‘Het wonder van de Hegge’ krijgt permanente expo

In goede handen. Zo luidt het thema van Open Monumentendag op 13 september. En zo is het ook met het Wonder van de Hegge. Dat is al veertig jaar lang ‘in goede handen’ bij Hegge Poederlee vzw, dat nu een permanente expo uitwerkte in de voormalige pastorie, nu omgedoopt tot Heggehuys. Die kwam enkele jaren geleden leeg te staan omdat de kerk buiten gebruik is gesteld. De vzw kreeg zo de kans om ze de volgende veertig jaar van de kerkfabriek te huren als vaste stek.

‘Op die manier willen we het verhaal van dit bijzondere erfgoed ontsluiten en doorgeven aan jongere generaties’, vertelt Leo Willems (78) van Hegge Poederlee vzw. 

Hij herinnert zich nog als was het gisteren: ‘Toen ik nog naar de lagere school ging, was de Hegge het centrale punt van het dorp. Het Wonder van de Hegge leefde in Poederlee vooral rond Pinksteren. In het secundair werd ik al vaak gevraagd om er een spreekbeurt over te houden op school in Herentals, om een en ander te duiden. En vandaag weten zelfs vele dorpelingen niets meer over dit wonderlijke gebeuren of doen ze het af als een legende. Niet is minder waar.’

Het verhaal mag dan sprookjesachtig klinken, het is geen verzinsel. ‘Zijn de biddende konijntjes, het logo van onze vzw, een fantasie die aan het verhaal is toegevoegd, de andere gebeurtenissen zijn echt en historisch bewezen’, benadrukt voorzitter Jos Heylen van de vzw. ‘De hosties zijn hier waarlijk intact gevonden in 1412. Dat had een grote impact in de middeleeuwen, zodat er een verering op gang kwam en er regelmatig processies gehouden werden.’

Leo Willems richtte veertig jaar geleden mee Hegge Poederlee vzw op, in 1986. ‘In die tijd waren we dertigers en veertigers met veel ambitie’, blikt de kwieke zeventiger terug. Enkele jaren geleden gaf hij de fakkel door aan Jos Heylen. En hoewel Jos minder jaren op de teller heeft, denken ze al vooruit aan de aflossing van de wacht volgend jaar: ‘Je moet tijdig het roer uit handen geven en jong volk de kans geven om hun ding te doen’, luidt hun wijze raad. ‘Ze zullen het op een andere manier doen, andere accenten leggen, maar alles halsstarrig in eigen handen willen houden betekent uiteindelijk de ondergang van je vzw.’

Het is maar een van de redenen waarom ze er werk van maken om het verhaal van het Wonder van de Hegge voort te vertellen en een permanente tentoonstelling uitwerken om mensen er warm voor te maken. ‘Het komt erop aan jongeren vertrouwd te maken met het lokale erfgoed, hen er de waarde van te laten inzien, zodat ze het ook een warm hart toedragen. Dan kan je alles met een gerust gemoed doorgeven’, vertelt Leo. In hun bestuur maken Joren Boons en Ellen Geerts die stelling waar.

Ellen Geerts (45) koestert mooie herinneringen aan haar kindertijd in de Heggelaan in Poederlee. ‘Van kinds af heb ik een band met de Hegge. Het Heggebos en de Heggekapel waren mijn speeltuin. Ik mocht ook meestappen in de Heggeprocessie, nu eens als engel, dan als bloemenmeisje. Je stapte mee op naar een feestelijk gebeuren. Het had iets magisch. Ik was erbij, in 1992, toen voor het eerst het openluchtspektakel aan de kapel werd opgevoerd. Ik was toen 12 jaar. Ik zag de middeleeuwen tot leven komen. Fantastisch was dat!’

Haar studies en werk brachten haar naar Brussel, maar in 2019 keerde ze terug naar Poederlee. Ze liep een klasgenoot van vroeger tegen het lijf, penningmeester bij de Hegge Poederlee vzw, die haar vertelde dat ze extra vrijwilligers nodig hadden. Ze stak een handje toe en voor ze het goed en wel besefte, was ze lid in het bestuur, want dat erfgoed van de Hegge ligt haar nog steeds na aan het hart. ‘Het heeft zowel een religieuze als een culturele component. En ook al hebben vele mensen vandaag veel minder met het religieuze, als ik over het wonder van de Hegge vertel, is iedereen geboeid.’

Ondertussen startte Ellen met enkele bestuursleden een werkgroep Jeugd op, om actief te proberen de jeugd opnieuw warm te krijgen voor het erfgoed. ‘Het gaat om het gemeenschapsgevoel, om die verbondenheid van in een dorp te wonen. Als je het verenigingsleven in leven wil houden, moet je op die verbondenheid inzetten.’

