Dichteres bij de biechtstoel in Wakkerzeel © Vicariaat Vlaams-Brabant & Mechelen
Smaakmaker ‘Literatuur en geloof’
| Eind deze maand viert de Kerk de ‘Dag van het Woord’ en start in België en Nederland de Poëzieweek. In deze smaakmaker reflecteren we samen met wijlen Paus Franciscus over het belang van romans en poëzie voor onze persoonlijke groei en geloofsweg. |
Op zondag 25 januari 2026 viert de Kerk de ‘Dag van het Woord van God’. In 2019 duidde Paus Franciscus voortaan de derde zondag van de tijd door het jaar aan om Gods Woord extra in de kijker te zetten. Aan elke gelovige is er een warme uitnodiging om na de zondagsviering met medegelovigen in gesprek te gaan over wat ieder raakte in de lezingen. Dit jaar is het motto “Laat Christus' woorden in al hun rijkdom in u wonen” (Kol.3,16).
Hier vind je suggesties om in jouw geloofsgemeenschap of pastorale zone met de ‘Dag van het Woord’ aan de slag te gaan.
In Vlaanderen en Nederland loopt van 29 januari tot en met 4 februari 2026 ook de Poëzieweek, waarmee poëzie op vele manieren onder de aandacht wordt gebracht. Dit jaar is het thema 'metamorfose', een uitnodiging tot reflectie over veranderingen en transformaties in de natuur, ons lichaam, onze gedachten en de samenleving.
Naar aanleiding van de ‘Dag van het Woord’ en de ‘Poëzieweek’ lanceerden we in het Jubeljaar 2025 het initiatief ‘Dichter bij de biechtstoel’. Dichters en lectoren brengen aan soms in vergetelheid geraakte biechtstoelen poëzie over hoop en verzoening. In Mechelen, Langdorp, Tienen, Sterrebeek, etc. mochten dichters een breed publiek raken met treffende woorden.
Alle informatie om zelf met gedichten aan de slag te gaan in jouw kerk, vind je op www.vlbm.be/dichter.
Maar wat maakt literatuur en poëzie in het bijzonder nu zo krachtig, zo appellerend?
Reeds bij de ‘Werelddag voor Communicatie’ in 2020 benadrukte Paus Franciscus het fundamentele belang van verhalen voor menselijke communicatie en identiteit. Verhalen vormen ons, ze geven betekenis en verbinden generaties. In onze drukke wereld tonen ze waarin we geworteld zijn en bieden ze ons hoop. Een stelling die we met het project ‘Storytelling in kerken’ in het achterhoofd alleen maar kunnen bijtreden. Is de Bijbel het ‘verhaal der verhalen’, waarin God zich openbaart, dan helpt literatuur in het algemeen, zo stelt Paus Franciscus, om innerlijke rust te vinden in moeilijke momenten en biedt het een alternatief voor oppervlakkigheid. Hij zette deze boodschap kracht bij door in het Vaticaan 200 kunstenaars te ontvangen waaronder de Belgische schrijvers Amélie Nothomb en David Van Reybrouck.
In 2024 schreef Paus Franciscus een uitgebreide brief over het belang van literatuur voor de opleiding van priesters. Hij benadrukte echter meteen ook de relevantie van dit schrijven voor de spirituele en persoonlijke groei van elke christen.
Paus Franciscus over literatuur © Peter Nissen
“In momenten van vermoeidheid, woede, teleurstelling of mislukking, wanneer het gebed zelf ons niet helpt innerlijke rust te vinden, kan een goed boek ons helpen de storm te doorstaan totdat we gemoedsrust vinden.”, zo begint Franciscus zijn warm pleidooi voor literatuur. In een wereld waarin we voortdurend blootgesteld worden aan afleiding onder de vorm van sociale media, mobiele telefoons en mails, kan lezen ons helpen om niet gevangen te raken in obsessieve gedachten die onze persoonlijke groei in de weg kunnen staan, zo stelt hij. Een boek lezen vergt grote betrokkenheid; lezen is een actieve handeling en ‘herschrijft’ in zekere zin een tekst. We verrijken immers het verhaal dat we lezen met eigen ervaringen en gaan in dialoog met de tekst. Literatuur is daarom volgens Franciscus geen ‘mindere kunst’ maar dient een centrale plaats te krijgen omdat het toegang biedt tot de kern van ons bestaan en in dialoog treedt met de cultuur van onze tijd. Literatuur helpt ons te reflecteren over onze aanwezigheid in de wereld, om deze te ‘verteren’ en zo troost te bieden en onze geestelijke veerkracht te versterken. De brief van Franciscus benadrukt dat in een roman iemand tot ons spreekt. Dat spreken zet ons aan tot reflectie, net zoals het woord van God dat waarachtig, goed en mooi is. Ook niet-religieuze literatuur opent ons hart om anders te kijken.
| Paus Franciscus richtte zich in november 2024 ook expliciet tot de dichters van onze wereld. “Literaire woorden zijn als een doorn in het hart die je tot bezinning brengt en je op reis laat gaan. Poëzie is open; ze werpt je in een andere wereld”, zo begint hij de mooie tekst waarin hij drie inspirerende gedachten deelt over poëzie. |
Ten eerste vergelijkt hij dichters met ogen die niet alleen zien maar ook dromen. “Iemand die het vermogen om te dromen heeft verloren, mist poëzie en een leven zonder poëzie werkt niet.”, zo schrijft paus Franciscus. Mensen verlangen naar een nieuwe wereld die we misschien nooit met onze eigen ogen zullen zien. Kunst is een tegengif voor een mentaliteit van berekening en uniformiteit. Poëzie daagt zo onze verbeelding uit, onze manier om dingen te zien en te begrijpen; het doet ons dromen.
Ten tweede vertolken dichters volgens Franciscus ook de stem van de menselijke angsten, vaak diep begraven in onze harten. Hij sterkt dichters om blijvend voorbij de gesloten en afbakende grenzen te gaan en die angsten niet te temmen. “Dit is jullie werk als dichters: leven geven, vorm geven, woorden geven aan alles wat menselijke wezens beleven, voelen, dromen en lijden, en harmonie en schoonheid creëren.”
Ten derde en tot slot benadrukt Franciscus dat dichters alzo een grote verantwoordelijkheid hebben: “Jullie behoren tot diegenen die onze verbeelding vormgeven. Vandaag hebben we de genialiteit van een nieuwe taal, krachtige verhalen en beelden nodig.”.
Literatuur, en poëzie in het bijzonder, geeft zoekend taal aan wat soms niet zegbaar is. Een opstapje naar het Rijk Gods?