Diaken, beoefenaar van goedheid

Zusters en broeders,

Beste Bastiaan en medebroeders van de Sociëteit, 

Van mij wordt in een diakenwijding verwacht dat ik iets zeg over dienstbaarheid. Maar ik zit met een kleine moeilijkheid. Waarom wijd ik iemand tot diaken, als dienstbaarheid een taak is voor iedere christen? En wat is het diaconaat van iemand die diaken gewijd wordt als overgang naar het priesterschap? Moet men er zoveel belang aan hechten? 

Het Griekse woord “diakonos” betekent gewoon dienaar, helper. In onze Westerse cultuur, gekenmerkt door prestatiedrang en efficiëntie, zie ik een paar gevaren, met name het vervallen in voluntarisme en in activisme. We berekenen graag het resultaat. Maar God “rekent niet”. Daarom zou ik diaken-zijn liever vertalen door een beoefenaar van goedheid. De uitdrukking komt niet voor in het Nederlands. Je kan wel wetenschap beoefenen. Of kunst. Je kan zelfs acrobatie beoefenen. Waarom niet goedheid? Laat ons dus de uitdrukking invoeren en ze op Google doen verschijnen. 

De diaken zou dus in de eerste plaats moeten gezien worden als een goed mens. Om goed te zijn is het niet nodig grote prestaties te verrichten of veel succes te hebben. Drukdoenerij is geen goedheid. Goedheid veronderstelt een zekere innerlijke rust, die het mogelijk maakt om te luisteren en van daaruit de noden van iemand op te vangen. Het is ook een dynamisch begrip. Een goed mens luistert welwillend en ik neem het woord “wel-willend” letterlijk: willen wat “wel” is – wat goed is – voor de andere, zonder zichzelf in het centrum te plaatsen. Maar – en dat is dan de wil waar het woord welwillend naar verwijst – het is ook weten hoe de handen uit de mouwen te steken als er moet geholpen worden en voor zover er moet geholpen worden… niet om zelf de onmisbare helper te spelen. Daarom spreek ik van goedheid beoefenen en niet alleen goed zijn, een goede inborst hebben. Jezus was actief. Geen activist. Hij beoefende de goedheid zonder uitstel en steeds opnieuw. In die zin was hij dienaar. Paulus noemt hem expliciet diaken in zijn brief aan de Romeinen. Een dienaar naar Gods hart. 

De diakenwijding is meer dan een opstapje naar het priesterschap. Voor opstapjes heb je geen wijding nodig. Opstapjes laat je achter je als het stapje gemaakt is. Opstapjes eindigen vaak in afstapjes (en soms in misstapjes). “Goedheid beoefenen” moet ook de priester blijvend karakteriseren als hij niet wil vervallen in klerikalisme, wat sinds paus Franciscus betekent: een machtspositie nastreven in kerkelijke context.

Jezus zei in zijn eerste toespraak, in de synagoge van Nazareth: “De Geest van de Heer rust op Mij, want Hij heeft Mij gezalfd, om aan armen het goede nieuws te brengen…” (Lc 4, 18).  Jezus zei niet dat hij gezalfd was om dienstbaar te zijn in afwachting dat Hij priester zou worden. Neen, gezalfd zijn betekende voor Hem goedheid beoefenen. Altijd. Tot “het uiterste” (Joh 13, 1).

Ik kom nog even tot de vraag: waarom gewijd worden om te doen wat van iedere christen verwacht wordt? Wat brengt die wijding bij? (Voor zover het trouwens om bijbrengen gaat!) Wat is de fundamentele betekenis van het gewijde ambt? Iedere sacramentele wijding wil een expliciete voortzetting van Jezus’ zending zijn. Ik zei al dat Jezus “diaken” was, dienaar naar Gods hart. De diakenwijding is sacramenteel omdat ze in Jezus’ kracht Gods werking zichtbaar maakt. De diaken moet daarom zo dicht mogelijk bij Christus, de gezalfde, aanleunen. Leven van Jezus’ Woord en voorbeeld. De diaken luistert met een bijzonder oor naar Jezus’ uitspraak tot zijn meest nabije leerlingen: “De Mensenzoon is niet gekomen om gediend te worden, maar om te dienen en zijn leven te geven als losgeld voor velen” (Mc 10, 45). Dat men die dienst levert in navolging van Christus en in opvolging van de apostelen verzekert de eenheid binnen de gemeenschap. Maar je moet daartoe geroepen zijn. We roepen onszelf niet. We worden in en door de Kerk geroepen. Onze deelname aan het gewijde ambt versterkt onze verbondenheid met de universele Kerk, over alle grenzen heen, ook over de grenzen van onze eigen religieuze gemeenschap. Maar, wie is kerkelijker dan de Jezuïetenorde? 

De wijding verleent geen magische kracht. De wijding is op zichzelf ook geen garantie van grotere deugdzaamheid. De diaken staat door zijn wijding in niets boven het “algemeen priesterschap” waaraan alle gelovigen deelhebben door het doopsel. Hij staat integendeel in hun dienst. Door goedheid te beoefenen helpt hij de anderen tot dezelfde goedheid, beter nog: tot Jezus’ goedheid. De eerste zorg van de gewijde diaken is niet: “doe ik het goed genoeg?”; maar: “kan men doorheen mijn persoon (inclusief mijn armoede!) God aan het werk vermoeden?” We zitten hier niet op het niveau van de competenties, maar op het niveau van het geloof. Het gaat niet om de persoon van de diaken, maar om zijn verwijzing naar God. 

Dat brengt mij nog even, de dag voor Pinksteren, bij de diepgaande band tussen de wijding en de heilige Geest. De aanroeping van de heilige Geest is essentieel in iedere wijding. Ze is er de kern van. De handoplegging betekent dat God in de kracht van zijn Geest aanwezig komt. 

Bastiaan, op die kracht van de Geest mag je voortaan blijven rekenen voor de uitoefening van je ambt, die bestaat in de verkonding van het woord, in liturgisch bedieningen en in zorgende dienstbaarheid. Moge God je daartoe zegenen. We zullen je van onze kant blijven dragen in ons gebed.