Vaticaans jargon ontcijferd: van sede vacante tot habemus papam

Wanneer een paus overlijdt of aftreedt, breekt een unieke en historisch geladen periode aan voor de katholieke Kerk. De ogen van de wereld richten zich op Rome. In de berichtgeving hierover vliegen de Latijnse en Italiaanse termen je om de oren. Om het verloop goed te begrijpen, leggen we hier de meest voorkomende Vaticaanse begrippen uit.

Sede vacante

Latijn voor 'de zetel is vacant'. Dit is de officiële term voor de periode waarin er geen paus is, beginnend bij het overlijden of aftreden van een paus, en eindigend zodra de nieuw gekozen paus zijn verkiezing aanvaardt.

Interregnum

Latijn voor ‘tussen regeringen’, een periode zonder heerser. De sede vacante is het specifieke pauselijke interregnum.

Pontificaat

De ambtsperiode van een paus, bijvoorbeeld het pontificaat van paus Franciscus.

College van kardinalen

Het geheel van alle kardinalen wereldwijd. Tijdens de sede vacante beheert dit college de Kerk met beperkte macht en kiest het de nieuwe paus.

Camerlengo

Italiaans voor 'kamerheer'. Deze kardinaal beheert tijdens de sede vacante de goederen en rechten van de Heilige Stoel, stelt het overlijden van de paus vast en verzegelt zijn appartementen. Hij bereidt ook het conclaaf voor.

Decaan van het college van kardinalen

De oudste kardinaal in rang. Hij leidt de algemene congregaties voorafgaand aan het conclaaf en vraagt de verkozen kardinaal of hij zijn aanstelling als paus aanvaardt.

Dicasterie

Een afdeling of 'ministerie' binnen het Vaticaanse bestuursapparaat, de Romeinse Curie. Bij het begin van de sede vacante leggen de meeste dicasterie-hoofden hun functie neer.

Novendiales

Latijn voor ‘negen dagen’. Officiële rouwperiode met dagelijkse herdenkingsmissen na het overlijden van een paus.

Algemene congregaties

Formele vergaderingen van alle kardinalen (ook ouder dan tachtig) voorafgaand aan het conclaaf. Ze bespreken onder meer de begrafenis, de startdatum van het conclaaf en de toestand van de Kerk.

Conclaaf

Uit het Latijn cum clave, met sleutel, dit wil zeggen: achter slot en grendel. Besloten vergadering van kardinalen in de Sixtijnse Kapel om in het geheim een nieuwe paus te kiezen. Stemgerechtigd zijn alleen de kardinalen die bij aanvang jonger dan tachtig zijn.

Scrutinium

Latijn voor ‘stemming’. De geheime stemprocedure en het tellen van de stemmen in het conclaaf.

Papabile

Meervoud: papabili. Italiaans voor 'pauswaardig'. Informele aanduiding voor kardinalen die in de media en onder Vaticaanwatchers als kanshebbers gelden. Geen garantie voor succes!

Kardinaal-protodiaken

De langst dienende kardinaaldiaken. Traditioneel kondigt hij vanaf het balkon van de Sint-Pietersbasiliek de verkiezing van een nieuwe paus aan.

Habemus papam

Latijn voor 'wij hebben een paus'. Woorden waarmee de kardinaal-protodiaken vanaf het balkon de nieuwe paus aankondigt.

Urbi et Orbi

Latijn voor ‘aan de stad en aan de wereld’. Eerste plechtige zegen van de nieuwe paus, direct na zijn verkiezing.