Misbruik in pastorale relaties: blijvende alertheid nodig

Wie ooit een slachtoffer van seksueel misbruik heeft ontmoet, weet hoe noodzakelijk het is bewust te blijven van dit risico en hoe belangrijk preventie is. De bisschoppen van ons land publiceerden de voorbije jaren hierover twee brochures: Verborgen verdriet (2012) en Van taboe naar preventie (2014). In een derde document, Gedragscode voor wie werkt in de Kerk werden vervolgens (2019) de beginselen uit de vorige publicaties vertaald naar de pastorale praktijk van de medewerkers in de Kerk.

Na de eerste twee documenten werd een navorming georganiseerd (2015 en 2016) voor allen die pastoraal actief zijn in het aartsbisdom Mechelen-Brussel. Het was de bedoeling dat ook in opvolging van het derde document te doen. Corona gooide echter roet in het eten, maar in de voorbije week konden de voorziene opleidingssessies alsnog worden georganiseerd. Alle benoemden in het aartsbisdom werden persoonlijk uitgenodigd en verplicht verwacht. Er kon deelgenomen worden op vijf plaatsen: in Louvain-la-Neuve, Ukkel, Wezemaal, Mechelen en Dilbeek.

Klerikalisme

Centrale spreker in Louvain-la-Neuve was zuster Véronique Margron, moraaltheologe en voorzitter van Corref, de conferentie van religieuzen in Frankrijk. Op de andere plaatsen werd het hoofdreferaat gehouden door professor Karlijn Demasure, hoogleraar in Ottawa, Canada, waar ze het interdisciplinair centrum leidt voor personen in een kwetsbare situatie. Beiden hebben vele jaren ervaring en competentie in verband met machtsmisbruik in een pastorale situatie. Allebei onderstreepten ze hoezeer zowel seksueel als spiritueel misbruik vormen van machtsmisbruik zijn en hoe uiterst attent we er voortdurend op moeten zijn dat onze omgang met anderen niet verglijdt naar het manipuleren van de andere, naar het in dienst stellen van de andere voor eigen doeleinden en projecten.

Specifiek voor de Kerk daarbij zijn de gevaren, uitwassen en regelrecht misbruik die geworteld zijn in het klerikalisme; een vertekend begrip van macht waarbij sacramentele macht heeft geleid tot een elitaire groep die zichzelf superieur acht. En zich van daaruit om de eigen psychologische, emotionele of seksuele noden te vervullen zogenaamde vrijheden toekent die onaanvaardbaar zijn, tot en met het misbruiken van mensen: spiritueel, seksueel. Paus Franciscus schrijft het in zijn Brief aan het Volk van God uit 2018 onomwonden: Nee zeggen tegen misbruik is categorisch nee zeggen tegen alle vormen van klerikalisme.

Slachtoffer centraal

Tijdens deze vormingsnamiddagen werd ook steeds en ruim tijd gemaakt om een slachtoffer van misbruik in de Kerk aan het woord te laten. Want zoals professor Demasure het in haar bijdrage herhaald onderstreepte: Niets in de strijd die moet gevoerd worden tegen misbruik, mag gebeuren zonder de slachtoffers. Integendeel, zij moeten steeds centraal staan. Zo getuigden in Mechelen op 16 maart Emmanuel en zijn echtgenote. Hij werd vanaf zijn elfde misbruikt op een internaat. Het vernietigde zijn jeugd en de rest van zijn leven en pas op zijn 30ste durfde hij er voor het eerst, tegen zijn vrouw, over te spreken. De gevolgen zijn niet te overzien van wat hem en zovele anderen is aangedaan. Bovendien werden hij en zijn lotgenoten jarenlang in een zwijgspiraal geduwd en werd de daders de hand boven het hoofd gehouden. Slachtoffers werd een schuldcomplex aangepraat, werden bedreigd, werden innerlijk vernietigd. Sommigen stappen uit het leven, alle anderen moeten voor altijd de pijn dragen. Niet zelden gebeurt dat nog steeds helemaal alleen, want velen durven er nog altijd niet mee naar buiten te komen, zelfs niet tegenover de partner of de kinderen.

Pastoraal zuiver houden

In een laatste gedeelte van de vormingsnamiddag werd de gedragscode voor wie werkt in de Kerk voorgesteld, alsook de twee gemeenschappelijke opvangpunten en de diocesane aanspreekpunten voor slachtoffers van seksueel misbruik van minderjarigen in een pastorale relatie. Opvang- en aanspreekpunten vervangen sinds medio vorig jaar de in 2012 opgerichte tien opvangpunten. Alle info over hun werking is te vinden in het protocol dat integraal online staat. Het werd uitvoerig toegelicht in Pastoralia van januari van dit jaar.

Afsluitend bedankte kardinaal Jozef De Kesel sprekers en deelnemers aan de vormingsnamiddagen. Hij onderstreepte hoe uiterst belangrijk het is ons pastoraal handelen zuiver te houden en onze projecten authentiek, elkaar altijd te respecteren, te eerbiedigen en dus nooit te gebruiken. Een meer synodale Kerk worden, is ook daarom zo belangrijk. Machtsmisbruik, zo stipte de kardinaal nog aan, belangt echt ons allen aan. Het gaat niet louter om kwetsbare mensen, maar om mensen in kwetsbare situaties. Ieder van ons kan erin belanden.

Een uitdrukkelijk woord van dank sprak de kardinaal tot slot uit aan de slachtoffers. Voor hun moed om het taboe te doorbreken en zelfs om te komen getuigen van het onbeschrijfelijke dat hen is aangedaan.

/ Het gemeenschappelijk opvangpunt voor de melding van seksueel misbruik van minderjarigen en kwetsbare personen in een pastorale context is te contacteren op 02 507 05 93 en info.misbruik@kerknet.be Naar het Nederlandstalige aanspreekpunt van het aartsbisdom kan gemaild worden via aanspreekpuntmisbruik.mechelen-brussel@kerknet.be