Verbonden © Bisschoppenconferentie
Gedwongen afstand en adoptie
Adoptie is een gebeurtenis met een grote psychologische impact, die gewoonlijk heel wat vragen en sterke gevoelens oproept bij de betrokkenen.
In sommige gevallen was er sprake van dwang en dan roept dit nog meer vragen op.
Waarom gaat ons adoptiekind op zoek naar zijn roots? Hebben we het dan misschien niet goed gedaan? Gaan we onze dochter, onze zoon hierdoor verliezen? Hoe moeten we hiermee omgaan? …
Voor sommige adoptieouders kan de zoektocht van hun (volwassen) kind naar zijn of haar geboortefamilie een bedreigende ervaring zijn, wat alles nog moeilijker maakt voor hen.
Een schakel in een ketting
Uit het eindrapport Expertenpanel – Wegen tot erkenning en herstel bij gedwongen adopties (april 2015) blijkt dat in de jaren 1950-1989 meerdere actoren betrokken waren bij afstand en adoptie zoals notarissen, vrederechters, rechtbanken van eerste aanleg, jeugdrechtbanken, familieraden, de burgerlijke stand, private personen (onder meer artsen, gynaecologen, geestelijken, …), overheidsinstellingen (zoals Nationaal Werk voor Kinderwelzijn, Commissies voor Openbare Onderstand, ziekenhuizen, …), kinderopvangcentra en tehuizen voor ongehuwde moeders.
Katholieke instellingen en personen waren een schakel in deze ketting via een aantal tehuizen voor ongehuwde moeders, waar vrouwelijke religieuzen werkten of ondersteuning boden via hun congregatie.
Het precieze aantal kinderen dat tussen 1950 en 1989 afgestaan werd, is niet gekend. Het zou om een paar tienduizenden gaan. Welk percentage ervan gedwongen was of zo ervaren werd, is evenmin gekend. Een wetenschappelijk historisch onderzoek naar adoptiepraktijken in het verleden zou de historische, culturele en maatschappelijke context in kaart kunnen brengen en verduidelijken. Dat neemt de pijn van geboorteouders, geadopteerden en andere betrokkenen niet weg, maar kan wel bijdragen aan erkenning van kwetsuren en onrecht en aan heling en herstel.
De Bisschoppenconferentie en de Unie van Religieuzen
De Belgische Bisschoppenconferentie en de Unie van Religieuzen in Vlaanderen (URV) zijn begaan met de problematiek van binnenlandse gedwongen adopties en sous-X bevallingen. Ze nemen dit ter harte, werken samen met het Vlaams Centrum voor Adoptie en andere instanties en organisaties. Ze delen hieronder info die degenen die erbij betrokken zijn, kan verder helpen en (h)erkenning kan bieden.
- Eindrapport Expertenpanel. Wegen tot erkenning en herstel bij gedwongen adopties (april 2015)
- Excuses van de Kerk aan de slachtoffers van gedwongen adopties (24 november 2015)
- Persbericht van 17 maart 2025 – Vlaamse bisschoppen roepen op ook slachtoffers van binnenlandse adoptie niet te vergeten
- Deed je (gedwongen) afstand van je kind en zit je met vragen? Heb je vragen, twijfels of bezorgdheden over je adoptiedossier of het adoptiedossier van je kind?
- Op zoek gaan naar je kind of je geboorteouders is helemaal oké
- Getuigenissen en verhalen van geboortemoeders, geadopteerden en adoptieouders
- Info over organisaties, diensten, hulplijnen
1. Eindrapport Expertenpanel. Wegen tot erkenning en herstel bij gedwongen adopties (april 2015)
Op vraag van Jo Vandeurzen, toenmalig minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin stelde een expertenpanel een rapport op met wegen tot erkenning en herstel bij gedwongen adopties.
Het eindrapport van het expertenpanel (april 2015) gaat onder meer in op de context van gedwongen adopties (zoals de toenmalige wetgeving, bemiddelingsdiensten, anonieme bevallingen van Vlaamse moeders in Frankrijk) en formuleert beleidsaanbevelingen met betrekking tot erkenning en herstel.
