Gerke Verthriest schrijft werkboek voor mensen in rouw: ‘Rouwen is een ode aan de liefde’

Met Gedenkstenen. Rouwend op weg met jezelf zet Otheo Books deze maand het thema rouw in de kijker. 'Geen zelfhulpboek,' zegt auteur Gerke Verthriest beslist, 'maar wel een werkboek voor mensen die een geliefde verloren en zich ondanks alle pijn willen blijven verbinden met het leven.' De rouwtherapeut put haar expertise niet alleen uit professionele ervaringen, maar ook uit haar eigen leven.

Je bent als psychotherapeut gespecialiseerd in rouw en verlies. Wat heeft jou ooit tot die keuze gebracht?

‘Dat is een geleidelijke weg geweest. Aanvankelijk studeerde ik Godsdienstwetenschappen, maar ik koos ervoor om eerst voltijds moeder te zijn. Van jongs af aan was ik iemand die graag naar anderen luisterde. Mensen kwamen ook spontaan naar me toe. Uiteindelijk zou het een eigen verlieservaring zijn die me aanzette om me meer in rouw en rouwzorg te verdiepen.’

Wil je daar iets over delen?

‘Ik verloor mijn eerste kind door een vroeggeboorte. Het gebeurde in een tijd dat rouwzorg echt nog prehistorisch was. Ik ervaarde weinig steun of begrip. Ik heb dat niemand ooit kwalijk genomen, maar ging op zoek… Ik was nog student en had niet veel geld. Ik herinner me nog hoe ik naar de Standaard Boekhandel ging en daar in de winkel begon te lezen in allerlei boeken over rouw. Ik las veel dingen die ik niet herkende in mijn eigen rouwproces, wat mijn onderzoekende kant wakker maakte.’

Wat zijn de belangrijkste inzichten over rouw die je gaandeweg hebt ontdekt?

‘Op mijn eerste werkplek mocht ik een groep van ouders begeleiden die hun kind door zelfdoding verloren. Mijn aanvoelen werd bevestigd: rouw toont zich op heel diverse manieren.

Er komt een enorm brede waaier aan emoties bij kijken én dat gaat over veel meer dan gevoelens. De meeste mensen slagen er wonderwel in om overeind te krabbelen. Bovenal zag ik hoe belangrijk het is om erkenning te krijgen voor alles wat je ervaart en hoe dragend verbondenheid is.’

Helaas moest je zelf ook nog meer dierbare mensen uit handen geven.

‘Ja. Mijn moeder verongelukte toen ik 25 jaar was. Een goede vriend stierf plots. Zes jaar geleden is mijn man overleden… Telkens was dat ingrijpend. En telkens heb ik het verlies ook heel verschillend ervaren. Achteraf bekeken, bracht elke rouwperiode me ook iets nieuws.’

Kan je daar een voorbeeld van geven?

‘Na het overlijden van mijn man viel de zondagvoormiddag me zwaar. Toen hij palliatief was, maakte ik kleine wandelingetjes, als zelfzorg. Dat had deugd gedaan. Waar ik woon is een wandelclub die elke zondag om 9.00 uur vertrekt. Ik sloot me erbij aan en ga nog steeds met hen op pad. Ik ga zelfs elke dag wandelen nu, alleen of samen met anderen. Dat deed ik vroeger nooit. 

Alle ingrijpende verliezen zijn levensveranderend. De mijne maakten het bezig zijn met rouw veel meer doorleefd. Ik ontdekte ook dat mijn leven maar stroomt, als ik in verbinding leef met mijn diepste kern.’

In je werkboek wil je andere mensen een hand aanreiken om geliefden in en met hun leven te gedenken. 

‘Ja, de liefde voor iemand stopt immers niet wanneer hij of zij gestorven is. Hoe handen en voeten geven aan dat blijven graag zien, ook als iemand niet langer lijfelijk aanwezig is? Dat is de kern van rouw.

Rouwen noem ik een ode aan de liefde. Zowel aan de liefde voor de overleden dierbare, als aan de liefde voor jezelf, aan andere mensen en uiteindelijk ook aan de liefde voor het leven zelf.’

Kan je dat wat meer verduidelijken?

