Eline Vandamme is muziektherapeut en pastoraal medewerker in het woonzorgcentrum Meunyckenhof in Koekelare © Meunyckenhof in Koekelare
Voorgaan in gebed in een zorgvoorziening: dat is mensen niet alleen laten in wat ze meemaken
Eline Vandamme is gehuwd en mama van een zoontje van vier jaar. Sinds 2017 werkt ze als muziektherapeut en pastoraal medewerker in woonzorgcentrum Meunyckenhof in Koekelare. Ze probeert er te zijn voor bewoners op verschillende momenten: in gesprekken, bij moeilijke of belangrijke gebeurtenissen, maar ook tijdens vieringen en gebedsmomenten.
Hoe haal jij kracht uit geloof en spiritualiteit?
Eline • Mijn geloof geeft mij vooral het vertrouwen dat ik er niet alleen voor sta. Ook wanneer ik zelf niet meteen een antwoord heb op wat iemand meemaakt, helpt het geloof mij om niet alles zelf te moeten dragen en de controle soms los te laten.
Ik ervaar ook spiritualiteit in heel gewone dingen zoals muziek, de natuur, verbondenheid, dankbaarheid en kleine momenten van schoonheid. Spiritualiteit gaat over wat een mens ten diepste raakt en betekenis geeft aan het leven.
Waarom heb je ervoor gekozen om de cursus ‘Voorgaan in gebed in zorgvoorzieningen’ te volgen?
Eline • Bidden met bewoners is meer dan een tekst voorlezen. Als voorganger sta je voor mensen met elk hun eigen levensverhaal, geloof, vragen en herinneringen. Ik wou leren hoe ik daarin op een goede en zorgzame manier kon voorgaan. Hoe bouw je een gebedsmoment op? Hoe zorg je ervoor dat mensen zich welkom voelen? En hoe geef je ruimte aan stilte, muziek, symbolen en rituelen?
Hoe zou je het belang van de cursus omschrijven aan iemand die helemaal niets over het onderwerp kent?
Eline • De cursus leert je om van een gebedsmoment een betekenisvolle ontmoeting te maken. Het gaat niet alleen over goed spreken of een mooie viering leiden, maar vooral over luisteren en aanvoelen wat de mensen nodig hebben.
Je leert kijken naar de mensen die voor je zitten. Wie zijn zij? Wat hebben ze meegemaakt? Welke woorden, liederen of symbolen zijn voor hen herkenbaar en betekenisvol? Dat is in het bijzonder belangrijk bij mensen met dementie.
Een vertrouwd gebed of lied kan plots herinneringen en woorden naar boven brengen die in een gewoon gesprek moeilijker bereikbaar zijn.
Wat is het verschil tussen samen bidden in groep en daadwerkelijk voorgaan in gebed?
Eline • Wanneer je samen met anderen bidt, ben je een van de deelnemers. Wanneer je voorgaat, krijg je de verantwoordelijkheid om de groep door dat gebedsmoment heen te leiden. Daarvoor moet je vooral ruimte maken voor anderen. Niet iedereen hoeft actief te bidden of te zingen om deel te nemen.
Ook luisteren, stil zijn, een kaars aansteken, een kruisteken maken of gewoon aanwezig zijn, kan een vorm van deelnemen zijn. Soms blijkt pas achteraf wat een gebedsmoment heeft betekend. Een bewoner vertelt dat een lied herinneringen opriep, iemand zegt dat het deugd deed of iemand geeft gewoon een hand.
Hoe heeft de cursus jouw eigen kijk op gebed veranderd?
Eline • De cursus heeft mij doen beseffen dat gebed veel ruimer is dan woorden. Ik heb nu meer aandacht voor stilte, muziek, symbolen, lichaamstaal en rituelen.
Een gebedsmoment hoeft niet volgepropt te zijn. Soms kan een eenvoudig gebaar of een korte tekst, gevolgd door stilte, meer betekenen dan een lange uitleg. Dat vraagt wel vertrouwen: vertrouwen dat niet elk moment ingevuld hoeft te worden en dat mensen zelf betekenis kunnen geven aan wat er gebeurt.
Welke plaats heeft pastorale of spirituele zorg binnen de totale zorg voor een mens?
Eline • Een mens is niet alleen een lichaam waarvoor medische of verpleegkundige zorg nodig is. Mensen hebben ook gevoelens, relaties, herinneringen, vragen en verlangens naar betekenis.
Zeker bij ouder worden, verlies of toenemende afhankelijkheid kunnen levensvragen sterker naar boven komen. Waar heb ik voor geleefd? Wat geeft mij hoop? Waar kan ik terecht met mijn verdriet of angst?
Pastorale en spirituele zorg proberen daar ruimte voor te maken. Niet door altijd antwoorden te geven, maar soms gewoon door aanwezig te zijn en te luisteren.
Wat kan een voorganger in gebed betekenen voor bewoners, patiënten én hun familie?
Eline • Een gebedsmoment kan een vertrouwde plek zijn waar verdriet, dankbaarheid, hoop en onzekerheid naast elkaar mogen bestaan. Voor bewoners kan het herkenning en verbondenheid geven. Voor familieleden kan het een moment zijn om samen met hun naaste iets te beleven wat verder gaat dan de dagelijkse zorg.
Soms weten mensen niet goed wat ze moeten zeggen. Dan kunnen een gebed, een lied of een eenvoudig ritueel woorden en vorm geven aan wat ze zelf voelen. En misschien is dat wel de kern van voorgaan: mensen niet alleen laten met wat ze meemaken.
Als je één ding uit de cursus mag meenemen voor de rest van je leven, wat zou dat zijn?
Eline • Dat je niet alles zelf hoeft te doen en niet voor alles woorden hoeft te hebben. Als voorganger wil je soms een mooi of betekenisvol moment creëren, maar uiteindelijk is het niet aan jou om te bepalen wat iemand eruit haalt.
Ik wil vooral ruimte maken: ruimte voor God, stilte, herinneringen, verdriet en vreugde en voor wat mensen zelf meebrengen.
Dat is wat ik het meeste over de cursus meeneem:
aanwezig zijn, luisteren en vertrouwen, want soms kunnen een klein gebaar, een vertrouwd lied of een paar eenvoudige woorden meer betekenen dan je zelf beseft.