Homilie van bisschop Lode Van Hecke voor het feest van Sint-Jozef

Patroonheilige

In 2013 vroeg de Congregatie voor de goddelijke eredienst de naam van de heilige Jozef in te voegen in de eucharistische gebeden II tot IV. Zowel paus Benedictus als paus Franciscus hebben erop aangedrongen dat ook te doen. Onze huidige paus heeft een bijzondere verering tot de heilige Jozef. Op 8 december 2020 publiceerde hij de apostolische brief Patris corde. Met het hart van een vader en wijdde een heel jaar aan de heilige Jozef. En hoe zou ik niet eventjes verwijzen naar de sterke persoonlijke devotie tot de heilige Jozef door de heilige Teresa van Avila. Zij keerde zich tot hem als tot haar “heer en vader”.

150 jaar geleden proclameerde paus Pius IX de heilige Jozef als patroon van de universele Kerk.  Maar hij is ook de patroonheilige van België en Canada.

Beste vrienden, deze verwijzingen moeten alleen maar even herinneren hoe belangrijk de heilige Jozef geworden is voor mensen en gemeenschappen. We zijn blij vandaag met hem te mogen bidden.

Evangelielezing

Lc 2, 41-52: Jezus als twaalfjarige te midden van de rabbi's in de tempel

Homilie 

Maria en Jozef worden samen vermeld in het eucharistisch gebed. Jozef wordt uitdrukkelijk genoemd: de bruidegom van Maria. Dat is niet banaal. Ze hebben als koppel geleefd en zijn als dusdanig overgekomen bij hun tijdsgenoten (Mc 6, 3). Ook voor hen geldt: wat God heeft verbonden mag een mens niet scheiden (Mc 10, 9)!

Doortocht

Ik heb voor vandaag de tekst van het Lucasevangelie gekozen. Ook omdat hij een speciale boodschap voor ons heeft. Zowel voor onze families als voor ieder van ons persoonlijk.

Jozef en Maria reizen als “ouders van Jezus” (Lc 2, 41) naar Jeruzalem en zij doen dat bij gelegenheid van het Paasfeest. Misschien zien wij het feest van de heilige Jozef te los van de vastenperiode als opgang naar Pasen. Het hele openbaar leven van Jezus zelf was al één lange opgang naar Pasen. Zo was eigenlijk zijn hele leven. En zijn vader Jozef speelde daar een belangrijke rol in. Wat Jeruzalem betreft begeleidde Jozef Jezus al voor de opdracht in de tempel. In het evangelie van vandaag gaat Jezus zelf, samen met zijn ouders, naar Jeruzalem en dit keer uitdrukkelijk met het Paasfeest als achtergrond. Pasen betekent doortocht.

Deze bedevaart naar Jeruzalem zal voor Jozef en Maria een zoveelste doortocht worden.

De eerste “passage” was dat Maria twaalf jaar vroeger haar fiat had gegeven voor de geboorte van Jezus en dat Jozef had moeten vernemen dat Maria zwanger was, nog voor hun huwelijk. Nu doen ze als koppel een andere ervaring op en voor Jozef zal het misschien wel bijzonder pijnlijk geweest zijn, hoe sterk zijn geloof ook was.

Blijkbaar gaven Jezus’ ouders hun kind een tamelijk vrije opvoeding, want ze laten de kleine Jezus een hele dag los in de karavaan zonder hem speciaal aan iemand toe te vertrouwen. Ze gaan een hele dag op stap zonder zich maar enigszins zorgen te maken. Ik denk dat veel ouders zich vandaag zouden ergeren aan dergelijke zorgeloosheid, zowel bij de ouders en ook trouwens bij het kind. Want de kleine Jezus heeft die vrijheid goed begrepen. Hij blijft gewoon in Jeruzalem zonder aan zijn ouders maar de toelating gevraagd te hebben. Hij is nochtans nog “een kind”, zegt het evangelie uitdrukkelijk (v. 43). Jozef en Maria vinden hun kind pas terug na drie dagen. (We hebben nog het woord Pasen in het hoofd en binnenkort zal ook Pasen iets met drie dagen te maken hebben.) Ze vinden hem in de tempel, die tempel die later in het leven van Jezus zo’n belangrijke maar ook meerzinnige betekenis zal krijgen.

Wat is een familie?