‘Als je rouwt, raak je verwond in alle lagen van je bestaan: in je lijf, je gevoelsleven, je netwerk, je ideeën,... Jezelf graag blijven zien heeft te maken met aandacht geven aan wat in je leeft, geduldig zijn, jezelf toestaan om te vallen en weer op te staan. Zorgen voor jezelf is echter niet hetzelfde als alles alleen willen of moeten doen. Anderen blijven toelaten in je leven, bewust je relaties voeden, zelf naar anderen toegaan, is volgens mij levensnoodzakelijk, ook als we rouwen.’

Maar veel mensen hebben last van vraagverlegenheid, zo schrijf je.

‘Ja, alles zelf doen zit heel sterk ingebakken in onze individualistische cultuur. Misschien ook wel in onze natuur: we leren onze kinderen om zelfstandig en zelfredzaam te zijn. Het lijkt wel of we daarbij vergeten dat er al die tijd ouders en andere mensen achter hen staan. 

We zijn niet gemaakt om op onszelf te staan of te bestaan. Bij uitstek niet in periodes van rouw. Net dan is er zoveel te leren. En daar hebben we anderen bij nodig. Rouwenden hebben trouwens niet alleen troost nodig, het kan om praktische hulp gaan, of om samen iets ontspannend doen… Dat wil zeggen dat er veel manieren zijn om mensen in rouw nabij te zijn en dat iedereen ook iets heeft om aan te bieden, iets dat past bij wie hij of zij is.’

Kan de liefde voor het leven dat verder gaat tegelijk een ode zijn aan de liefde voor de overleden dierbare?

‘Oh ja, zeker wel… De liefde voor het leven komt misschien slechts heel geleidelijk… Na de zoveelste nacht wordt het altijd terug ochtend. En je dierbare meenemen… de verschillende mogelijkheden ontvouwen zich ook, gaandeweg. Je kan aan iemand denken, over iemand praten, herinneringen koesteren en delen. 

Je kan je dierbare gedenken, wat meer is dan dankbaar terugdenken aan. Je kan als het ware een levend monument worden van je dierbare door je te laten inspireren, door wat je zo waardeert in hem of haar te verweven in hoe je zelf in het leven staat en het leven vorm geeft. Op die manier neem je je dierbare mee de toekomst in. Zo blijft hij of zij verder leven.’

In veel van de werkvormen die je aanreikt, speelt vertragen een cruciale rol. Is daar wel voldoende ruimte voor in onze drukke maatschappij? 

‘We leven inderdaad in een hele snelle tijd. Ook rouw moet snel over zijn. Er wordt van mensen die rouwen verwacht dat ze vlug terug gaan werken bijvoorbeeld. Maar anderzijds denk ik: wij zijn ook de maatschappij. Vertragen vraagt niet noodzakelijk om extra tijd. Je kan het doen terwijl je bezig bent. Het gaat om meer bewust zijn, de volle aandacht geven aan wat zich aandient.

Het gaat ook om een meer volledige kijk, om meer te zien dan wat er op het eerste zicht is. We zijn geneigd om te focussen op wat slecht gaat, maar we kunnen ruimer kijken, open voor alles wat er is, dus ook voor datgene wat wél goed gaat. Open voor de volheid van het leven.’

Hoe gaat het vandaag met jou?

‘Ik heb periodes van verschrikkelijk grote pijn gekend, maar heb het geluk om een soort van grondvertrouwen te ervaren. Een vertrouwen dat het Leven me blijft dragen. Momenteel maak ik een nieuwe verlieservaring mee. Ik zal op termijn wellicht blind worden. Het ergste vind ik dat ik de gezichten van mensen niet meer kan zien en het gevoel heb me daardoor minder op hen te kunnen afstemmen. En ik zie de mensen zo graag. Ik geniet ervan om gewoon naar hen te kijken. Maar dingen gebeuren… ik heb nooit met de vraag waarom ik geworsteld.’

Hoe droom jij jouw toekomst?

‘Sinds het overlijden van mijn moeder maak ik geen concrete toekomstplannen meer. Wat niet wil zeggen dat ik naar niets zou uitkijken. Als men mij als kind vroeg wat ik later wilde worden, zei ik: een wijze oude vrouw. En dat is wat ik nog altijd wil worden. Ik leer graag, ik ben heel nieuwsgierig, dat zal niet zomaar verdwijnen. Wijs zijn, vind ik, ben je ook niet voor jezelf, op je eentje. Ik wil iets blijven betekenen voor andere mensen. Door er voor hen te zijn, te luisteren en af en toe een wijs woord aan te reiken. (lacht)’.