Ecologische bekering als gelovige levensweg

Dominee Thea de Ruijter schreef in het handboek Kerkvergroeners het hoofdstuk met inspirerende voorbeelden over vergroenen van de kerkgemeenschap. Ze stelde er ook enkele voor op de Ecokerkraad van 6 juni in Antwerpen. Eerst ging ze in op twee vragen: 1) wat betekent ons christen-zijn in de context van de ecologische crisis? 2) wat is de stem en de roeping van kerk?

Ze omschrijft christen zijn als het in lijn brengen van je leven met de plek die je als mens ontving van de Schepping. In Laudato Si noemt paus Franciscus dat een ecologische bekering. Vandaag houdt die in: beter zien dat in de Bijbelse boodschap de mens (adam) leeft in verbondenheid met God, met medemensen en met de aarde (adama). Dit worden in Laudato Si en bij theologen als Dave Bookless (van de A Rocha beweging) de ‘drie cruciale relaties’ genoemd. Wanneer één van de relaties verstoord geraakt, lijden alle andere relaties daaronder. Paus Franciscus onderstreept dat deze wederzijdse afhankelijkheid (integrale ecologie) zo door God bedoeld is, dat we één universele familie vormen. 

De ecologische crisis laat zien dat deze verbondenheid overduidelijk verstoord is geraakt door de manier waarop wij leven. Een christen is daarom geroepen in te zetten op het herstel van deze relaties, door te breken met de leefstijl die schade brengt aan het web van het leven. Het is een vorm van toewijding aan God. Het vraagt om een oefenen in ecologische gerechtigheid als wezenlijk onderdeel van ons geloof. 

Toch klinkt een pleidooi voor klimaatrechtvaardigheid heel anders in de kerken dan pleiten voor gerechtigheid. Het eerste begrijpt men meteen als activisme en dat vindt men niet iets dat de kerk moet doen. Maar opkomen voor de zwaksten én voor de gekwetste aarde zijn één en dezelfde roep van gerechtigheid. Thea ervaart dat wanneer ze er in slaagt dat beter duidelijk te maken, de Bijbelse teksten aan zeggingskracht winnen. Zo kan lezen in de Bijbel je kracht en bevestiging geven op de weg van ecologische bekering. 

Verandermacht

Wie werk maakt van de persoonlijke ecologische bekering zal vrij snel tegen grenzen aanlopen: zowel die van je eigen vermogen tot veranderen als die van de werkelijkheid waarin we leven en hoe die is vormgegeven. Er is maar zoveel dat je persoonlijk kan bewerkstelligen, voorbij dat punt ervaar je machteloosheid. Of anders gezegd, daar begint het zoeken naar: waar zit de verandermacht? En: hoe draag je bij aan die systeemverandering? Hoe ga je van een kleinere voetafdruk, naar een grotere handafdruk? Ook hiervoor zijn er vele mogelijkheden om een rol op te nemen die bij je past. Thea de Ruijter is daar vaak ook biddend mee bezig, om te onderscheiden waar het op aan komt en om een antwoord te geven op de vraag: wat kan dit jaar mijn bijdrage zijn aan de collectieve verandering die we te maken hebben? 

Wat kan dit jaar mijn bijdrage zijn 

aan de gezamenlijke verandering die we te maken hebben?

Toen Laudato Si verscheen in 2015 had ze als voorganger sterk de indruk dat weinig mensen in de gemeente bezig waren met de ecologische crisis. Ze zag het als haar taak het thema op de kaart te zetten. Tien jaar later is inmiddels 75% van de mensen erg bezorgd over klimaatverandering en de gevolgen daarvan. Als voorganger merkt ze nu echter moeheid en soms iets van fatalisme. Nu lijkt haar taak eerder: bevestigen dat het ertoe doet, hoop voeden. Die hoop komt uit een daad van vertrouwen op God. Want de ecologische bekering is geen project ‘in onze handen’. Onverschilligheid is een zonde, maar moedeloosheid en groene maakbaarheidsillusies ook. Die maakbaarheid ontmaskeren is een profetische taak, die op zijn plaats is in de kerk. Daar immers mogen Bijbelverhalen schuren met de illusies waarin we leven en ons ermee confronteren en laten bevragen. Ontmaskeren is voor haar ook: aanwijzen dat vrijheid bestaat. Je kan in de vrijheid van Christus gaan staan, door samen te oefenen dat anders leven kan. Je kan als kerk een cultuur opbouwen waarin duurzaamheid normaal is, dat het gewoon de “way of life” van de groep is.

Zou God niet huilen over grond die onvruchtbaar wordt 

en over dieren die uitsterven?

Thea weet ook dat spreken over hoop niet te vroeg aan bod kan komen, want dan gaat het spreken voorbij aan gevoelens van verdriet of angst. Daar moet ook ruimte voor zijn. Zou God niet huilen over grond die onvruchtbaar wordt en over dieren die uitsterven? Jouw tranen zijn verbonden met Gods tranen over deze wereld. En dus hoort echt beschikbaar zijn met taal en theologie die verder helpt, thema’s herkennen, ook als ze niet expliciet genoemd worden, bij het ‘integraal’ pastor zijn. 

Toolkit

Hoe je dat dan praktisch aanpakt? Daarvoor verwijst ze heel graag naar de 'Toolkit' op de website van GroeneKerken. In maar liefst 12 thema’s vind je telkens achtergrond en praktische tips. Elke stap van vergroening, zelfs als je die niet zo noemt, maar wel zet, is een daad van hoop. Ze reikt kleine stappen aan en ook grotere, die wat voorbereiding en inbedding vragen, en tenslotte de stappen die een maximale inbedding in de organisatiestructuur van de gemeente vragen. De combinatie van kleine en grotere stappen, die draagt de veranderingt. Ecologische bekering is geen project dat ‘af’ moet, maar een levensweg, een manier van leven voor Gods aangezicht. 

Het gaat er uiteindelijk niet om dat wij de wereld redden, maar dat we geloven dat het ertoe doet hoe wij leven — en dat we daarin trouw en hoopvol blijven. 

De twaalf thema’s van de toolkit vind je hier.