Waarom eigenlijk 'Sint Amandus'kerk?
Laatst bijgewerkt op 24/07/2026 om 20:55
Sint AmandusHet Amandusbeeld van Lionel Holvoet (Wevelgem 1937-2015), is een heel moderne weergave van "de apostel van Vlaanderen. Hij geeft ons meteen ook enkele belangrijke accenten uit zijn leven die vandaag nog betekenis hebben!
We hebben verschillende historische bronnen waarmee we met enige zekerheid het leven van Amandus kunnen reconstrueren. Maar natuurlijk is er tegelijk ook sprake van heel veel legendevorming. Realiteit en fictie zijn niet altijd uit elkaar te halen. Wat je hieronder kan lezen is gedeeltelijk ook gebaseerd op een toespraak die ►Marcel Daelman in september 2007 aan de Sint Amanduskapel en een bijdrage van Jean van den Heuvel.◄ Zeker ook deze pagina lezen als je meer wil weten over Amandus in Erembodegem! Anderzijds zijn er de teksten die Peter Biesbrouck heeft bijeengelezen naar aanleiding van een Allerheiligen4ing in 2008: Amandus, doorschenen van Gods licht. (Daarbij is dankbaar gebruik gemaakt van verschillende bronnen op het internet oa. webstek Sint Amandsberg, de Legenda aurea (zoek bij legenden naar Amandus), Heiligen-3s,...) |  ▲ Beeld ▲ ▲ boven de ingang van Ten Bos ▲ |
 | Amandus werd rond het jaar 590 geboren in Aquitanië, in de streek van Herbauge (Lat. herbadillicus pagus), nu Poitou-Charente (Zuid-West-Frankrijk). Zijn ouders, Serenus en Amantia, behoorden tot de kristelijke adel. Het is een gezin van vrije mensen. Tot 7 jaar wordt hij thuis opgevoed met het evangelie en leert hij lezen en schrijven. |
Al op zevenjarige leeftijd verlaat hij zijn ouders en gaat hij naar een abdijschool op het eiland Yeu (Ile d'Yeu) Het moet op dat eiland Yeu gebeurd zijn dat hij plotseling een vervaarlijke slang op zijn weg vond. |
|
 | Hij richtte een gebed tot God, sloeg een kruisteken en bewerkstelligde op deze manier dat het ondier in zijn nest terugkroop zonder dat het sindsdien nog ooit is gezien. |
 |
Het Romeinse rijk en wat erop volgde zijn uiteen gevallen in vele rijken en koningdommen. Het is een verschrikkelijke tijd van twisten en oorlogen tussen de zogezegde 'groten' der aarde van die dagen. Amandus was een vrijman d.w.z. geen aanhorige, maar een man van aanzien voorbestemd tot dienst in de administratie van het rijk. Hij weigert dit te doen. Komt daardoor in conflict met zijn vader die dreigt hem te onterven. |  |
 | Tegen de plannen van zijn vader in begaf hij zich naar Tours waar rond het graf van H.Martinus de centra lagen van het godsdienstige leven in Gallie. Hier leerde hij zijn roeping als monnik kennen. Op miraculeuze wijze kreeg hij de tonsuur en werd Amandus er tot priester gewijd. |
Vijftien jaar lang schijnt hij het leven van een kluizenaar geleid te hebben te Bourges. Daar zou hij leerling zijn geweest van de heilige bisschop Austregisilis en van Sulpicius (zie illustratie). Sommigen zeggen zelfs als ngemetselde nabij de latere kathedraal Dat lijkt ons vooral belangrijk omdat hier het fundament voor zijn geestelijk leven werd gelegd. Vijftien jaar lang als asceet leven betekent meteen ook dat je gebedsleven je mystieke leven stevig verankerd is. |  |
 | Als zijn geestelijke raadsman sterft, is hij 35-40 jaar en weet hij niet meer hoe het verder moet. Hij weet niet meer aan wie hij zich moet toevertrouwen. Daarom gaat hij op bedevaart naar Rome. Zijn eerste reis! Hij wil zijn inspiratie terug vinden bij de apostel Petrus. Hij zoekt zijn inspiratie dus bij de oorsprong van het christendom. Daarom wil hij de nacht doorbrengen in de crypte bij het graf van Petrus. Maar de bewakers van de basiliek ontdekken hem en gooien hem aan de deur. |
