Waarom de geloofsstrijd van deze Vaticaanreporter pijnlijk herkenbaar is — Emmanuel Van Lierde

Soms komt een boek zeer dicht op je huid omdat wat erin staat, zo herkenbaar is. Aan de ene kant kan de lectuur pijnlijk zijn omdat de inhoud behoorlijk confronterend is. Aan de andere kant is het troostend omdat je vaststelt dat je niet alleen staat met je zoeken, twijfelen en worstelen, met je verdriet en je lijden. Die dubbele ervaring had ik sterk bij het lezen van Struck Down, Not Destroyed. Keeping the Faith as a Vatican Reporter van de jonge Amerikaanse journaliste Colleen Dulle. Hoe blijft ze staande als jonge kerkjournalist of als katholiek tout court met al die schandalen in de kerk? Wat doet al dat slecht nieuws over het kerkinstituut met haar geloof?

Pas afgestudeerd kon Colleen stage lopen bij het jezuïetenmagazineAmericaen tegen de regels in mocht ze er nadien blijven. Ze was zo goed – lees: slim, humoristisch, energiek én gelovig tegelijk – dat ze haar niet konden laten gaan. Samen met oudgediende Gerard O’Connell staat ze in voor de podcastInside the Vatican en haar diepgravende analyses over de kerk worden gretig gelezen. De frisse verschijning heeft talent en dat kan zich ontplooien aan de zijde van ervaren collega’s zoals O’Connell en van jezuïet James Martin (die het voorwoord bij haar boek verzorgde). Toch is verslaggeving over Kerk en Vaticaan geen rozengeur en maneschijn. Vanop de eerste rij werd Dulle geconfronteerd met de lelijkheid en de zondigheid van het kerkinstituut. Er doken misbruik- en financiële schandalen op en Dulle werd gevraagd om commentaar en artikels.

Het begin van Dulles carrière viel samen met de onthullingen rond de gewezen Amerikaanse kardinaal Theodore McCarrick. De ooit alom geprezen aartsbisschop van Washington viel van zijn voetstuk en werd finaal gelaïciseerd. Tegelijk kwamen daardoor andere misbruikzaken aan het licht. Hoe herkenbaar met wat wij meemaakten door de zaak-Vangheluwe. Als redacteur van Tertio schreef ik tussen eind 2009 en 2012 bijna over niets anders dan over seksueel misbruik in de Kerk, tot ik er de buik van vol had en het zelfs fysiek niet meer aankon. Gelukkig ging de storm toen wat liggen en kwam er ruimte om opnieuw over andere zaken te schrijven.

De val van Vanier

Een ander hoofdstuk van Dulle gaat in op Jean Vanier, de stichter van de Arkgemeenschap. Net als andere charismatische stichters van nieuwe religieuze bewegingen of succesvolle projecten in de Kerk zakte ook hij door het ijs en bleek een misbruiker. Dulle bewonderde Vanier, had zelfs een foto van hem staan in haar bureau. De Arkgemeenschap en haar stichter hadden een cruciale rol gespeeld in haar eigen geloofsgroei. 

Opnieuw herken ik sterk wat ze schrijft in haar uitdagende hoofdstuk When Heroes Fall. Ik ging Vanier ooit bezoeken in Trosly-Breuil voor een Aswoensdag-interview. Dat was in 2013, het jaar waarin paus Benedictus XVI plots aftrad. Hoe kon iemand met zo’n dubbelleven tegelijk de stichter zijn van zo’n mooi project waarin mensen met en zonder beperking samenleven?

Minder pijnlijk zijn de hoofdstukken over de financiële schandalen of over de soms harde strijd tussen progressieven en conservatieven in de Kerk, maar toch … Ook corruptie hoort niet thuis in de Kerk en tast de geloofwaardigheid van de eigen boodschap aan, net zoals de onderlinge verdeeldheid. Zelfs de verlokkingen van een traditionele, Latijnse liturgie aan de ene kant en van de inzet voor sociale rechtvaardigheid van de meer linkse kerk aan de andere kant waarover Dulle schrijft, herken ik. Ik hou niet van liturgie waarin alternatieve teksten gebruikt worden voor de geloofsbelijdenis of het eucharistisch hooggebed. Liever het Latijns credo gezongen dan die wellicht goedbedoelde hertalingen. En niets zo krachtig dan waarachtige diaconie die armen en daklozen, vluchtelingen en eenzamen concreet helpt.

