Naamfeest van de H. Hiëronymus Emiliani

Jak.2,14-18 ; Mt.25,31-40

Beste Broeders, beste vrienden hier aanwezig, 

De teksten die we zopas hoorden spreken voor zich en zijn evident op de dag van het naamfeest van de heilige Hiëronymus Emiliani. Misschien luisteren we ernaar met een half oor omdat ze zo gekend zijn. Maar het is de toepassing ervan die toont hoe onuitputtelijk rijk de inhoud ervan is. Over de spiritualiteit van de broeders lees ik: “Bezieling groeit uit bezinning, uit juist inzicht en betrokkenheid. Deze bezieling is altijd de bron geweest van de ondernemingen van de Broeders Hiëronymieten.” Bezinning, inzicht en betrokkenheid. Belangrijke woorden. En dat is wat wij vandaag vieren in dankbaarheid voor wat de broeders tot stand hebben gebracht in onderwijs, in geestelijke gezondheidszorg en in de zorg voor mensen met een beperking, maar ook – steunend op hun voorbeeld en hun gebed – vertrouwvol uitziend naar de toekomst. 

Het thema van dit jubileumjaar in de katholieke Kerk is de hoop. Als het over de hoop gaat is de vraag steeds: waar steun je op, waar haal je de kracht vandaan? Je begint toch niet uit het niets. Maar ook: welke toekomst brengt die hoop? Welke vruchten? Verleden en toekomst.

Ik verwees naar het voorbeeld van de broeders. Een religieuze orde die bij ons begint in 1813 bestaat eigenlijk nog niet heel lang in vergelijking met andere congregaties en orden. Maar toch lang genoeg om van geschiedenis te spreken en dus van ervaring. Op de website van de broeders staat een tijdlijn . Heel mooi en boeiend om te bekijken. Ik raad iedereen aan het te doen… ge zult verschieten! Wat een creativiteit en energie! Maar altijd opnieuw heeft men moeilijkheden moeten overwinnen. En altijd heeft men dat ook gedaan. Het is dus goed van onze kracht te halen, niet alleen uit de succesperioden, toen alles goed draaide, maar meer nog uit de moeilijke perioden, want die inspireren ons om verder te doen, om nooit op te geven en vooral om te blijven geloven in de toekomst. 

De geschiedenis van de broeders toont ook dat de Geest – Gods Geest – ons nooit vastpint op één project dat we tot het onze maken. Als het stilaan alleen nog een persoonlijke ambitie is, dan bestaat het gevaar ons erin te verliezen. Onze christelijke hoop is alleen vruchtbaar in onbaatzuchtige naastenliefde. Onbaatzuchtig in onze manier van geven, maar ook van kunnen loslaten als het moment daar is. De broeders hebben telkens nieuwe initiatieven uitgedacht en uitgewerkt, inspelend op de noden van de tijd. Hun vindingrijkheid en creativiteit zijn de vruchten van hun charisma. Daarom is het precies goed om terug te blikken en de geschiedenis te overwegen.  

Geloven in de toekomst is dan, steunend op die geschiedenis, het verleden ook verleden laten zijn. Met andere woorden: loslaten. Ik zie in die opdracht naar de toekomst toe twee dimensies. 

In de eerste plaats – en om zo dicht mogelijk bij het charisma van de broeders te blijven – bestaat de toekomst in het vertrouwvol samenwerken met veel mensen die de congregatie genegen zijn, zonder er lid van te zijn. Is het niet mooi dat velen de geest ervan willen verderzetten en doorgeven? Op de website van de congregatie wordt het beeld van het schip gebruikt.  Het is begonnen als een zeilschip. Het is later een stoomboot geworden (dat is een persoonlijke toevoeging van mij). Maar nu wordt het een computergestuurde boot. Iedere generatie bestuurt zijn boot met eigen mensen, met nieuwe inzichten en vergezichten. En dat is goed. Het moge zo verder gaan… verder “varen”.

Maar ik zou hier nog een tweede gedachte willen aan toevoegen. Ik denk er de laatste tijd hoe langer hoe meer over na. We zijn veel bezig met de katholieke of christelijke identiteit van onze instellingen (klinieken, WZC, scholen enz.…) We vragen ons af wat er (nog) typisch is aan “ons”, als we zien dat zoveel organisaties precies of zo ongeveer hetzelfde doen als wij. Waar zit nog onze originaliteit? Is die geen gemeengoed geworden? Welnu, als ik de evolutie – en ik heb het nu over de heel, héél recente evolutie – van onze maatschappij bekijk, dan vraag ik mij af of die zogezegde “universele” waarden die vaak hun wortels in het christendom hadden niet aan het verdwijnen zijn? Vandaag kan je zonder blikken of blozen een discours houden waar je “de anderen” uitsluit als gevaarlijk, of dom, of ongewenst. Ze worden bedreigende vijanden. Zelfs criminelen. Waarom zouden we niet egoïst zijn? We are first. Waarom zou ik de anderen niet gebruiken zoals het mij uitkomt? En als het mij niet uitkomt, dat ze dan de plaats ruimen. En als ze dat niet doen, dan zullen we ze daarbij helpen. Zo simpel is dat. We zien de gevolgen van die geest – laat ons maar zeggen: die kwade geest – zowel nationaal als internationaal. En dan denk ik: vinden in die context precies onze katholieke, christelijke instellingen niet opnieuw hun oorspronkelijke opdracht? Opkomen voor de arme, voor de gekwetste, aan de kant gezette mens, voor de vreemde en ik zou de hele reeks kunnen opnoemen die in het evangelie van vandaag opgesomd wordt en er nog een nieuwe rij aan toevoegen. Kunnen – moeten! – we nu niet opnieuw onze profetische opdracht op ons nemen? En als het nodig is daarvoor gaan “knokken”? (Weliswaar op een christelijke manier, natuurlijk!) En dan komt daarbij onmiddellijk de vraag: niet alleen wat wil je doen (want dat doen we al), maar waar blijf je de kracht vandaan halen om het vol te houden en creatief te zijn? En zo komen we weer terecht bij het geloof, het geloof in de verrijzenis. Het geloof dat het vuur in de liefde brandend houdt. Dan kom je weer terecht bij het voorbeeld dat de broeders geweest zijn in ons bisdom sinds 1839 en zo staan we opnieuw bij de opdracht die de onze is. 

We danken onze broeders. Ik dank jullie, hun medewerkers. We danken allen die hun werk verderzetten in de geest van het evangelie en van de stichter van de congregatie. Eucharistie betekent dankzeggen. En dat doen we vandaag heel graag.