De mythologische goden volgens Boccaccio

Geschreven door Céline Decottignies, archivaris van het bisdom Brugge

Een stamboom van heidense goden

De bibliotheek van de cisterciënzerabdij van Ten Duinen is inhoudelijk erg rijk en divers. Zo treffen we er naast Bijbels, theologische werken en liturgische manuscripten ook geneeskundige traktaten, astrologische en rekenkundige geschriften, encyclopedieën en humanistische boeken aan.

Een van de opvallendste manuscripten uit de collectie is het vijftiende-eeuwse handschrift Genealogia Deorum Gentilium Libri, ofwel de ‘Afstamming van de heidense goden’, een werk van de Italiaanse humanistische schrijver Giovanni Boccaccio (1313-1375). Boccaccio schreef de eerste versie van zijn Genealogia rond 1350,  in opdracht van de koning van Cyprus. In het werk beschrijft hij alle goden uit de Griekse en Romeinse mythologie en hun afstammelingen.

Het werk van Boccaccio past helemaal binnen de veertiende-eeuwse humanistische traditie: in die periode was er een hernieuwde interesse in de cultuur, literatuur en ideeëngoed van de klassieke Griekse en Romeinse oudheid.

Lees verder onder de afbeeldingen

Met dank aan abt Jan Crabbe

Ondanks de populariteit van de Genealogia tijdens de late middeleeuwen, was het werk van Boccaccio in cisterciënzerbibliotheken zeldzaam. Dat het manuscript toch deel uitmaakte van het boekenbezit van de Duinenabdij hebben we te danken aan de figuur van Jan Crabbe, abt van de Duinenabdij van 1457 tot 1488. Hij gaf immers de opdracht om het handschrift te vervaardigen.

Crabbe staat te boek als een werelds en kunstminnend figuur. Hij liet tientallen manuscripten maken voor de Duinenabdij, die rijkelijk verlucht zijn en getuigen van zijn brede interesse in het ontluikende humanisme en de Griekse en Romeinse oudheid.

Lees verder onder de afbeeldingen

Gedetailleerde openingsminiatuur

Het handschrift is prachtig opgemaakt en voorzien van elegant opgesmukte letters. Toch zijn het vooral de twee grote, kunstige miniaturen die opvallen. De zogenaamde openingsminiatuur bevindt zich op de eerste tekstpagina. De miniatuur illustreert een galerij waarin Boccaccio geknield zijn Genealogia aanbiedt aan zijn opdrachtgever, de koning van Cyprus. Op de achtergrond zien we twee taferelen die chronologisch aan de scène op de voorgrond vooraf gaan: Boccaccio die de opdracht krijgt van de koning van Cyprus om zijn boek te schrijven, en de koning die de auteur bezoekt in wat zijn atelier lijkt te zijn.

Dankzij de digitale beelden van Mmmonk kunnen we zien hoe gedetailleerd de miniatuur is afgewerkt: zelfs het beeldhouwwerk en de waterspuwers op de bogen van de galerij zijn minitieus uitgetekend.

Ook de randdecoratie is bijzonder zorgvuldig uitgewerkt: links onderaan zien we het wapenschild van de Duinenabdij, naast dat van Jan Crabbe als opdrachtgever van het manuscript. De randen zijn voorzien van sierlijke bladeren, vogels en natuurlijke elementen. In de rechterrand liet de verluchter even zijn fantasie de vrije loop en tekende hij een geharnaste ridder die met zijn zwaard een draakje bevecht.

Lees verder onder de afbeeldingen

De stamboom van Demogorgon

De tweede grote miniatuur van het handschrift is eenvoudiger, zonder randversiering. De miniatuur illustreert de stamboom van Demogorgon, stamvader van alle klassieke goden. Demogorgon zit centraal in de boom, omgeven door 35 van zijn afstammelingen. Hoewel het om klassieke Romeinse en Griekse personages gaat, zijn de figuren niet getooid in Romeinse of Griekse klederdracht maar dragen ze eigentijdse middeleeuwse kledij.

De eeuwenoude miniaturen zijn erg goed bewaard gebleven en hebben niets van hun kleurenpracht verloren. Het lijkt wel alsof ze gisteren gemaakt werden. De verluchter maakte duidelijk gebruik van kwaliteitsvolle materialen en inkten voor zijn meesterwerkjes!

Lees verder onder de afbeeldingen

Zelf lezen?

Zelf het manuscript doorbladeren? Dat kan hier (klik op de link).

Lees hier de andere artikels in de reeks.