Broeder Manu Van Hecke, voormalig abt Westvleteren: ‘Broosheid biedt ook kansen’

Terwijl het nog enkele weken wachten is tot de verkiezing van de nieuwe abt, spraken we met broeder Manu Van Hecke over zijn vijfenveertig jaar in de abdij, waarvan dertig jaar als abt, over de uitdagingen binnen en buiten de abdij.

Sinds broeder Manu in 1996 abt werd, is er heel wat veranderd in de wereld. Ons contact met elkaar en met de wereld is herschapen, niet in het minst door de opkomst van het internet. Ook in de gemeenschap van de abdij sijpelen deze veranderingen binnen. Tegen die achtergrond ziet broeder Manu een spanningsveld:

“Waar we vroeger in de maatschappij en in onze broedergemeenschap misschien deel wilden zijn van een groter geheel met aanzien, is er nu meer ruimte voor het individu. Ook in de abdij merken we deze evolutie: de persoon achter de broeder komt meer naar de voorgrond, we kunnen inspelen op individuele noden én talenten. Dat is een mooie zaak, maar het houdt ook risico in. Het individu meer centraal stellen kan evolueren naar individualisme, waar er een gebrek aan verbinding ontstaat."

Dat de technologie ook in de abdij een rol speelt in dit verhaal, beaamt broeder Manu:

“Vroeger speelden moderne communicatiemiddelen bijna geen rol in het abdijleven. Er was geen televisie, de telefoon was strikt gereguleerd, ons contact met de buitenwereld was beperkt. Nu is er ook voor ons geen ontkomen meer aan: digitale communicatie is een blijver. Wij leven volgens de regel van Benedictus, maar over het internet heeft Benedictus uiteraard niets geschreven. Het is dus onze eigen verantwoordelijkheid om ermee om te gaan. Door de jaren heen, zijn we toch tot afspraken gekomen over het gebruik van communicatiemiddelen. Toch merk ik dat het voor mijzelf en voor mijn medebroeders een blijvende uitdaging is. We hebben het gevoel dat het onze leefregel aantast als we onbedachtzaam met deze moderne middelen omspringen.”

Veilige burcht is broze gemeenschap geworden

Niet enkel ons contact met elkaar en de technologie is veranderd, ook de plaats van de Kerk is de voorbije decennia verschoven. Broeder Manu zag een parallelle verschuiving binnen de muren van het klooster:

“In het begin was de abdij een veilige burcht, je wist waar je instapte. Je behoorde tot een gemeenschap met aanzien. Nu heb ik het gevoel dat wij, en samen met ons de hele Kerk, een broze gemeenschap zijn geworden. We kunnen ons niet meer verschuilen in zelfverzekerdheid en aantallen.

Het verlies van die status of positie kan als pijnlijk ervaren worden, maar we moeten er ook kansen in zien. De Kerk wist vroeger het antwoord op alle morele vragen, eigenlijk moest ze zelfs niet eens luisteren naar de vraag om er antwoord op te geven. Dat is verleden tijd, we hebben moeten leren luisteren naar medemensen en naar ons eigen innerlijk. Zo verloren we misschien een stuk veiligheid, maar we winnen wel aan vrijheid middenin onze kwetsbaarheid.”

Broeder Manu verwijst hierbij naar een gedicht van theoloog en publicist Okke Jager (1928-1992):

Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens

Verraadt ons aller angst zich niet
in wie het leven weerloos liet?

De glasglans stemt de blazer mild.
De kaarsvlam vormt de hand tot schild.

De krokus wijst beton zijn grens.
Hoe kostbaar is een kwetsbaar mens.

“Er komen regelmatig mensen aan de abdij vragen of ze met een broeder mogen spreken: soms zeg je geen woord, maar zijn ze toch heel tevreden omdat ze hun verhaal mochten doen. Luisteren komt eigenlijk op de eerste plaats en dat is niet enkel zo in de omgang met mensen. Ook als ik preek, voel ik aan of ik echt naar het evangelie geluisterd heb of als ik er toch eerder mijn eigen gedachten aan het verwoorden ben. Onze lectio divina is belangrijker geworden, een waarachtig luisteren naar wat de Heer ons nù te zeggen heeft.”

