De vraag die in 2013 leidde tot het ontstaan van Attent – Hoe moeten wij vandaag profetisch kerk zijn? – bracht op 16 november 2018 opnieuw honderd mensen samen. “In vijf jaar evolueert er best veel in een samenleving. Daarom is het goed om halt te houden om vandaaruit weer vooruit te blikken. Twee vragen staan centraal: Waarop richt je je eigen inzet de komende jaren? Waarmee zijn we best bezig als Attent, als netwerk van organisaties en bewegingen en van zoveel groepen die zich in ons bisdom richten op maatschappelijke inzet?” opende voorzitter Jef Van Hecken de dag. 

In de voormiddag stonden getuigenissen met stevige inhoud op het programma. Een samenvatting van deze getuigenissen kan je lezen via het ‘lees meer’- overzichtsmenu hiernaast. Ook de inbreng met slotoverwegingen van onze bisschop Johan Bonny vind je hiernaast. 

IDENTITEITSKAART VAN EEN CHRISTEN

In de namiddag werd als vertrekpunt  voor groepsgesprekken geluisterd naar de uitdagingen en inspiratie die paus Franciscus geeft in zijn commentaar bij de zaligsprekingen, in de apostolische exhortatie “wees blij en juich. Over de roeping tot heiligheid in de hedendaagse wereld. “De tekst daagt ons uit om geen middelmatig bestaan te leiden,” leidde Jef Van Hecken in. “Als ik lees wat paus Franciscus daarover schrijft, dan wordt het bij mij heel warm van binnen. Ik kan er niet bij blijven stil zitten, dat doet mij in beweging komen. Het is niet voor niets dat er duidelijk geschreven staat dat de zaligsprekingen eigenlijk de identiteitskaart van de christen zijn. Laat ons dat op deze dag samen ontdekken.” 

Een voorzet werd gebracht door Niek Everts, die “presentie” bekeek vanuit de acht zaligsprekingen. Presentie verwijst naar de methodiek die Prof.dr. Andries Baart in 2002 beschreef, nadat hij dagboeken van Nederlandse pastores in buurtwerk had bestudeerd. Zijn methodiek werd in de welzijnssector warm onthaald, maar is tegelijkertijd ook omstreden, omwille van de traagheid - die niet  past in huidige samenleving - en omwille van het consequente respect  voor de leefwereld en keuzes van de ander - in een samenleving die graag alles bepaalt in de plaats van een ander. Presentie gaat daarom om een grondhouding, die om dagelijkse reflectie en dagelijkse oefening vraagt en blijft vragen. 

1) Gelukkig de armen van geest, want hun behoort het koninkrijk der hemelen

Voor mij is dit de grondhouding van presentie. Arm van geest zijn betekent je eigen leefwereld opschorten, je eigen referentiekader even loslaten. Dan kan je de ander echt ontmoeten: met een open vizier, alle zintuigen open, de pure ‘onderdompeling’ in de wereld van de mens in de marge. Waarnemen en voelen komt eerst, want zodra je begint te denken, zit je weer in je eigen hoofd. En dan mis je de ander. Maar dat is niet eenvoudig. Want in die ontmoeting kom ik mezelf ook tegen: mijn eigen kwetsuren, mijn eigen pijn. Durf ik die onder ogen zien? Want hoe meer ik mezelf onder ogen zie, hoe vrijer ik word om de ander met een meer open geest te ontmoeten.

2) Gelukkig de zachtmoedigen, want zij zullen het land erven

Zachtmoedigheid heb ik vaak geleerd van mensen die ogenschijnlijk niets hebben. Mensen die uitgesloten worden, nergens een bed hebben voor de nacht, sociaal overbodig zijn zegt Baart.  En toch… soms stralen zij een vrede uit die mij stil maakt. Een vertrouwen dat ik niet altijd terugvind bij mezelf. Zij leren mij dat echte kracht niet zit in hardheid, maar in zachtheid.

3) Gelukkig die verdriet hebben, want zij zullen getroost worden

Wie present wil zijn, kan niet om verdriet heen. Menige stoere bink zag ik in ’t Vlot al met tranen in de ogen. Je komt dicht bij gebrokenheid, bij frustratie, bij pijn. Je staat vaak oog in oog met het kruis en wordt gevraagd dat mee op nemen, mee in de modder gaan staan, er bij te blijven en luisteren, mee verdrietig zijn. Meer kan je vaak niet doen, maar net daarin gebeurt iets. In die gedeelde kwetsbaarheid ontstaat verbondenheid. En soms, een weerbarstig diep gevoel van… en toch… een nieuwe adem, een glimp van verrijzenis. 

4) Gelukkig die hongeren en dorsten naar gerechtigheid, want zij zullen verzadigd worden

Honger en dorst, dat is er helaas veel in een stad als Antwerpen. En initiatieven zoals een dagelijkse bedeling van overschotten van brood, zijn echt nodig. Als je je echt laat raken door mensen, groeit daartegen echter ook verontwaardiging, een verlangen naar rechtvaardigheid, omdat je ziet hoe ongelijk de wereld verdeeld is. Gerechtigheid wordt dan heel concreet: zoeken hoe aan hen recht kan worden gedaan. Hun waardigheid erkennen en hun stem laten klinken, hen present stellen, waar beslissingen over hen worden genomen.