Na zijn nachtelijk visioen, waarbij hij de heilige Petrus ontmoet, wordt hij door de paus aangezet om zich in de grote missionaire beweging, begonnen onder paus Gregorius de Grote, als rondreizend missiebisschop in te zetten voor de evangelisatie van onze streken. Petrus blijft een belangrijk figuur in Amandus' leven en langs de Schelde vind je daardoor nu nog een hele serie kerken aan Petrus toegewijd. Op de drempel van de kerkdeur viel hij in slaap. Hij brengt zijn nacht buiten door en Sint-Pieter verschijnt hem. Dit visoen maakt zijn zending duidelijk en de paus vraagt zich in te zetten voor de evangelisatie van het noorden van Gallië. Amandus heeft zich tot aan zijn tocht naar Rome als kluizenaar nooit veel van het gebeuren in de wereld van die tijd aangetrokken. |  |
| De predikant vestigde zich eerst ten zuiden van Doornik aan de samenvloeiing van de Scarpe en de Elnon,en daar stichtte hij een eerste gemeenschap van monniken die hij Elnone noemde. Dit is het huidige Saint-Amand-les-Eaux in Noord-Frankrijk. De plaats was uitermate goed gelegen: in de onmiddellijke nabijheid van de Schelde en van de belangrijke weg die Bavay met Boulogne verbond. Een knooppunt van wegen dus om van daaruit het kristendom naar het noorden te verspreiden. En Amandus bleef niet in Elnone. Hij trok de baan op en tussen 630 en 639 treffen we hem aan in het Gentse. Gent had toen nog geen abdijen en geen Gravensteen. | |
 | Gent was toen zelfs nog geen stad, maar een landbouwnederzetting met een kleine bewoningskern aan de Zandberg. In de miniatuurhiernaast zie je, hoe de Gentenaren nog volop afgoden vereerden.... |
| De plaatselijke bevolking was Amandus zeer vijandig gezind en het gebeurde meer dan eens dat hij verjaagd. Ze wilden niet naar hem luisteren, spuwden hem in het gezicht, gooiden hem vuil achterna en sloegen hem. Hij schijnt zelfs een keer door vrouwen tot op het blote lijf te zijn uitgekleed en in de Schelde te zijn gegooid. Tenslotte won zijn uithoudingsvermogen: hij wist de mensen uit die streek tot Christus te brengen. Zo bekeerde hij o.a. de Gentenaren en stichtte er een klooster dat hij toewijdde aan Sint-Pieter. Blijkbaar was Amandus niet moederziel alleen naar Gent gekomen, want in de 'Vita Amandi' vernemen we dat zijn gezellen hem in de steek lieten toen ze zagen hoe de predikant meermaals in het water werd gegooid. |  |
 | Amandus was dus op zichzelf aangewezen, maar na een tijdje slaagde hij erin met het geld van koning Dagobert enkele slaven vrij te kopen. Dat betekent dus dat er in Gent een slavenmarkt moet bestaan hebben! Die slaven, die waarschijnlijk van Britse afkomst waren, bekeerde hij tot het kristendom en het vervolg van het verhaal kunt u al raden: ze werden zijn nieuwe volgelingen. Samen met zijn volgelingen zou hij dus de Gentse bevolking bekeren en een kerk bouwen. Ook deze bevrijdingsdaad vinden we terug op onze kerk: in de gebroken schakel, de kapotte slavenketting aan zijn voeten. | ▼ De gebroken schakel ▼
|
Op een dag werd een dief voorgeleid in een volksvergadering en niettegenstaande het feit dat de bisschop ten gunste van de beschuldigde pleitte, werd de man door gouwgraaf Dotto toch tot de galg veroordeeld en bijna onmiddellijk opgehangen. Na de executie trok het volk naar huis, maar Amandus en zijn volgelingen maakten de terechtgestelde los |  |
 | Ze namen hem mee en Amandus bleef de hele nacht bij het levenloze lichaam bidden. Tegen de morgen kwam de gehangene weer tot leven. Z elfs de littekens van zijn verwondingen waren spoorloos verdwenen. Daarmee maakte hij aan de heidenen duidelijk dat de hemelse rechter barmhartiger is dan welke menselijke rechter ook, aldus de legende. |
 | De bevolking stond natuurlijk stomverbaasd over zoveel buitenaardse krachten en bekeerde zich massaal tot de kristelijke God. Ze vernielden hun oude tempel en Amandus bouwde op dezelfde plaats een nieuwe kerk. Over zijn verhouding met de "macht" van zijn tijd, valt veel te vertellen en te speculeren.
