Bisdom Maroua-Mokolo viert gouden jubileum met nieuwe kathedraal

In Kameroen werd dit jaar een nieuwe kathedraal afgewerkt. Het bisdom Maroua-Mokolo, dat voorheen geen eigen kathedraal had, viert met de wijding van de kathedraal haar gouden jubileum. Marc Bilau en priester Marc Van Eenoo waren namens ons bisdom aanwezig bij de ceremonie. Er is namelijk een band tussen Maroua-Mokolo en het bisdom Brugge. In dit artikel situeren we de band met ons bisdom in de historische omstandigheden van het land.

Lees verder onder de kaart

Kameroen: kruispunt van culturen

Het warme en droge Kameroen, dat in de Sahelregio en bij de evenaar ligt, is een republiek met bijna 28 miljoen inwoners uit meer dan tweehonderd etnische groepen. Het rooms-katholicisme (38%), het protestantisme (26%) en de islam (20%) zijn de grootste religieuze groepen. Het land kende een bewogen koloniale geschiedenis, maar het politieke klimaat is nu vrij stabiel. Verschillende Afrikaanse koninkrijken en keizerrijken heersten over het gebied voor er sprake was van Europese inmenging. Onder invloed van veroveringen, immigratie en handel werd de islam in deze periode ook dominant in het noordelijke en centrale deel van het land.

Vanuit de kustregio in het zuiden wonnen Portugese handelsposten aan belang vanaf de zestiende eeuw. Veel van de Europese handelaars in deze regio, aanvankelijk vooral Portugezen en Nederlanders, handelden rond de Atlantische Oceaan in slaven. Kameroen werd zo een van de belangrijkste plaatsen van waaruit mensen verkocht werden in de slavernij. Vanaf het begin van de negentiende eeuw begon de handel in slaven echter af te nemen, ten voordele van handel in, onder andere, rubber en palmolie.

Ben ik niet een mens en een broeder?

Dat is de lijfspreuk van het Comité voor de Afschaffing van de Slavenhandel dat dateert uit 1787. Deze Britse organisatie verenigde mensen die fundamenteel een bezwaar hadden tegen de slavenhandel, voor velen onder hen wortelde dat bezwaar in hun geloof in een universele mensheid. Die christelijke mensbeleving kon op zichzelf het tij niet keren, maar bleef steeds aanwezig in het publieke debat over de slavernijkwestie en won ook in andere Europese landen en binnen de Katholieke Kerk aan terrein. Uiteindelijk waren het de Britten die in 1807 als eersten de slavenhandel verboden. Naar schatting werden 12 miljoen Afrikanen verscheept naar Amerika, ongeveer 1,5 miljoen mensen overleefden de reis niet.

Lees verder onder de foto

Met het overgaan van de slavenhandel in een handel puur in exotische consumentenproducten, wonnen ook de Britse en Duitse handelaars aan belang ten nadele van de Portugezen en Nederlanders. Samen met de Fransen zouden zij een grote rol spelen in de volgende periode in de geschiedenis van het land. De Britten en de Duitsers waren aanvankelijk samen actief in de regio met handelsposten en christelijke missies (vooral presbyteriaans, baptistisch en rooms-katholiek), maar het Duitse keizerrijk claimde in de conferentie van Berlijn (1872) de regio voor zichzelf als ‘Kamerun’. 

Beginnend aan de kust, werden steeds meer gebieden in het binnenland geannexeerd. De handel, aanvankelijk vooral tussen Europeanen en Afrikanen, werd ook geleidelijk aan vervangen door een plantagesysteem in Duits eigendom. Er werd gebruikgemaakt van lokale arbeidskrachten die in slechte omstandigheden en soms onder dwang moesten werken.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog verdreven Britse, Franse en Belgische troepen, die al eerder in de regio aanwezig waren, de Duitsers uit het land. In 1916 begon hierdoor een periode waarin de Fransen en de Britten onder mandaat van de Volkenbond, voorloper van de VN, elk een deel van het land beheerden. Het Britse deel was hierbij veruit het kleinste. De twee regio’s bleven een eigen koers varen tot 1960-1961 waarin beide regio’s onafhankelijk werden en uiteindelijk besloten om opnieuw samen te gaan.

Na de onafhankelijkheid kende het land twee grote periodes, een periode onder president Ahidjo (1960 tot 1982) en een periode onder president en voormalig eerste minister Biya (1982 tot heden). Beide perioden worden gekenmerkt door een een-partijsysteem, aanvankelijk was dit wettelijk vastgelegd, maar later, toen andere partijen toegestaan werden, bleef de partij van de president de facto de enige partij. Het land kende moeilijkheden om de economie te versterken, er waren perioden van gewapend conflict in een grensdispuut met Nigeria en spanningen tussen alle etnische groepen zijn ook nooit ver weg.

