dekenaten en parochies. Welke kansen voor de pastoraal en de catechese ziet u?
Bij het bidden van het Onzevader vervallen we nogal gauw in formalisme. We dreunen het gebed soms zonder veel aandacht af. Zingen is een ideaal middel om dit tegen te gaan. De nieuwe tekst en toonzetting bieden dus een mooie kans om de schoonheid van het Onzevader opnieuw te ontdekken.
Niet voor niets noemde Tertullianus het Onzevader ooit “het Evangelie in een notendop”.
Een mooie kans tot geloofsverdieping ligt ook in het verschijnen van een boekje van Gerhard Lohfink, Het Onzevader opnieuw uitgelegd. Bij de Nederlandse vertaling hebben we ook verwerkingsvragen voorzien voor vier bijeenkomsten – gesneden brood dus voor leesgroepjes die het Onzevader beter willen leren kennen en bidden. Maar misschien ligt de grootste kans wel hierin: dat we elk op onze manier het Onzevader herontdekken als een familiegebed, dat onze identiteit als kinderen van één Vader versterkt en verdiept.
Kerkplein, het tijdschrift van het bisdom Gent, verschijnt viermaal per jaar. Abonneren kan hier.