2. Excuses van de Kerk aan de slachtoffers van gedwongen adopties (24 november 2015)
De Vlaamse bisschoppen hebben namens de katholieke kerkgemeenschap op 24 november 2015 hun excuses aangeboden aan de slachtoffers van gedwongen adopties. Dat gebeurde samen met het Vlaams Parlement, dat diezelfde dag ook zijn excuses aanbood. Aan deze excuses gingen hoorzittingen in het Vlaams Parlement vooraf, evenals een eindrapport van het expertenpanel dat opgericht was door toenmalig minister Vandeurzen.
“Samen met het Vlaamse Parlement willen ook wij, de Vlaamse bisschoppen, namens de katholieke kerkgemeenschap, onze excuses aanbieden aan de slachtoffers van gedwongen adopties.
Wij leven mee met het verdriet en de trauma's die de scheiding van moeder en kind – toen en nu – met zich meebrengen. Wie de beslissing ook nam en in welke omstandigheden dat ook gebeurde, de scheiding van een moeder en haar kind laat diepe wonden na. Die wonden genezen niet zomaar.
Geboortemoeders weten niet waar of bij wie hun kind is terechtgekomen, ze leven in twijfel en onzekerheid. Vaak blijven zij de verwijdering van hun kind als een levenslang gemis meedragen. We moeten erkennen dat in het verleden, in geval van adoptie, te weinig aandacht werd geschonken aan de geboortemoeder, aan haar emoties en het verdere verloop van haar levensverhaal.
Adoptiekinderen vinden het verwarrend dat hun moeder niet hun natuurlijke moeder is, hoe goed hun adoptieouders ook voor hen zorgen. Met de jaren komen bij hen vragen naar boven over het hoe en het waarom van de adoptie. Ook zij dienen een hele weg af te leggen om hun echte levensverhaal te kennen en te integreren.
Wij erkennen het leed dat vele geboortemoeders en adoptiekinderen moeten dragen. Wij willen dat leed helpen lenigen, onder andere door mee op zoek te gaan naar beschikbare informatie. Sinds wij op deze problematiek werden aangesproken, hebben wij een netwerk van contacten gevormd, voornamelijk met de bedoeling om archiefmateriaal terug te vinden en de beheerders ervan te overtuigen alle beschikbare informatie door te geven aan Kind & Gezin. Langs deze weg willen wij verder bijdragen aan de zoektocht van geboortemoeders en adoptiekinderen.
De vitale verbondenheid tussen een moeder en haar kind is zo sterk dat iedere breuk in deze relatie als een levenslange kwetsuur aanvoelt. Waar mogelijk willen wij deze kwetsuur helpen helen. Wij roepen alle kerkelijke instellingen of verantwoordelijken op om daaraan mee te werken. Wij zijn beschikbaar voor wie daarbij onze hulp nodig heeft.
Namens de Vlaamse bisschoppen
Mgr. Johan Bonny, bisschop van Antwerpen en referent”
3. Persbericht van 17 maart 2025 – Vlaamse bisschoppen roepen op ook slachtoffers van binnenlandse adoptie niet te vergeten
“17/03/2025 – De Vlaamse bisschoppen roepen op historisch onderzoek naar illegale adopties uit te breiden naar binnenlandse adopties en samen te werken met het Vlaams Centrum voor Adoptie.
De Kamer nam op 13 maart 2025 een resolutie aan waarin ze vraagt een globaal historisch onderzoek te voeren naar alle illegale adopties, ongeacht het land van oorsprong, en dat voor de periode 1960-2005. Hiertoe wordt een werkgroep opgericht die is samengesteld uit experten en vertegenwoordigers van verschillende overheidsdiensten. De resolutie voorziet tevens in een aantal concrete herstelmaatregelen voor slachtoffers, waarbij ook pistes voor gratis psychologische bijstand onderzocht worden.
Het zijn belangrijke stappen met het oog op waarheidsvinding en ondersteuning van slachtoffers van illegale interlandelijke adopties.
De Vlaamse bisschoppen zijn ook begaan met de problematiek van binnenlandse (gedwongen) adopties en sous-X bevallingen. Ze hebben sinds 2015 katholieke instellingen die hierbij betrokken waren, geholpen om hun archieven over te dragen aan het Vlaams Centrum voor Adoptie en werken verder met hen samen. De bisschoppen hebben toen ook hun excuses uitgesproken tegenover al wie onder (de gevolgen van) deze praktijken geleden hebben of nog lijden.