Joren Boons (39 jaar) rolde er per toeval in. Voor de Ommegang in 2012 zocht de vzw een vrijwilliger om mee de regie op zich te nemen. ‘Ik speelde destijds toneel bij een lokale vereniging, waar ik ook een regisserende rol had. Tegelijk heb ik een zwak voor immaterieel cultureel erfgoed. Het Wonder van de Hegge om de 25 jaar evoceren in een ommegang is iets magnifieks.’ Van het een kwam het ander. ‘Om de vele jaren tussen de 25-jaarlijkse ommegang te overbruggen, organiseert de vzw om de vijf jaar een openluchtspel. Ook daar komt heel wat bij kijken. En dan heb je de jaarlijkse processie, de Heggefeesten, de kapel die geregeld opengesteld wordt voor publiek …’ Kortom, Joren weet wat doen.

Juist daarom beseft hij ook voor welke uitdaging de vzw staat: ‘In ons bestuur verzetten gepensioneerden bergen werk. Om dat te kunnen blijven doen, hebben we ook jonge krachten nodig. Het is immers niet de bedoeling dat ons erfgoed stof ligt te vergaren op een schap van een kast. We willen het tot bij jongeren en kinderen brengen, zodat zij het ook in hun hart gaan dragen.’ 

En daarvoor denkt de vzw allerlei activiteiten uit. ‘We brachten al een strip uit, we bezoeken scholen, en nu kunnen scholen ook onze expo bezoeken, we organiseren een workshop ‘pompoenen versieren' ter ondersteuning van de jaarlijkse pompoenwandeling van de ouderraad van VBS De Wingerd, we leren kinderen DJ zijn op de Heggefeesten …’ 

Met Ellen besluit hij: ‘De kracht van dit erfgoed is het gemeenschapsvormende karakter. Het brengt mensen bijeen, het verbindt.’

Intussen is de expo in volle opbouw: het onderstel van de preekstoel wordt aangedragen, oude foto’s opgehangen, waarover Leo heel wat te vertellen heeft, prachtige oude affiches van de begankenis krijgen een plekje, een antieke kast wordt gevuld met snuisterijen die allemaal te maken hebben met de Hegge … Op een grote tafel ligt heel wat materiaal uitgestald. 

‘We moeten keuzes maken’, zucht Jos. ‘We hebben zoveel interessant materiaal, maar we kunnen niet alles tonen. Er is het wonder, ook de kapel, inmiddels beschermd, de bedevaart, de rol van de pastorij, kunstwerken over de Hegge … We waken er ook bewust over om een goede afwisseling te hebben tussen foto’s, voorwerpen en tekst. Tegelijk willen we de expo ook boeiend houden, interactief maken, met leuke opdrachten voor kinderen. We nodigen ook scholen uit de buurt uit om langs te komen, om het Heggeverleden levendig te houden, zodat de kinderen het lokale erfgoed ontdekken en er trots op leren te zijn. Zij moeten het verhaal voortzetten.’

Jos en Leo gaan me voor naar boven, waar op zolder heuse schatten verborgen liggen. Rekken met processiekledij staan hier netjes uitgestald naast elkaar, wel tweeduizend stuks. Ik vergaap me aan maliënkolders, lange aristoscratische gewaden, met bijpassende handtassen, haarspelden en schoeisel, zelf gemaakte speren, netjes ingepakte helmen … Amai, hoe zwaar is dat wel niet? 

‘Als je er op een zomerse dag mee rondloopt, druipt het zweet toch wel van je voorhoofd?’, bedenk ik luidop. 

‘Toch niet’, antwoordt Leo. ‘Op 27 mei 2012 trok de 25-jaarlijkse ommegang van de Hegge uit om de zeshonderdste verjaardag van het Heggewonder te eren, met ruim 1.300 deelnemers en meer dan 35.000 toeschouwers, onder een loden zon. Achteraf vertelden de soldaten me dat ze geen last hadden van de hitte onder die helm.’ 

Op weg naar de kazuifels en processievaandels en -lantaarns passeren we het Mariabeeld. ‘Dat is helemaal hersteld, met kindje Jezus’, vertelt Jos trots. ‘Het was gestolen, maar op basis van fotomateriaal lieten we een nieuw Jezusje maken, zo getrouw mogelijk.’

In 1992 vatte de vzw de idee op om om de vijf jaar een openlucht licht- en klankspel te organiseren. ‘Omdat we nu eenmaal zo veel mooie kledij hebben’, legt Leo uit. ‘Dat gaan we niet alleen om de 25 jaar uit de kast halen. We moeten daar vaker iets mee doen.’

