Bijbel en seks #2 ~ Wat goeds kan er komen van een hoerenloper?

#2 'Ik wil van je diensten gebruik maken' ~ Genesis 38

Juda kiest voor zijn oudste zoon Er een vrouw uit: Tamar. Maar Er sterft vooraleer er nakomelingen zijn. De tweede zoon Onan moet daarom zijn zwagerplicht vervullen en zonen verwekken bij Tamar. Maar ook Onan sterft. Nu wil Juda zijn derde zoon sparen van hetzelfde lot en hij stuurt Tamar naar haar ouders terug.

Dat laat Tamar niet zomaar gebeuren! Ze bedenkt een list om toch haar recht op eerstgeborenen in de stam van Juda op te eisen. Ze doet zich voor als hoer, Juda gaat op haar avances in en ze wordt zwanger van hem. Eind goed, al goed?! Juda beseft zijn fout en erkent de kinderen van Tamar, de tweeling Peres en Zerach.

Wat is de context van dit verhaal in het boek Genesis?

Hans Ausloos • In het voorgaande hoofdstuk 37 hebben Juda en zijn broers net hun jongere broer Jozef, lievelingszoon van vader Jacob, als slaaf verkocht aan handelaars. In hoofdstuk 39 gaat dat verhaal verder en lezen we over de belevenissen van Jozef in Egypte, waar hij bij een zekere Potifar terechtkomt en steil opgang maakt.

Daartussen komt deze op het eerste zicht bizarre anekdote over Juda, die wegtrekt van bij zijn broers, een Kanaänitische tegenkomt, trouwt en kinderen krijgt.

Goed ingewerkte Bijbellezers weten dan al dat er miserie in de lucht hangt, want Kanaän staat voor een concurrerend volk met een levensstijl waartegen voortdurend gewaarschuwd moet worden.

En het gaat dus ook mis: twee van de drie kinderen van Juda sterven vooraleer ze een eerstgeborene kunnen verwekken. Juda blijft liever zonder nieuwe stamvader dan dat hij zijn derde zoon nog verliest. Maar dat is buiten de hogere machten én de vastberadenheid van Tamar gerekend.

De Bijbel stelt Juda zonder blozen voor als hoerenloper.

Klopt, dat wordt verteld als een sappig detail zonder meer. Dit verhaal is een goed voorbeeld van hoe de Bijbelse auteurs thema’s uit het leven gebruiken om de aandacht van de lezers erbij te houden. Eigenlijk is dit hoofdstuk er enkel om de naam van Peres te introduceren, de eerstgeborene van Juda (via de vrouw van zijn eerstgeboren zoon Er) en daardoor voorvader van David en dus van Jezus.

Dat maakt het verhaal niet per se historisch, natuurlijk. Je hoeft dus ook niet al te lang stil te staan bij de anekdotiek in dit verhaal. Die maakt verhaal smeuïg, maar meer moet je er niet achter zoeken.

Komt uit deze tekst de veroordeling van onanisme (masturbatie) voort?

Inderdaad. Volgens de joodse wet (zie Deuteronomium 25) moest Onan na de dood van zijn broer in bed duiken met Tamar om nog nakomelingen te verwekken voor Er. Maar hij heeft geen zin in zulke nakomelingen. Daarom gaat hij bij de seks telkens voor het zingen de kerk uit. Deze tekst is in de geschiedenis van het christendom veel gebruikt om masturbatie of coïtus interruptus af te keuren. Eigenlijk ten onrechte.

Niet zozeer de masturbatie op zich is ‘slecht in Gods ogen’ volgens de auteur, maar wel dat Onan zijn overleden broer onrecht aandoet.

Waarom hechtte de cultuur toen zoveel belang aan de eerstgeborene?

Dat thema komt op veel plaatsen in de Bijbel terug, inderdaad. Het heeft te maken met de sociaaleconomische structuur van de joodse samenleving op dat moment. De betekenis van het stamvaderschap is zo fundamenteel dat het als beeldspraak is gaan dienen voor de liefde van God voor zijn volk. Ook het volk wordt voorgesteld als een eerstgeborene.

Voor christenen is Jezus dan weer de ultieme eerstgeborene, en met Hem wij allemaal. Daar zit een rijke laag symboliek onder.

Maar hoeveel belang de eerstgeborene ook heeft, in de Bijbel is het vaak een nakomer of de jongste telg van een gezin die voor een positieve doorbraak zorgt. Neem bijvoorbeeld Jozef of David. Dat maakt het natuurlijk ook weer extra bijzonder.

> Lees ook: Bijbel van A tot Z: E van eerstgeborene.

Is het niet merkwaardig dat veel Bijbelse personages vaak antihelden zijn?

Inderdaad. Dit gekke verhaal lijkt er alleen maar te zijn om een voorvader van David te introduceren, en dan nog niet eens op een verheven manier. Wel heel menselijk, natuurlijk. En dat is het mooie eraan. Koning David is ook maar een mens van vlees en bloed.

De belangrijkste les van dit verhaal is dat je niet speelt met wat geldt als je plicht en het recht van je broer.

En ook dat er nog altijd iets goeds kan komen van hoerenlopers. Als Juda Tamar niet zwanger had gemaakt, was David er niet geweest.

Hans Ausloos is oudtestamenticus, hoogleraar aan de UCLouvain en auteur van Geweld, God, Bijbel (Averbode, 2019).