Slachtoffers binnenlandse adoptie niet vergeten
Naar aanleiding van hun resolutie roepen de bisschoppen de Kamerleden op ook de slachtoffers van binnenlandse adoptie niet te vergeten.
De bisschoppen blijven voorstander van een wetenschappelijk onderzoek naar de sociaalhistorische context van binnenlandse adopties, zoals ze reeds op 15 januari 2015 suggereerden aan het Vlaams Parlement. Minister Hilde Crevits, toen bevoegd voor Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, gaf op 16 april 2024 in het Vlaams Parlement aan dat zij een budget voorzien had zodat het Vlaams Centrum voor Adoptie een vooronderzoek kon opstarten.
De bisschoppen roepen de federale volksvertegenwoordigers dan ook op samen te werken met de deelstaten en de krachten te bundelen.
Pers- en informatiedienst van de Bisschoppenconferentie van België"
4. Deed je (gedwongen) afstand van je kind en zit je met vragen? Heb je vragen, twijfels of bezorgdheden over je adoptiedossier of het adoptiedossier van je kind?
Heb je je kind (gedwongen) afgestaan en zit je met vragen rond hoe dit verlopen is? Heb je twijfels of bezorgdheden over je adoptiedossier of dat van je adoptiekind? Heb je vermoedens van onregelmatigheden?
Eind november 2023 lanceerde Hilde Crevits, toenmalig minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, een brede oproep om hiervan melding te maken. Dat kan nog steeds via dit formulier.
Wil je meer informatie over je adoptiedossier of heb je zelf een kind afgestaan en wil je hierover meer weten, dan kan je terecht bij:
- Het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA)
adoptie@opgroeien.be
Tel. 02 533 14 76 (of 77) (maandag en woensdag: 14 u. tot 16 u. – dinsdag en donderdag: 9.30 u. tot 12 u.)
Het Vlaams Centrum voor Adoptie verleent inzage in je adoptiedossier. Voor verdere zoekvragen die hier mogelijk uit voortvloeien, word je dan verder doorverwezen naar het Afstammingscentrum.
5. Op zoek gaan naar je kind of je geboorteouders is helemaal oké
Veel geboortemoeders zwegen of moesten zwijgen over wat hen overkomen of aangedaan is. Dat gebeurde in heel wat gevallen onder druk van de eigen ouders en familie. De pijn met niemand kunnen of mogen delen, is zwaar om te dragen.
Op zoek gaan naar je kind en erover spreken met mensen die je vertrouwt, is helemaal oké.
Ook het op zoek gaan naar je geboorteouders is oké, ook al kan het soms door adoptieouders ervaren worden alsof hun liefde en zorgen niet goed genoeg waren. Het staat er gewoonlijk helemaal los van. Het zoeken naar je identiteit, je afkomst en je geboorteouders is een natuurlijk verlangen en een recht.
Paus Franciscus heeft dit uitdrukkelijk verwoord tijdens zijn bezoek aan Ierland in augustus 2018. Tijdens een ontmoeting met slachtoffers en overlevers van gedwongen adopties vroeg Clodagh Malone – die zelf als kind was afgestaan – aan de paus om ’s anderendaags tijdens de eucharistieviering met duizenden aanwezigen te zeggen dat het niet verkeerd is dat geboortemoeders op zoek gaan naar hun kind. Dat paus Franciscus op haar verzoek inging, heeft veel betekend voor geboortemoeders en geadopteerden in Ierland.
Clodagh Malone vertelt erover in de podcast ‘Separated bij Force’: #13: Forced Separation and Adoption in Ireland: Mareike Graepel, Maggie Corbett and Clodagh Malone' (beluister van minuut 11:20 tot 13:10).
De woorden van paus Franciscus zijn online te vinden op de website van de Ierse Bisschoppenconferentie.
De Vlaamse bisschoppen en de Unie van Religieuzen in Vlaanderen sluiten zich hierbij aan en moedigen de betrokkenen aan om op zoek te gaan en zich hierbij te laten ondersteunen door organisaties met expertise en knowhow om de zoektocht goed te begeleiden:
- Het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA)
adoptie@opgroeien.be
Tel. 02 533 14 76 (of 77) (maandag en woensdag: 14 u. tot 16 u. – dinsdag en donderdag: 9.30 u. tot 12 u.)