Openheid voor geloof en monastieke leven

Waar vroeger het leeuwendeel van de bezoekers van de abdij een functie in de Kerk had en in de abdij op retraite kwam, is de groep bezoekers nu veel diverser. Dat zorgt voor nieuwe uitdagingen, maar daaruit ontstaan ook mooie kansen. Broeder Manu vertelt:

“De meest uiteenlopende mensen komen hier, dat gebeurt wel eens vaker vanuit een crisissituatie waarin ze vastgelopen zijn. Gelovigen, maar evenzeer mensen zonder band met de Kerk. Met deze verschuiving in de bezoekers, merken we ook een nieuwe openheid voor ons geloof en ons monastieke leven.

Jongeren komen al langer in de abdij, maar we voelen bij hen een steeds grotere ontvankelijkheid voor onze manier van leven. Wanneer ze een dienst bijwonen en wij knielen buigen, dan doen zij vaak ongehinderd mee met ons. Niet dat ze geen vragen hebben, zeker niet, ze zijn juist helemaal niet bang om vragen te stellen. Aangezien ze ook niet meer zo vertrouwd zijn met geloof en de rituelen die eraan verbonden zijn, kunnen ze soms best confronterende vragen stellen. Ik heb er niet altijd een antwoord op.

Zo was er enige tijd geleden een gast die me vroeg: “Wat als God nu niet bestaat?” Ik antwoordde zonder aarzelen: “Dan blijf ik hier geen minuut langer in dit klooster.” Waarop de gast reageerde: “Hou je dan maar zoveel van je medebroeders?” Toen wist ik niet wat zeggen, dat heeft me diep geraakt en deed me mijn eigen keuzes in vraag stellen."

Leven met God volstaat

Een gemeenschap die bewust kiest voor stilte, gebed en een vast ritme kan het moeilijk hebben om gehoord te worden in de drukke en luide wereld vandaag. Broeder Manu onderstreept wat volgens hem de grootste valkuilen zijn in die zoektocht naar een eigen stem:

“Het gevaar is dat we vooral zouden willen proberen om ons ‘nut’ te bewijzen. Misschien vinden we dat wij een belangrijke rol kunnen spelen op het vlak van zingeving, dat we mensen kunnen bijstaan die zoekende zijn. We zouden dan specifiek daarop kunnen inspelen en ons daar echt op kunnen richten. Volgens mij is dat niet de juiste weg. We moeten bij het wezenlijke blijven: als monnik zijn we van Christus, we hebben ons gegeven aan Hem - toegewijd. Als we echt leven met Jezus in alle levensdomeinen, dan volgt de rest wel.

Ik denk dat als wij ervoor moeten zorgen dat we een open ruimte kunnen zijn waar leven kan geboren worden dat van elders komt, zoals in een moederschoot. Wat er geboren wordt, zal God bepalen, wij weten het niet, maar wij kunnen zorgen dat er een bodem is waar het kan groeien. In één woord omschrijf ik het als ‘ontvankelijkheid’. Dat is iets wat wij aankunnen, ook in onze broosheid, ik ben hoopvol.”

Broeder Manu blikt bijzonder tevreden terug op zijn tijd als abt: 

“Ik voel een oneindige dankbaarheid voor de dertig jaar waarin ik abt mocht zijn. De gesprekken en ontmoetingen die ik vanuit die functie heb mogen ervaren, zijn een enorm geschenk. Het gebeurt maar af en toe, maar het is altijd een enorm geschenk als ik Christus ontmoet in het over-en-weer met mijn medemens. Het is een openbaring van een mysterie. Het zijn kleine dingen die groot aanvoelen.”

Over zijn eigen toekomst geeft broeder Manu nog het volgende mee: 

“In oktober is er de keuze van mijn opvolger. Er is dan eerst een rustperiode waarin ikzelf even afwezig zal zijn van de abdij, zodat de nieuwe abt in alle rust zijn plaats kan vinden. Mijn verlangen is om daarna weer als broeder tussen mijn broeders te leven.”