Praten over afscheid van het leven helpt - Hilde Ingels [column]

Deze week is op VRT/VRT Max de derde en laatste aflevering te bekijken van Leven in Verlengingen. In deze integere en sterke documentaire krijgen we als buitenstaander een inkijk in het hoofd en hart van de ongeneeslijk zieke Tore Sercu. 

In mei 2021 werd Tore, toen een 22-jarige student, plots erg ziek: een zeldzame, ongeneeslijke en agressieve kanker was zijn sportieve lijf brutaal binnengedrongen. 'Ik ben toen net niet gestorven', vertelt hij daarover. In de fleur van zijn leven, wist hij plots niet of hij nog een paar maanden dan wel een paar jaren te leven had. Toen besliste hij: 'Ik wil nú leven, want misschien ga ik morgen dood.' En kijk, drie jaar later mag Tore nog steeds zijn geliefde omarmen, met zijn zus herinneringen ophalen, zijn gitaar vastpakken en zijn ouders knuffelen.

Niet alleen zien we in de documentaire de strubbelingen en de emotionele rollercoaster bij Tore zelf, we zien ook hoe de erg communicatieve Sercu-familie daarmee omgaat. In een interview dat Amfora met Tore had, een maand na zijn diagnose, vertelt hij: 'Het is moeilijk te omschrijven wat ik nu voel. Het ene moment ben ik zeer gelukkig om het kleine, het andere moment zit ik depressief te staren en denk ik: Waarom? Waarom ik?' Met zijn ouders heeft hij een zeer open relatie, zegt hij verder, ze kunnen alles aan elkaar vertellen.

Op een bepaald moment in de docu zegt vader Mathias: 'Er bestaat zoiets als pre-rouwen. Omdat je open bent over de ziekte en de diagnose, en er zo veel over praat, helpt dat wel voor wat er daarna zal komen.’ 

Lees ook

5 lessen die ik leer van mensen die hun leven afronden

Lees het volledige artikel

Praten over afscheid van het leven helpt inderdaad. Het helpt niet alleen de persoon zelf, maar ook de naasten. Door te praten, wordt de rouw om het verlies van een geliefde al voor het overlijden ingezet, met kleine beetjes. Net dit helpt iemand verder, over de dood heen, wanneer de geliefde niet meer tastbaar aanwezig is. Ook Tore spreekt uit wat hij voelt wanneer hij aan zijn toekomst denkt, hoe hij naar afscheid en dood kijkt. Een maand na zijn diagnose toonde hij al een grote maturiteit voor een 22-jarige. Diezelfde maturiteit zien we in de vele ‘wijze’ gesprekken binnen de familie Sercu. 

Hoe ga ja als vader, moeder, zus, lief om met de machteloosheid, het geslingerd worden tussen hoop en wanhoop, tussen afscheid nemen en dan toch weer het leven oppikken? We krijgen intieme, maar nooit voyeuristische beelden te zien. Dat Tore, zijn familie en zijn vriendin zich opengesteld hebben om met het grote publiek te delen wat veel families meemaken, is helemaal niet vanzelfsprekend. Zelfs niet als je veel met elkaar praat en een bekende vader hebt. Met deze keuze sterken zij mensen die zich in een gelijkaardige situatie bevinden, maar daar moeilijk kunnen over praten. 

Vanuit Amfora hebben wij de voorbije jaren 150 zorgprofessionals en vrijwilligers opgeleid om in een interview een eindelevensverhaal, zoals bij Tore, op te tekenen. Zo’n verhaal wordt in een klein boekje uitgewerkt, als tastbare herinnering voor de naasten. Niet zelden wordt (een deel van) dit verhaal voorgelezen op de uitvaart. Dit interview is in het proces van afscheid nemen vaak de start voor diepere gesprekken met de naasten. En het lucht mensen meestal erg op. Tegelijk weet iedereen die met afscheid en verlies te maken heeft: hoeveel je ook met elkaar praat, uiteindelijk maakt ieder op zijn eigen manier een individueel en soms erg eenzaam verwerkingsproces door. Zelfs na veel praten zal het gemis en het verdriet er niet minder om zijn. Maar dát je er op voorhand hebt over gepraat, helpt mensen in de rouwverwerking nadien. 

Hoe praat je dan over wat zin geeft aan je leven, als je erop terugblikt wanneer je niet meer kunt genezen? Door de juiste vragen aan te reiken zodat mensen voelen wat écht belangrijk is. Dan gaat het niet meer over feiten of realisaties. Alle ballast valt weg. Wat overblijft is de essentie. Of zoals Tore het in de Amforapodcast van datzelfde interview zegt: ‘Je krijgt een klaar beeld van wat belangrijk is voor jezelf: spontaniteit, oprechtheid, liefde. Geniet van elkaars aanwezigheid. Het leven is zo kort.’

Hilde Ingels is coördinator van Amfora – Afscheid dat verbindt vzw, een organisatie die mensen wil helpen te praten over het afscheid van het leven. www.amfora.be. Ze is  auteur van het boek 'Afscheid dat verbindt, praten over het levenseinde' (Lannoo) en, samen met haar collega Michèle Morel, auteur van 'De verbindende kracht van eindelevensverhalen' (OWLpress – Borgerhoff & Lamberigts).