Standpunt van Erik Buys in Tertio: ‘Moederschap’

In The Pope Answers, een documentaire van Disney+, spreekt paus Franciscus met enkele twintigers en beweert hij onder meer dat de roeping van vrouwen ligt in moederschap. Volgens hem is het priesterambt niet daarop afgestemd en is het daarom voorbehouden aan mannen. Die visie charmeert zijn gesprekspartners beduidend minder dan zijn doorgaans genuanceerde bedenkingen. Ook Bijbelse bronnen plaatsen vraagtekens daarbij. Terecht problematiseren ze elke patriarchale betutteling die vrouwen groeikansen ontneemt.

Tamar

Het Matteüsevangelie begint met een geslachtslijst van Jezus waarin slechts vier vrouwen een eervolle vermelding krijgen, naast diens moeder Maria. Een van hen is Tamar. Een Genesisverhaal vertelt dat ze tweemaal weduwe wordt, telkens van een zoon van Juda. Als kinderloze vrouw van vreemde origine lijken haar dagen binnen de gemeenschap van Israël geteld. Haar omgeving verwacht dat vrouwen nakomelingen baren voor hun echtgenoten. Juda ziet in Tamar een onheilsbrenger en weigert haar een derde keer uit te huwelijken. Daarop vermomt ze zich als prostituee om haar schoonvader te verleiden. Zo wordt ze toch nog zwanger, van een jongenstweeling. Juda reageert aanvankelijk ontzet op het nieuws van de buitenechtelijke zwangerschap en wil Tamar laten verbranden. Maar wanneer ze bewijst dat hij zelf de vader van haar kroost is, krijgt ze van hem eindelijk de rechtsbescherming die hij haar altijd heeft ontzegd.

Tamar legt zich dus niet zomaar neer bij patriarchale onderdrukking en laat Juda’s hypocriet seksisme ontploffen in zijn eigen gezicht.

Maagdelijke liefde

Alejandra, een alleenstaande Colombiaanse moeder uit The Pope Answers, doet denken aan de Bijbelse Tamar. Alejandra verdient de kost met online sekswerk. Wie haar met de vinger wijst, zou zich beter storen aan het gebrek aan kansen voor sommige vrouwen. Als vrouw ben ik altijd al als object benaderd, maar nu laat ik mij ervoor betalen, merkt ze vrijmoedig op. Net zoals Tamar baant ze zich een weg van zelfrespect en liefde die als het ware ‘maagdelijk gaaf’ blijft bij alle discriminatie.

CZonder het structurele geweld met geweld te beantwoorden, komt Alejandra toch op voor zichzelf en is ze een zorgzame moeder voor haar dochter.

Moederlijke prostituee

Tollenaars en hoeren gaan u voor naar het koninkrijk van God (Matteüs 21, 31). Zo besluit Jezus een gelijkenis over twee broers. Daarin vergelijkt hij hogepriesters met de ene broer, een hypocriet, en de tollenaars en prostituees met de andere broer, diens mogelijke slachtoffer. Hij denkt daarbij misschien aan Tamar of andere vrouwen in kwetsbare posities, zoals zijn eigen moeder. Of aan Ruth en Rachab – ook een prostituee –, nog twee van zijn voorouderlijke moeders. En dan zijn er nog de twee prostituees die in het bijzijn van koning Salomo strijden om een pasgeboren kind. Salomo beëindigt de twist door het moederschap toe te kennen aan de vrouw die het kind liever aan haar rivale schenkt dan het in tweeën gehakt te zien. Zijn beslissing staat los van de vraag of die vrouw ook de biologische moeder is.

Onverwachte gidsen

In de Bijbel is moederschap niet louter een kwestie van biologie. Het is een kwestie van assertieve, geweldloze liefde die, ondanks broedertwist en onderdrukking, leven schept en zo bouwt aan Gods koninkrijk. Een hedendaagse Tamar als Alejandra kan een onverwachte gids worden voor het synodale proces. Haar getuigenis vermijdt een misplaatst kerkelijk paternalisme dat seksistische discriminatie of hypocriet moralisme versterkt, en al helemaal na beluistering van de Spaanse Juan, slachtoffer van misbruik door een priester. Misbruik vernietigt levens, beaamt de paus.

Ook van mannelijke priesters mag je moederschap verwachten, en van moederlijke vrouwen priesterlijk charisma.

Moederdag dient hen allemaal te vieren, samen met alle andere behoeders van fragiel leven.

• Dit Standpunt van Erik Buys verschijnt in Tertio nr. 1.213 van morgen woensdag 10 mei 2023.
• Voor een gratis proefnummer van of een abonnement op Tertio.