Misogynie

Nog een pittig onderwerp is dat van de plaats van de vrouw in de Kerk en de kerkelijke misogynie. Als witte geprivilegieerde man kan ik niet in de schoenen gaan staan van jonge vrouwen, maar ik begrijp wel dat de boodschap van de Kerk over gelijkwaardigheid ongeloofwaardig is voor jongeren zolang vrouwen geen gelijke toegang hebben tot ambten en tot leiderschapsfuncties in de Kerk. De argumenten om het wijdingsambt niet open te stellen voor vrouwen komen steeds meer over als drogredeneringen die niet vol te houden zijn. Toch doet Dulle haar uiterste best om in die redeneringen mee te gaan en mee te beklemtonen dat het in de Kerk niet gaat om macht maar om dienstbaarheid. Maar je voelt aan alles dat het knaagt en dat veel uitspraken overkomen als misogyn. Willen of niet, je stoot op het hardnekkige klerikalisme.

Hoe blijf je dan als jonge gelovige staande in die permanente wervelwind aan schandalen, aan het heen en weer getrokken worden tussen het mooiste en het lelijkste van het kerkinstituut? Wellicht gaat de een er onderdoor en keert de Kerk de rug toe, terwijl een ander sterker uit die stormen komt. Dulle trachtte haar twijfels en worstelingen vooral op te nemen in haar gebed. Ze zocht troost in de stilte, in retraites, in Bijbelteksten waarin eveneens geworsteld wordt met God en geloof. Ook de titel van haar boek verwijst naar zo’n Bijbelpericoop. Struck Down, Not Destroyed komen aan het eind van 2 Korintiërs 4, 8-9. In het Nederlands luiden die verzen als volgt: 

'We worden van alle kanten belaagd, 
maar raken niet in het nauw. 
We worden aan het twijfelen gebracht, 
maar raken niet vertwijfeld. 
We worden vervolgd, 
maar worden niet in de steek gelaten. 
We worden geveld, 
maar gaan niet ten onder.' 

Christus helpt ons staande te blijven in de stormen.

Om terug te keren naar het credo: daarin belijden we ons geloof in God, in de Vader, de Zoon en de Geest, maar niet in de Kerk als instituut. In het Latijnse credo ontbreekt dat ‘in’ voor de kerk. Er staat dus: ik geloof de Kerk. Het gaat over het vertrouwen in haar boodschap en in de geloofswaarheden van de traditie, in het geloof dat door de eeuwen heen in die gemeenschap tot stand kwam en er doorgegeven werd. Ik geloof dus met en door de Kerk, maar niet in de Kerk. Ook die relativering helpt in het omgaan met de schandalen. 

De Kerk bestaat uit een gemeenschap van heiligen en zondaars. Ze is heilig en zondig tegelijk, net zoals alles wat menselijk is. Ja, die mix van goedheid en kwaad zit finaal in elk van ons.

Dit boek is niet alleen een opsteker voor collega’s van Dulle, maar zeker ook voor jonge gelovigen die worstelen met het kerkinstituut en finaal voor alle gelovigen die zich geen houding weten met alle schandalen. Geen enkele katholiek heeft een ongecompliceerde relatie met de Kerk. Elke gelovige worstelt wel eens met bepaalde aspecten van de kerkelijke leer of met bepaalde standpunten en praktijken. Eigenlijk draait haar boek om de vraag waarom je dan toch tot die Kerk wil blijven behoren en wat dat blijven dan betekent. Gaat het na een eerste naïviteit om een uitgezuiverd en sterker, maar anders geloof? Hoe blijf je trouw aan dat waartoe jij geroepen bent? Hoe blijf je eerlijk met jezelf? Wat betekent de navolging van Christus? Wat maakt dat je blijft zeggen van jezelf dat je rooms-katholiek bent?

Houvast

Zoals een goede journalist analyseert Dulle haar worstelingen en die van anderen. Ze onthult en openbaart wat er gaande is. Ze gaat tot het bot. Maar als gelovige zoekt ze tegelijk wat haar houvast geeft, wat ze kan leren uit de geschiedenis van theologie en spiritualiteit. Ze vlucht niet weg van de problemen en de schandalen. Ze zoekt ook geen schuldigen in het ene of andere kamp: bij modernisten of traditionalisten. Ze zoekt wel te begrijpen en voorbij de schandalen te kijken. Daardoor groeit ze als gelovige en komt effectief uit bij een gerijpt en bevochten geloof. 

Als lezer krijg je het voorrecht met haar mee te gaan in dat groeiproces van boosheid en verontwaardiging naar een verdiept geloof. En dat gedeeld verhaal doet deugd. Wie zoals Dulle met open ogen en een open hart in het leven en in het geloof staat,  ziet dat er ondanks alles ook wonderen gebeuren en voelt zich deel van een groter geheel, van het lichaam dat de Kerk is.

Struck Down, Not Destroyed. Keeping the Faith as a Vatican Reporter. Uitgegeven bij Image, New York, 176 pagina's, ISBN 9780593728420.