Volgens sommige bronnen kwam Amandus in conflict met de Merovingische koning Dagobert I die hem verbande omdat hij kritiek had op het zedeloze leven van de vorst. Want om zoveel mogelijk macht en aanhang te verwerven trouwde Dagobert met zoveel mogelijk vrouwen uit de aristocratische families. Deze situatie schandaliseert vele mensen van adel zoals Pepijn de Oude, de gewone raadsman van de koning. Maar niemand durft aan deze bedenkingen te maken over zijn gedrag...! De vele kinderen uit deze toestand brengen de stabiliteit van het rijk in gevaar. Amandus is de enige die de moed heeft om Dagobert te vermanen. Deze stuurt hem daarvoor in ballingschap naar de Basken.
|
Koning Dagobert had lange tijd geen zoon kunnen krijgen, maar ten langen leste kreeg hij er toch één krachtens zijn onophoudelijk gebed. Nu zette hij het in zijn hoofd dat Amandus de jongen moest dopen. Hij liet hem zoeken en ontbood hem aan zijn hof in Parijs. Toen de heilige voor hem verscheen, wierp hij zich voor hem neer met het verzoek hem zijn zonden te vergeven en het kind te willen dopen, dat de Heer hem had willen schenken. De heilige bisschop voldeed met alle genoegen aan het eerste verzoek. Maar het tweede weigerde hij, bang dat hij daardoor verwikkeld zou raken in de praktijken van de koning. Tenslotte zwichtte hij toch voor het onophoudelijke aandringen van de koning. Op het moment dat hij het jongetje doopte in de Naam van de Vader en de Zoon en de Heilige Geest, antwoordde het wicht zelf met luide stem: "Amen!" Het heette Sigbert, de latere Sigbert III, die nog als heilige vereerd zou worden. Volgens een andere versie gaf Dagobert hem de opdracht om het kristelijk geloof in zijn koninkrijk te gaan verkondigen. Koning Dagobert bezorgde hem ook een pak geld, want hij wist maar al te goed dat Amandus zonder geld niet kon slagen in zijn opdracht. | |||
| |||
Amandus werd ongeveer 85-90 jaar oud en stierf op 6 februari 675 of 676. We herdenken Amandus op 6 februari omdat het zijn overlijdensdatum is die we met zekerheid kennen. Hij overleed in de abdij van Elnone, Saint-Amand-les-Eaux dus in Noord-Frankrijk, waar hij als oude man de laatste jaren permanent verbleef. |  |
Voor wie zich echt helemààl eens wil verdiepen in oude geschriften, die kan dat dankzij het internet in twee fantastische sites:
- In het latijn zijn er drie manuscripten uit de elfde en twaalfde eeuw te bekijken zoals ze aanwezig zijn in de bibliotheek van Valenciennes. Prachtig ! De illustraties hieronder kan je daar in volle glorie van héél dichtbij bekijken.
- In het oud-Nederlands kan je het volgende boek (61 blz) volledige lezen en zelfs downloaden: "Het leven ende mirakelen van den heylighen Amandus, apostel van Vlaenderen bisschop van Maestricht" door Joannes Ooghe (gepubliceerd in 1642 )
Over het leven van Sint Amandus onderscheidt men drie grote historische bronnen over zijn leven:
- Zijn 'Vita' dat rond 700 werd geschreven door zijn leerling Baudemund en ca. 845-55 verder werd uitgewerkt door Milo
- Een brief van paus Martinus I in 649 toen hij bisschop was in Maasstricht.
- Een getuigenis van Jonas van Bobio, gezel van een Ierse monnik, Columbanus die Europa opnieuw tot christelijk leven wilde brengen ten tijde van paus Gregorius de Grote.