Als Jozef en Maria Jezus vinden worden we deelachtig aan een heel emotionele scène, waar verschillende gevoelens in spanning met elkaar komen. De leraren in de tempel zijn “verbaasd”, “versteld”, “verbijsterd” zegt de tekst. De leraren zijn dus gefascineerd. En, wie weet, al een tikkeltje ongerust (wie wordt dat kereltje dat zo goed luistert en vragen stelt?) De ouders zijn van hun kant eerder ontgoocheld. Zij zijn zelfs “verslagen”, “ontdaan” zegt de tekst. Maar, wie weet, zijn ze ook niet verwonderd dat hun kind daar tussen die leraren zit. Bij Jozef en Maria komt echter vooral de angst naar boven die zij als ouders twee dagen lang uitgestaan hebben. Maria neemt het woord, en zij verwijst daarbij ook uitdrukkelijk naar haar man: “Denk toch eens met wat een pijn en angst jouw vader en ik naar jou hebben gezocht”. Maria verwoordt wat in het hart van Jozef leeft. Dit is zonder meer een verwijt. Zij zal op haar beurt ooit moeten horen – en waarschijnlijk ook met pijn in het hart: “wie is mijn moeder?” (Mt 12, 48). Vandaag horen Jezus’ ouders en vooral zijn vader: “wie is mijn vader? “ En dat moet Jozef verwerken. Verschillende keren in zijn leven zal Jezus aldus, ondanks zijn respect voor het huwelijk en de familie, verwijzen naar een andere en diepere realiteit dan zijn menselijke familie.

Het Rijk Gods breekt onze menselijke instellingen open – zelfs de meest heilige –, niet om ze te verwerpen, maar om ze te integreren op een hoger niveau.

Voor ons is de vraag niet alleen: wat is een familie? Maar ook: wat is een parochie? Ik ben er als bisschop voortdurend mee bezig in ons bisdom. En wat is een religieuze gemeenschap?

Ik heb persoonlijk mijn familie eerst verlaten voor een religieuze gemeenschap (met een gelofte van stabiliteit!). En nu moet ik ook deze gemeenschap verlaten voor het bisdom. Wat betekent dat allemaal?

Het is natuurlijk geen gemakkelijke spanning. We verkiezen het te houden bij een van de twee polen (of drie in mijn geval), ten koste van de andere. Het kan wel die indruk wekken.  Maar dat zou het eigenlijk niet moeten zijn. Jezus maakt hier geen komaf met zijn familie. Daarom zijn de laatste woorden van het evangelie belangrijk: “Jezus ging met hen mee naar Nazareth en was aan hen onderdanig” (v. 51). Aan wie was hij onderdanig? Aan de wil van de Vader, van God, zijn Vader, zolang hij thuis moest zijn in Nazareth.

Zoeken en vinden

Laat ons van daaruit nog even terugkeren naar Jozef, Jezus’ wereldse vader.

Jozef is de vader, maar zoals alles in deze wereld is dit vaderschap een zoekende realiteit.

De woorden “zoeken” en “vinden” (of niet vinden) komen voortdurend terug in onze tekst. Jozef en Maria gaan naar familie en kennissen “om Hem daar te zoeken” (v. 44). Ze konden hem “niet vinden” (v. 45). “Pas na drie dagen vonden ze Hem” in Jeruzalem (v46). Ze verwijten hem dat hij hen veel pijn heeft gedaan en dat ze naar Hem “hebben gezocht” (v. 48). En dan zegt Jezus: “waarom hebt ge mij gezocht?” (v. 49). En dan geeft Jezus een antwoord dat zou moeten een einde zetten aan dat zoeken: hij moest in het huis van zijn Vader zijn (v. 49). Maar het zoeken zal verder gaan, want “zij (zowel Jozef als Maria) begrepen niet wat hij daarmee bedoelde” (v. 50).

Gezel

Jozef staat zo dicht bij ons, beste vrienden. Vragen ook wij ons niet af wie we zijn als ouder, als vader (hoe extensief die term ook is), als broeder of zuster (en ook hier: hoe ruim het woord ook genomen wordt)? Proberen we niet door onze instellingen (familie, parochie, religieuze gemeenschap) de hand te leggen op Jezus, op zijn mysterie en dus op het mysterie van God, de Vader? Als iemand ons kan begrijpen – niet alleen in onze kleinmenselijkheid, maar ook in onze grootmenselijkheid – dan is het wel Jozef. Jezus was hem onderdanig. Maar wie was het meest onderdanig?

Jozef vergezelt ons in deze moeilijke tijd waarin we zoeken, niet begrijpen, maar ons ondanks alles vasthouden aan woorden en tekens zonder steeds te weten wat ze precies betekenen. Wij zijn in deze wereld vaak discrete pelgrims. Maar op de plaats die de onze is zijn we ook een beetje voedstervader. En waarmee voeden we (onszelf en de anderen)? Met het Woord, Jezus, dat ons gegeven is, niet als een bezit, maar als pure gave. Gegeven om te geven.

Heilige Jozef, kijk naar ons met uw begrijpende ogen. Ogen die Gods goedheid uitstralen.

+ b. Lode