Het Vlaams Centrum voor Adoptie verleent inzage in je adoptiedossier. Voor verdere zoekvragen die hier mogelijk uit voortvloeien, word je dan verder doorverwezen naar het Afstammingscentrum.
6. Getuigenissen en verhalen van geboortemoeders, geadopteerden en adoptieouders
Op de website van Steunpunt Adoptie staat info over getuigenissen en verhalen van geboortemoeders, geadopteerden en adoptieouders in podcasts, documentaires, reportages, boeken en films.
Ook op de website van het Afstammingscentrum is hierover info te vinden onder het luik ‘Documentatie’.
7. Info over organisaties, diensten, hulplijnen
- www.steunpuntadoptie.be
Steunpunt Adoptie vzw biedt als laagdrempelig expertisecentrum in Vlaanderen, tijdens alle fasen van het adoptieproces, informatie op maat en nazorg aan alle adoptiebetrokkenen. Voor geboorteouders, geadopteerden, adoptieouders en professionals. - www.adoptiehuis.be
Vlaamse dienst voor binnenlandse adoptie
(Was voorheen: www.gewenstkind.be) - https://afstammingscentrum.be/
Het Afstammingscentrum is het aanspreekpunt voor vragen omtrent afstamming en verwantschap. Bij het Afstammingscentrum kan je terecht met al je vragen over afstamming en zoektochten naar verwanten. - https://www.zoekregister.be/
Website met zoekertjes van geadopteerden en afstandsouders die naar elkaar op zoek zijn. Het zoekregister is verbonden aan de binnenlandse adoptiedienst Adoptiehuis - Federale Overheid Justitie: Binnenlandse adoptie
Binnenlandse adoptie | Federale overheidsdienst justitie (belgium.be) - Luik ‘Adoptie’ op de website van het agentschap Opgroeien:
https://www.opgroeien.be/kennis/themas/adoptie
Het Vlaams Centrum voor Adoptie (VCA) is de dienst binnen Opgroeien, die optreedt als Vlaamse centrale autoriteit inzake interlandelijke adoptie.
Meer info: https://www.opgroeien.be/aanbod/adoptie - www.binnenlandsgeadopteerd.be
Binnenlandsgeadopteerd.be is een organisatie voor en door geadopteerden, die willen opkomen voor de belangen van volwassen Belgisch binnenlands en sous-X geadopteerden. Sous-X geadopteerden zijn kinderen van moeders die in Frankrijk anoniem zijn gaan bevallen en nadien terug naar België over gebracht zijn.
Binnenlandsgeadopteerd.be wil een netwerk zijn voor binnenlands & Sous-X geadopteerden, wil deze doelgroep vertegenwoordigen op verschillende beleidsniveaus en wil taboes omtrent adoptie doorbreken.
Binnenlandsgeadopteerd.be is laagdrempelig en wil ervaringsdeskundigen in contact brengen met lotgenoten of familie, vrienden en kennissen die met vragen zitten. - www.a-buddy.be
Geadopteerden die op zoek zijn naar een luisterend oor, die willen praten met iemand die zelf ook geadopteerd is, of die met vragen zitten waarbij een andere geadopteerde kan helpen, kunnen via het online platform www.a-buddy.be een chatafspraak maken met een buddy. Een buddy is een volwassen geadopteerde, die is opgeleid om andere geadopteerden steun te bieden. - www.leuvenseadoptiestudie.be (KU Leuven)
De Leuvense AdoptieStudie (LAS) is het eerste grootschalige langetermijnonderzoek in Vlaanderen naar adoptieouders en hun kinderen. Het doel van deze studie is adoptiegezinnen op lange termijn op te volgen, om zo meer inzicht te krijgen in de verschillende ontwikkelingstrajecten van zowel adoptieouders als adoptiekinderen. - Connecting stories (Storybox.be)
Connecting stories is een initiatief om mensen te stimuleren hun eigen verhaal te herschrijven en trauma’s te helen. Naast mentale veerkracht en welzijn op individueel niveau wil dit initiatief ook mensen verbinden door verhalen te delen.
Connecting stories is een initiatief dat werd gestart om geboortemoeders en geadopteerde kinderen te verbinden en te helen.
