Paus Franciscus: van zijn ontwapenende voorstelling op 13 maart 2013 tot zijn laatste publieke verschijning op Pasen 2025. © Belga
Wat gebeurt er als een paus sterft of aftreedt?
Vaststelling dood paus Franciscus
Paus Franciscus stierf op paasmaandag 21 april 2025 om 07.35 uur. Het was de camerlengo (kamerheer, steeds een kardinaal) die de dood vaststelde. Sinds 2019 is dat de Ierse kardinaal Kevin Farell. De vaststelling gebeurde volgens het persbericht in de kapel van Casa Santa Marta, waar de paus woonde, en niet op zijn kamer. De kardinaal stelde vervolgens een overlijdensakte op. De vissersring van de paus werd met een speciale schaar vernietigd. De camerlengo stelde de deken van het college van kardinalen op de hoogte, die op zijn beurt de andere kardinalen, het diplomatieke korps van de Heilige Stoel en de staatshoofden informeerde. Om 9.45 maakte Farell via de Vaticaanse persdienst de dood van de paus bekend. Franciscus werd onmiddellijk in een kist gelegd, zoals hij zelf bepaalde in de nieuwe regels. Hij zal niet traditioneel worden opgebaard.
‘Sede Vacante’
Deze twee woorden — letterlijk: ‘de zetel is vacant’ — verwijzen naar de periode waarin er geen paus meer in functie is. Deze periode begint dus op het moment dat de paus overlijdt, of, zoals in het geval van Benedictus XVI, op het moment dat hij besluit zijn pontificaat te beëindigen. Deze periode ging dus in op paasmaandag. De periode van de Sede Vacante wordt strikt gereguleerd door het canonieke recht, met een nauwkeurige rolverdeling.
Lees hieronder verder
Kardinaal Kevin Farrell, de ‘camerlengo’ van de paus. © Romanuspontifex / Flickr
Start van de ‘novemdiales’
Zodra de kardinalen op de hoogte zijn van het overlijden, worden zij verzocht zo snel mogelijk naar Rome te komen. Het is aan het College van Kardinalen om in deze overgangsperiode een aantal belangrijke beslissingen te nemen. Een van de eerste opdrachten tijdens hun bijeenkomsten, congregaties genoemd, is het vastleggen van de modaliteiten voor de novemdiales. Daarmee wordt bedoeld: de negen dagen die volgen op het overlijden van de paus. Het document Universi Dominici Gregis bepaalt dat er in deze relatief korte periode een aantal evenementen moeten plaatsvinden.
De begrafenis van de paus
Tenzij er een speciale reden is moet de uitvaart van de overleden paus plaatsvinden ‘tussen de vierde en de zesde dag na het overlijden’ en moet deze plaatsvinden in de Sint-Pietersbasiliek. PausFranciscus vereenvoudigde de richtlijnen. Hij wil niet meer op een katafalk, maar eenvoudig worden opgebaard. Ook het gebruik van drie kisten, waaronder een loden, is afgeschaft. Franciscus wil een eenvoudige houten doodskist en begraven worden in de basiliek Santa Maria Maggiore. De uitvaart wordt geleid door de deken van het kardinalencollege, Dat is kardinaal Giovanni Battista Re.
Lees hieronder verder
Kardinaal Giovanni Battista Re is momenteel de deken van het kardinalencollege. © Lorenzo Iorfino / Wiki
Organisatie conclaaf
Parallel aan de organisatie van de pauselijke begrafenis is de kardinaal-camerlengo verantwoordelijk voor het toezicht op het beheer van de tijdelijke goederen van de Heilige Stoel. Voor bepaalde beslissingen heeft hij vooraf toestemming nodig van het College van Kardinalen. Hoofddoel is de periode zo kort mogelijk houden en deze snel beëindigen met de verkiezing van een nieuwe paus. De camerlengo is belast met de organisatie van het conclaaf. Hij moet zorgen voor geschikte huisvesting voor de kardinaal-kiezers (daarvoor werd in 1996 Domus Sanctae Marthae gebouwd binnen de muren van het Vaticaan) en de verkiezing voorbereiden. De praktische details worden bepaald door de kardinalen in de algemene congregaties.
Twee meditaties
De dagelijkse bijeenkomsten van de kardinalen, achter gesloten deuren, beperken zich echter niet tot beheerszaken. Zo wordt van hen verwacht dat zij luisteren naar ‘twee geestelijken die voorbeeldig zijn in hun leer, hun wijsheid en hun morele gezag’, die gekomen zijn om hen ‘twee diepgaande meditaties te geven over de problemen van de Kerk in die tijd en over de keuze van de nieuwe paus". Indien van toepassing zullen de kardinalen ook documenten voorlezen die de vorige paus aan hen heeft toevertrouwd.
Lees hieronder verder
Dominique Mamberti, de kardinaal-protodiaken. © FM Urmas Paet / Wiki
Overleggen over profiel en missie
De algemene congregaties vormen voor de kardinalen ook een ideaal moment om na te denken over het profiel van degene die zij tot paus zullen kiezen. Zij kunnen namelijk met hun collega's spreken en hun mening geven over de vraag hoe het volgende pontificaat eruit moet zien en welke missies daarbij horen. Het is bovendien een gelegenheid om elkaar informeel te ontmoeten en elkaar zo beter te leren kennen. Dat is des te belangrijker omdat zij uit hun midden de toekomstige paus moeten kiezen.
Vastleggen start van conclaaf
De datum van de start van het conclaaf wordt eveneens door de congregaties van kardinalen vastgesteld. De verkiezingen moeten starten 15 tot 20 dagen na het officiële begin van de Sede Vacante. Het conclaaf vindt plaats in de beroemde Sixtijnse Kapel en wordt gehouden door de kardinalen die jonger zijn dan 80 jaar. Meestal gaat het om zo'n 120 mannen. De stemming eindigt wanneer een naam tweederde van de stemmen heeft gekregen. Bij aanvaarding is de verkozene meteen paus. De kardinaal-protodiaken, momenteel de Fransman Dominique Mamberti, maakt de naam bekend aan het volk op het Sint-Pietersplein. Dat betekent in de huidige omstandigheden dat het conclaaf niet eerder dan 5 mei begint en er wellicht rond 7 mei een nieuwe paus is. De periode is dus zeer kort.
Laatste aanpassing op 21/04/2025 om 12:34
