Waarom de dood van David Bowie ons zo aangreep
David Bowie (69) is dood en zie de sociale media imploderen. Mijn Facebookwall slibt dicht met herinneringen van mijn virtuele vriendenkliek aan Bowie: liedjes, teksten, uitspraken, foto’s. Sinds ik het nieuws las, kan ik niet ophouden met wenen, snikt een platenhandelaar. Het filmpje wordt massaal gedeeld. Op de Grote Markt in Brussel luisteren mensen huilend naar zijn muziek, waarvan ze de teksten prevelen als een gebed.
Zoals Luc De Vos
Collectieve rouw is het, zoals een jaar geleden bij de Gentse zanger Luc De Vos. Die was een bereikbare volksfiguur die met elke Gentenaar aan de toog leek te hebben gehangen. David Bowie stond in alle opzichten veel verder van ons af. En toch lijkt het alsof velen een familielid hebben verloren.
Dat voelt ook écht zo, zegt Manu Keirse, auteur van verscheidene boeken over rouwverwerking. Mensen kennen Bowie niet persoonlijk - ze dénken dat ze hem kennen. Ze lezen over hem, ze vormen zich een beeld van hoe hij is.
Via de massamedia stappen zulke sterren onze huiskamer binnen.
Daardoor ontstaat er een band die hecht kan zijn, even hecht als met mensen die we in levende lijve kennen. Voor ons gevoel is er geen verschil meer.
Veel mensen aangesproken
Klara-presentatrice Heidi Lenaerts postte de voorbije dagen verscheidene liedjes van Bowie en bijbehorende mijmeringen. Haar man, Ronald Verhaegen (Radio 1), presenteerde maandagnacht een Bowiespecial. Hij is vooral de Bowieliefhebber bij ons thuis. Ooit heeft hij zich een jaar grondig verdiept in Bowies muziek. Zelf was ik niet speciaal een grote fan, maar zijn dood heeft me wel aangegrepen. Ik kan me voorstellen dat dit bij veel mensen zo is.
Bowie heeft in zijn leven zo veel gedaan, op verschillende terreinen: muziek, mode, film. En daarin heeft hij een enorme evolutie doorgemaakt.
In zijn laatste plaat ging hij bijvoorbeeld meer de richting van jazz uit. Daarnaast heeft hij baanbrekend werk geleverd voor de holebigemeenschap.
Sociale media versterken verbondenheid
Emotie schept een band. Het gebeurt in een voetbalstadion bij supporters van hetzelfde team. Ze vieren samen, ze maken zich samen druk, het is niet uitgesloten dat ze elkaar ooit in de armen vallen. Zo schept ook collectief verdriet een band. Manu Keirse:
Sociale media vergemakkelijken die verbondenheid en versterken die. De ene post lokt de andere uit.
Het is een bewijs dat we verbonden zijn. Verbonden met de muziek en verbonden met elkaar.
Daar is helemaal niets mis mee. Het mag natuurlijk niet zover komen dat mensen alléén op Facebook die rouw kunnen uiten - sociale media mogen nooit een vervangmiddel worden van echt contact.
Narcisme en recuperatie
Op Facebook en Twitter verschenen al snel giftige commentaren over de Bowie-hype en hoe iedereen plots fan bleek te zijn. Dat al die treurende posts (onbewust) narcisme zijn, werd gezegd. Kijk eens hoe het mij aangrijpt, kijk eens hoeveel empathie ik heb, kijk eens hoeveel smaak ik heb, ik was (altijd al) fan van deze geweldige zanger. Meedeinen op de rouw van de massa.
Mensen worden niet zomaar meegesleept, weerlegt Manu Keirse. Verdriet hebben veronderstelt ‘houden van’.
Er moet iéts zijn dat je verbindt.
Bowie heeft miljoenen platen verkocht, dat is een teken dat hij voor veel mensen iets heeft betekend. Ze zijn écht geraakt door diens dood en ze posten herinneringen omdat ze die koesteren en willen delen met hun vrienden.
Weinig gelezen over zijn muziek
Narcisme was er vooral van muziekjournalisten en muzikanten die zich in het licht van Bowies aureool manoeuvreerden.
Opvallend, hoeveel journalisten naar aanleiding van Bowies overlijden vooral over zichzelf praatten.
In plaats van de muziek en betekenis van David Bowie te duiden, brachten ze hun hoogsteigen moment van glorie in herinnering. De een had Bowie mogen interviewen, de andere had zijn hand geschud, naar een andere journalist had Bowie gezwaaid. In hun zog verdrongen zich muzikanten van allerlei slag om te benadrukken hoe belangrijk Bowie in hun ontwikkeling was geweest. Een Vlaamse blogger merkte cynisch op: Ik moet zowat de enige zijn, als ik de media mag geloven, die heelhuids door het leven is geraakt zonder de beschermende hand of het gezegend medaillon van Sint-Bowie. Straf, zo níet geïnspireerd zijn door Ziggy Stardust, aldus Tim Van der Heyden.
Laat het in zijn waarde
Iedereen Bowie, titelde een heldere editorialist Jan Segers(Het Laatste Nieuws), die er de all-time top 100 van het toonaangevende Amerikaanse muziektijdschrift Rolling Stone bijhaalde. Op nummer 1 staan The Beatles, op 2 Bob Dylan, op 3 Elvis Presley. David Bowie vinden we terug op 39, niet op 1, zoals het gisteren (maandag, red.) soms leek, voegt Segers eraan toe.
Bowie was geen buitenaards wezen, geen genie van de hoogste categorie. Hij was een intelligent popmuzikant met een lange staat van dienst die veel mensen heeft beïnvloed. Dat al in zijn waarde laten, lijkt voor sommigen moeilijk.
Heidi Lenaerts: Het is misschien een vreemde vergelijking, maar toch: ik ben een paar keer als vrijwilliger meegeweest naar Lourdes. Ook daarover wordt vaak lacherig gedaan. Voor veel mensen is dat nochtans het hoogtepunt van het jaar. Ze vinden daar ook echt troost. Waarom zouden we dat dan afbreken?
Ook een Britse journaliste van het online magazine The Pool beet van zich af:
Het is zoals het huis van een rouwende mens binnenstappen en zeggen: Waarom ben je zo van streek? Hoe zielig.
Het is brutaal, ongepast en onnodig. Misschien moeten die mensen zich eens afvragen waarom het verdriet van anderen hen zo boos maakt.
De dood als een kunstwerk
Dat Bowies dood zo’n indruk naliet, heeft ook te maken met het tijdstip. Hij had net een nieuwe plaat uitgebracht, met veel verwijzingen en dubbele lagen. Alleen al in de titel. Black Star blijkt een benaming te zijn voor weefsel dat door kankercellen is aangetast. Black Star was ook de naam van een liedje van Elvis Presley over de dood:
Every man has a black star / A black star over his shoulder / And when a man sees his black star / He knows his time, his time has come
Heidi Lenaerts: Ook op het eind van zijn leven bleef Bowie ons een stapje voor. Zijn dood was georkestreerd, het was als het ware een kunstwerk op zichzelf.
Luister naar Black Star van David Bowie en het gelijknamige liedje van Elvis Presley.