5) Gelukkig de barmhartigen, want zij zullen barmhartigheid ondervinden

Ik heb zoveel geleerd van mensen die hun laatste 10 cent uit hun zakken schudden om aan een bedelaar te geven. Zij zijn mijn leermeesters in geven, zonder vragen te stellen, zonder te oordelen, omdat ze het begrijpen. Zij tonen mij wat het betekent om mens te zijn. Om mild te zijn. Barmhartig zijn is geven, maar ook vergeven, begrijpen en niet veroordelen. Dan woren ook wij vrijgesproken, vertelt Jezus in Mt. 6. 

6) Gelukkig die zuiver van hart zijn, want zij zullen God zien

Door die grondhouding te oefenen van mensen met een open geest tegemoet treden, verandert er iets vanbinnen. Je hart wordt zachter. Ruimer. Je voelt steeds meer respect en liefde voor de mensen op die weg. En plots zie je het: in de mensen die je ontmoet, vooral in de meest kwetsbaren, wordt iets zichtbaar van God, van mensen met een zuiver hart.

7) Gelukkig die vrede brengen, want zij zullen kinderen van God genoemd worden

Ik geloof dat plaatsen van ontmoeting, zoals ’t Vlot, plaatsen van vrede kunnen zijn. Kleine plekken waar mensen zich thuis voelen, en een sfeer van vrede ervaren. Waar verschil mag bestaan, maar waar ook gelijkwaardigheid groeit, in kleine, concrete ontmoetingen tussen mensen.

8) Gelukkig wie vervolgd worden vanwege de gerechtigheid, want hun behoort het koninkrijk der hemelen

 ‘Om het Evangelie te beleven, kunnen we niet verwachten dat alles rondom ons ons goedgezind is, want de honger naar macht en de wereldse belangen werken dit tegen’, schrijft paus Franciscus. Bij ’t Vlot stapelen de verhalen van gasten over beschimpt worden, opgepakt worden, uitgelachen worden, opgesloten worden, vernederd worden, geslagen worden, … zich op. Meer dan ooit mogen wij als christenen zoveel kwetsbare mensen en mensen in een kwetsbaar statuut niet in de steek laten. Blijven opkomen voor mensenrechten, consequent zijn, op gevaar af van zelf vervolgd te worden. Misschien is dat de prijs van trouw blijven. Trouw aan de ander. Trouw aan wat menselijk is. En misschien ligt net daarin ook een belofte.

Met 115 deelnemers is de Trefdag van Attent een vaste waarde aan het worden voor al wie zich binnen het Bisdom Antwerpen via een organisatie, beweging of persoonlijk engagement, inzet voor noden in de samenleving. De trefdag van 25 november 2016 dag startte met stevige inhoud. 

Bleri Lleshi, geboren in Albanië in een klein bergdorp, trok als 18-jarige student de wereld in, gedreven door een groot idealisme. Als coach voor jongeren in een Brusselse school zag hij de impact van toenemende angst op het samenleven. In “Liefde in tijden van angst” schreef hij hoe we de angst een halt kunnen toeroepen. Dat gaat niet alleen over politieke leiders, maar ook over de toename van ongelijkheid in de samenlevingen. Er is zoveel solidariteit. Maar als er bijvoorbeeld een asielcentrum komt, focust media op het protest ertegen, terwijl er zich op info-moment tegelijk meer vrijwilligers aanmelden dan dat er asielzoekers zullen komen. 

Bleri roept op het goede te doen en te blijven doen, door gastvrij en zorgzaam te zijn. Hij besluit: “Ik kan niet stilzitten. Ik wil elk moment benutten om de wereld beter te maken”. 

Johan De Tavernier (KULeuven) vertrekt bij de vraag van paus Franciscus in de encycliek “Laudato Si”:  “Welk soort wereld willen we nalaten aan wie na ons komt, aan de kinderen die nu opgroeien?” Met ‘integrale ecologie’ omschrijft de paus waar het in de sociale diaconie essentieel om gaat: om medemenselijkheid én medeschepselijkheid. Ton Lemaire stelt dat e katholieke kerk zich in haar geschiedenis nooit heeft bekommerd om de verwoesting van de aarde. De encycliek goed implementeren in alle geloofsgemeenschappen, zal dan ook de geloofwaardigheid van de kerk doen toenemen. 

In zeven punten stelt hij vervolgens dimensies van het overhitte “samenlevingsklimaat” aan de orde: 

1. De samenleving verzuurt.
2. Al klinkt overal de boodschap ‘Blijven lachen’. Maar de obsessie met geluk, maakt mensen paradoxaal genoeg ongelukkig.
3. Het verdoezelen van problemen helpt de vrolijkheidsillusie in stand houden.
4. Ook de verdere fragmentisering van het leven helpt niet om een zicht op het geheel te verkrijgen.
5. Meetbare waarden nemen toe. Maar sociale relaties, ethiek, kunst en literatuur kan je niet in zakelijkheid alleen vatten. 4
6. Het verzet groeit en ook paradigma’s die rekening houden met de draagkracht van de aarde.
7. Zo geeft Laudato Si een hoopvolle richting aan om de spiraal van zelfdestructie te keren. Goed zijn voor alles wat is, dat maakt het leven de moeite waard. 

Verder op de dag  konden de deelnemers  kiezen: ofwel deelnemen aan twee korte werkwinkels (keuze van 7) of aan een lange werkwinkel (keuze van 3).