Zwaarden of ploegijzers? Paus roept op tot vrede en zorg voor de schepping

In zijn boodschap voor de 11e Wereldgebedsdag voor de Zorg voor de Schepping verbindt paus Leo XIV twee van de grootste uitdagingen van onze tijd: oorlog en ecologische vernietiging. Geïnspireerd door de woorden van de profeet Jesaja: "Zij zullen hun zwaarden omsmeden tot ploegijzers en hun speren tot snoeimessen" (Jes. 2,4), doet hij een krachtige oproep tot vrede, bekering en hoop. 

Terwijl oorlogen onnoemelijk menselijk leed veroorzaken, staan ecosystemen onder druk en neemt de biodiversiteit wereldwijd af.  Volgens de paus zijn ze ontstaan vanuit eenzelfde houding: het streven naar macht, het gebrek aan respect voor grenzen en het verlies van zorg voor ons gemeenschappelijk huis. Bovendien laat oorlog niet alleen verwoeste steden en gebroken levens achter. Wapens vervuilen water en bodem, vernietigen natuurgebieden en brengen de voedselvoorziening van complete bevolkingen in gevaar. Zo versterken sociale en ecologische problemen elkaar en leiden ze op hun beurt tot nieuwe spanningen en conflicten.

Verloren harmonie

De paus kijkt nog wat dieper en wijst op de verdeeldheid in het menselijke hart. Daar woedt een voortdurende strijd tussen liefde en onverschilligheid, tussen rechtvaardigheid en eigenbelang. Wanneer de innerlijke harmonie verloren gaat, raken ook onze relaties, onze samenleving en onze omgang met de aarde uit evenwicht. Hij citeert een treffende uitspraak van paus Benedictus XVI: "De uiterlijke woestijnen in de wereld groeien, omdat de innerlijke woestijnen zo uitgestrekt zijn geworden."

De woorden van Jesaja zijn meer dan een mooi beeld. Ze nodigen volkeren uit oorlog te vervangen door vrede, en roepen ieder van ons op om wat vernietigt om te vormen tot wat leven geeft. Dit sluit voor de paus nauw aan bij wat paus Franciscus in Laudato Si' "ecologische bekering" noemt: een verandering van levenshouding die voortkomt uit een ontmoeting met Christus. 

Andere keuzes zijn mogelijk

Wanneer mensen zich laten raken door Gods liefde, ontstaat ruimte voor andere keuzes en nieuwe prioriteiten. Middelen die worden ingezet voor conflict en vernietiging kunnen dan gericht worden op wat werkelijk leven bevordert: de zorg voor mensen, de bestrijding van armoede en honger, en de bescherming van de schepping. Ware vrede groeit uit waarheid, dialoog, geduld, rechtvaardigheid, barmhartigheid, zorg en liefde. Die houdingen ontstaan in harten die openstaan voor Gods genade.

De paus roept ons dan ook op om zorg te dragen voor de verschillende "ecosystemen" die aan ons zijn toevertrouwd: de natuur, onze menselijke relaties en het menselijk hart zelf. Zorg voor de schepping gaat niet alleen over milieu en klimaat. Ze raakt ook aan de manier waarop we samenleven, omgaan met kwetsbaarheid en bouwen aan een rechtvaardige samenleving.

Moed

De weg daarheen is niet altijd eenvoudig, maar wel duidelijk: vrede begint in het hart en krijgt vorm in concrete zorg voor elkaar en voor de aarde. Als wij deze taak opnemen, “zullen wij meewerken aan Gods werk van vernieuwing. Wij zullen, langzaam maar zeker, van woestijn naar tuin gaan, van verdeeldheid naar gemeenschap, en van geweld naar vrede”. De paus besluit: “ Moge de Heer ons de moed schenken om deze weg te bewandelen, zodat in onze tijd zwaarden inderdaad tot ploegijzers worden omgesmeed, de belofte van het Evangelie dieper wortel schiet in onze wereld en de vrede van Christus over de hele schepping heerst”.

De boodschap voor de 11de Wereldgebedsdag voor de Zorg voor de Schepping daagt ons - als kerkgemeenschappen – uit om plaatsen te zijn waar zwaarden daadwerkelijk tot ploegijzers worden omgesmeed, waar conflicten plaatsmaken voor verzoening, onverschilligheid verandert in betrokkenheid en een levensstijl van respect voor mens en aarde wordt geoefend. Zorg voor de schepping is dan ook een concrete uitdrukking om te werken aan een meer vreedzame en hoopvolle wereld. 

Rita Boeren