Nieuwe Frankenstein-film waarschuwt: ‘Enkel monsters spelen voor God’

Na Belle en het Beest (The Shape of Water, 2017) en Pinokkio (Pinocchio, 2022) waagde de Mexicaanse regisseur Guillermo del Toro zich aan de herinterpretatie van een derde klassieker: Frankenstein.

Frankenstein is een roman van de Britse schrijfster Mary Shelley, met als ondertitel The Modern Prometheus. Het boek werd voor het eerst anoniem gepubliceerd in 1818, maar in 1831 verscheen een door Mary Shelley sterk herziene versie. De naam Frankenstein verwijst naar wetenschapper Victor Frankenstein, die een metgezel creëert uit materiaal van lijken. Uiteindelijk schept hij daarmee een monster.

Monster of verstotene?

In de verfilming van del Toro wordt de menselijkheid en tragiek van de hoofdpersonages uitvergroot. 

Victor Frankenstein lijdt onder de vroegtijdige dood van zijn moeder. Het verlies doet zo’n pijn dat hij op zoek gaat naar een manier om de dood te overwinnen. Een wapenhandelaar die zelf op zoek is naar eeuwig leven staat hem bij in die zoektocht.

Het uiteindelijke schepsel van Frankenstein blijkt echter gewelddadig, een monster. Toch nuanceert del Toro ook deze beeldvorming sterk. In wezen verlangt het schepsel enkel naar liefde. Het zijn andere mensen die het verstoten omwille van zijn mismaakt uiterlijk. Zij maken het tot monster. Met de slogan Only monsters play God wijst de film Frankenstein en niet het wezen dat hij creëerde aan als het echte monster.

Bijbelse allusies

Del Toro heeft bewust bijbelse elementen willen verwerken in zijn film. Hoewel een vader-zoonrelatie afwezig is in zijn plot, zou de verhouding tussen Frankenstein en zijn creatie kunnen doen denken aan God en zijn Zoon Jezus. Zeker wanneer het schepsel van Frankenstein wordt voorgesteld als een ziel die alle pijn en alle zonden van de mensheid in zich draagt, wordt er sterk gealludeerd op Jezus.

Toch zijn er op dat vlak grote verschillen tussen de film en de bijbelse geschriften. God creëerde noch zijn Zoon, noch de mensheid uit enige nood voor zichzelf. Integendeel, het was een daad van onbaatzuchtige liefde. Waar het monster van Frankenstein letterlijk gemaakt is uit dode mensen, nam Jezus de zonden en pijn van de wereld vrijwillig op zich volgens teksten uit het Nieuwe Testament. Jezus zelf toonde zich allesbehalve een monster en wist zelfs in momenten van uiterste levensbedreiging en verstoting anderen te vergeven.

Del Toro wil een eigen boodschap meegeven met zijn film en pleiten voor naastenliefde. In een wereld waarin mensen elkaar tot monster maken, hoopt hij deugden als mededogen, vergeving en empathie naar voor te schuiven. ‘Niet voor de gevaren van de wetenschap ben ik bang. Wel voor kortzichtigheid, voor mensen die zich laten verblinden’, zo benadrukte de regisseur in een interview. Het zijn niet de fantasiefiguren, maar de mensen voor wie het meest te vrezen valt, zo lijkt de confronterende hoofdnoot van de film te klinken.