VN-rapport vraagt wereldwijde afschaffing van draagmoederschap

Een rapport van de Verenigde Naties, gepubliceerd op 23 augustus, vraagt om een internationale conventie die alle vormen van draagmoederschap verbiedt. De Jordaanse Reem Alsalem, speciaal rapporteur inzake geweld tegen vrouwen en meisjes, spreekt van een praktijk die vrouwen uitbuit en kinderen tot koopwaar maakt.

Het rapport werd eerder deze zomer voorgesteld in de Algemene Vergadering van de VN en bevat 19 aanbevelingen om de praktijk uit te bannen.

Gevaren voor moeders en kinderen

Volgens Alsalem is draagmoederschap zonder meer te beschouwen als een vorm van ‘geweld tegen vrouwen’.

Omdat wereldwijd de meeste draagmoeders uit kansarme milieus komen, bestaat er een reëel risico op economische uitbuiting. Ze ontvangen vaak slechts een fractie van de bedragen die wensouders betalen, terwijl tussenpersonen en klinieken miljarden opstrijken in een snelgroeiende industrie.

Het rapport spreekt ook van ‘fysiek, psychologisch en reproductief geweld’, van contracten die abortus opleggen bij een foetus met een beperking, en van bewezen gevallen van mensenhandel. In Cambodja zijn zelfs 'draagmoederschapsboerderijen' ontmanteld.

Het document benadrukt ook de schadelijke gevolgen voor kinderen, wanneer zij ‘als een passief object of handelswaar’ worden behandeld. Het wijst op de ‘problematische aard van een geplande scheiding’ voor de mentale en emotionele ontwikkeling van het kind.

Mondiale industrie

De draagmoederschapsindustrie vertegenwoordigde in 2023 naar schatting 13 miljard euro en zou tegen 2033 kunnen groeien tot 100 miljard euro. Dat maakt de roep om strengere wetgeving des te dringender. Het VN-rapport vraagt staten om bestaande verboden beter te handhaven, bemiddelaars te vervolgen en de erkenning van ouderschap strikter te reguleren.

Situatie in België

België kent geen specifieke wetgeving rond draagmoederschap. De praktijk is er niet expliciet verboden, maar wordt slechts beperkt geregeld via afspraken tussen enkele fertiliteitscentra en betrokken partijen.

Commercieel draagmoederschap is verboden, terwijl altruïstisch draagmoederschap in de praktijk wel plaatsvindt, zij het in een juridisch grijze zone die soms tot pijnlijke rechtszaken leidt. Bij het ontbreken van regelgeving gelden de standaardregels van het familierecht: de vrouw die bevalt is automatisch de juridische moeder, en wensouders moeten via adoptie het ouderlijk gezag verwerven. Het nieuwe VN-rapport zal ongetwijfeld een rol spelen in het debat over draagmoederschap in ons land.

Standpunt van de katholieke Kerk

De katholieke Kerk heeft zich herhaaldelijk uitgesproken tegen draagmoederschap. In de verklaring Dignitas infinita (2024) noemt het Dicasterie voor de Geloofsleer de praktijk ‘een ernstige schending van de waardigheid van de vrouw en van het kind’. Ook paus Franciscus heeft benadrukt dat een kind nooit een recht of een product is, maar altijd een gave.

Bronnen: La Croix (Frans) - Gezondheid.be