 Jos vult aan: ’Bovendien, 25 jaar is zowat een generatie, je moet sneller iets organiseren, wil je dat ook jongere generaties voeling hebben met hun erfgoed.’

Volgend jaar vindt er opnieuw een licht- en klankspel plaats in september.

Met de expo zijn de mannen niet aan hun proefstuk toe. Ze denken al langer initiatieven uit om het wonder van de Hegge bekend te maken, dat uitgebeeld wordt in de Ommegang om de 25 jaar, het klank-en lichtspel om de vijf jaar en de jaarlijkse processie. De ommegang werd in 2011 opgenomen op de Vlaamse lijst van Immaterieel Cultureel Erfgoed. ‘In 2012 lieten we een strip maken op kindermaat die ook in de scholen in Lille werd gebruikt. In Poederlee kende men het verhaal nog, in Lille en wijde omtrek niet meer. Om de interesse te wekken voor dit eucharistische wonder, wilden we de ommegang breed opentrekken. In 1987 was die nog een lokale Poederleese aangelegenheid, in 2012 betrokken we de hele fusiegemeente’, vertelt Leo. 

En met succes. ‘Wat een enthousiasme van mensen om mee te werken, om kledij te naaien, om wapens te maken … Dat was hartverwarmend. Het creëerde een enorme dynamiek. Ook in het bestuur van onze vzw zorgde het voor een welgekomen verjonging.’

‘Bovendien’, onderstrepen beide heren het belang van hun betoog, ‘is dit niet zomaar een processie uit een klein dorp, maar een gebeuren met een mondiaal karakter.’ 

De voorzitter diept enkele oude documenten op. ‘Kijk, hier lees je dat paus Benedictus XIV in 1749 een volle aflaat verleende aan wie hier kwam bidden. En in 1829 deed paus Pius VIII dat nog eens over. En ook de tiener Carlo Acutis, in 2025 heilig verklaard, haalt het wonder van de Hegge aan in zijn overzicht over alle eucharistische wonderen in de wereld. Als Heggenaar kan je niet anders dan daar trots op te zijn.’

Om dat te staven, vertelt Leo met veel plezier een anekdote. ’Een tijd geleden kreeg ik een mail van een Amerikaans echtpaar dat de Heggekapel wilde bezoeken. Ze toonden heel wat interesse in de konijnenpijp waar de gestolen hosties teruggevonden werden. Ik dacht dat het een grap was, maar besloot uiteindelijk uit beleefdheid toch te antwoorden. We mailden wat over en weer, tot ze besloten op bezoek te komen. Op de afgesproken dag ging ik naar de kapel, nog steeds in de overtuiging dat ze me in de maling namen, maar nee, het koppel was er echt. Bij zich hadden ze een boek van Carlo Acutis met alle eucharistische wonderen, ook dat van de Hegge, al stond het verkeerdelijk vermeld onder Herentals.’ 

Jos bedenkt tot besluit: ‘Het is soms toch eigenaardig, een Amerikaan reist helemaal hierheen om het wonder van de Hegge te bezoeken, terwijl lokale mensen er bij wijze van spreken aan voorbijlopen. Daar willen we verandering in brengen.’

Het wonder in het kort

Het Wonder van de Hegge verhaalt hoe een dief, die een lange tijd in Herentals verbleef en daar een verkwistend leven leidde, uit de kerk van Wechelderzande een kelk en een ciborie met vijf gewijde hosties had gestolen op 28 januari 1412. Omdat hij voortdurend verdwaalde op zijn terugweg en dat als godvrezend gelovige aan de gewijde hosties weet, dumpte hij die in een konijnenpijp. Toch werd hij in verband gebracht met de diefstal en veroordeeld tot de galg, waar hij pas acht dagen later erkende dat hij de hosties in de konijnenpijp gedumpt had. Men trok erheen en tot aller verbazing vond men daar de hosties ondanks de regen en de sneeuw terug.

Wil je het hele verhaal in geuren en kleuren horen, meer weten over de rol van de konijntjes, het lot van de dief, het ontstaan van de verering, de bouw van de Heggekapel, de dreef met de Zeven Weeën van Maria …, dan zak je best af naar de expo in het Heggehuys in Poederlee.

Info op vzw-hegge.be. De vzw werkt ook nauw samen met de gemeente die een kinderwandeling van 400 meter uittekende met verwijzing naar het wonder aan de Heggekapel. Ook met de regionale erfgoedcel Kempens Karakter is er een nauwe samenwerking.