Lees verder onder de foto

Missies en lokale christengemeenschappen

Samen met de Duitse overname in de negentiende eeuw, kwamen ook Duitse missionarissen van verschillende christelijke denominaties. Zij volgden de Duitse annexatie op de voet door eerst in de kustzone te werken en daarna, langs garnizoenswegen en bastions, hun missie uit te breiden naar het binnenland. 

Franse missionarissen en ontwikkelingswerkers waren ook werkzaam in het land.  Mokolo-Tada was zo in de late vijftiger jaren van de vorige eeuw het eerste contactpunt tussen de Kirdis, een diverse groep van migrerende etniciteiten uit het noorden van het land en Franse kolonialen. Het ging, naast de burgerlijke en militaire aanwezigheid, om Franse oblatenmissionarissen, zusters van de Sainte Famille de Bordeaux en leken in diverse ontwikkelingsprojecten (wegenwerken, scholen en kapellen, dammen om de erosie te keren, waterwinning).

Uit deze missies ontstonden lokale geloofsgemeenschappen waaruit op vrij korte termijn bisdommen en aartsbisdommen werden opgericht. Het oprichten van een nieuw bisdom is een belangrijke erkenning van een geloofsgemeenschap. Die gemeenschap is gegroeid in een geduldig, maar bezield opvolgingproces. 

Christenen weten zich gezonden om als kerkgemeenschap te worden erkend en verbonden te zijn in de wereldkerk.

In 1973 werd mgr. Jacques de Bernon (°Boulogne) benoemd als eerste bisschop van Maroua-Mokolo in het noorden. Hij werd gezien als de bezieler en de vriend van de Kirdis. Mensengemeenschappen werden levenskernen. Gezondheidszorg, onderwijs, dammen en voorraadschuren deden de vaak terugkerende hongerellende keren. Hij zocht ook in ons bisdom Brugge medewerkers voor die projecten. Zijn aanstekelijke dynamiek (‘mettre l’homme debout’ - ‘de mens voorop zetten’) heeft honderden mensen bezield, in Europa maar ook in de missiecongregaties als die van Scheut en van de Spiritijnen op andere continenten.

Zijn opvolger, mgr. Philippe Albert Joseph Stevens (landgenoot uit de Borinage, petit frère/Jezus Caritas) werd er bisschop van 1994 tot 2014. Hij sprak meerdere West-Afrikaanse talen. Zijn eenvoudige levensstijl en doordacht overleg bleef markant in het bisdom. Groeiend Boko-Haram geweld, verloren straatkinderen en brute tegenwerking konden zijn medemenselijkheid niet keren om de ‘arme’ prioriteit te geven. Deze bisschop begon zowat vijftien jaar geleden de onderhandelingen om een aanzienlijk terrein aan de rand van de provincie-hoofdstad Maroua te verwerven. Dat is allerminst gemakkelijk, daar waar moslims de grootgrondbezitters blijven.

Lees verder onder de foto

De nieuwe kathedraal

Uiteindelijk kon de huidige Afrikaanse bisschop, mgr. Bruno Ateba Edo, S.A.C., (sinds 2014) de kathedraal laten bouwen. Het werd een gebouw met een unieke architectuur in het landschap van Noord-Kameroen. Het bouwwerk is rijk aan inheems materiaal: hout, marmer en parpaings (bouwstenen). Op de muren zijn Bijbelse taferelen geschilderd door lokale kunstenaars. Er is ruim plaats voor celebranten, choristen en groepen met slaginstrumenten, er is een koele, stille crypte en er zijn enkele vergaderlokalen. De klokkentoren steekt uit in de weidse, groene omgeving. 

De kathedraal is thuis waardig voor alle christenen in Maroua-Mokolo. Precieze aanbouw rond de hoeksteen Christus. Op zaterdag 8 juli werd de nieuwe kathedraal gewijd en in gebruik genomen in een indrukwekkende wijdingsceremonie, ondersteund door gebed, e zang en dans van duizenden gelovigen en het voltallige episcopaat van Kameroen. Samen met Marc Bilau was priester Marc Van Eenoo erbij voor het bisdom Brugge, dat met erkentelijkheid werd vermeld. Ze genoten in La maison du cinquantenaire en in tientallen ontmoetingen dankbaarheid, verbondenheid en doorzettingsvermogen. Andermaal mochten ze ervaren ten volle medemens te zijn: gevonden, gezonden en verbonden. De vreugde van het evangelie!

Tekst door Marc Van Eenoo, foto’s door Marc Bilau