De Kerk als veldhospitaal: bijdrage en onmacht van zorgpastores

Met een 80-tal zijn ze in ons bisdom: lekenpastores in ziekenhuizen, woonzorgcentra en voorzieningen voor mensen met een beperking. Ze staan als personeelsleden van de voorziening, met een zending door de bisschop, mee in het centrum van de strijd tegen COVID-19. Vanop de zijlijn proberen we in deze korte bijdrage hun onmacht, hoop en vooral hun ontzettende inzet en creativiteit onder woorden te brengen.

Het uithouden in onmacht

De COVID-19-crisis zet pastores, net als andere zorgverleners, onder druk. De roeping om persoonsgerichte pastorale zorg te geven en mensen nabij te zijn, staat soms haaks op de noodzakelijke beschermende maatregelen die genomen worden. De ene pastor kan nog maar op één afdeling patiënten of bewoners bezoeken, het troostend gebaar en de fysieke nabijheid moeten overal achterwege blijven. Bewoners in een woonzorgcentrum zitten noodgedwongen alleen op hun kamer, op een COVID-afdeling sterven patiënten zonder dat er in de kamer nog een zegengebed mag uitgesproken worden. Families kunnen niet begeleid worden zoals dat altijd gebeurt en ook de pastores zijn bang om ziek te worden of om ongewild en onbewust het virus over te dragen.

De kloof tussen de zorg die men wil geven, en de realiteit die zich nu aandient, is vaak groot. In dat spanningsveld ontstaat morele stress en een gevoel van onmacht, maar net dat is iets wat pastores wel kennen.

Ze zijn getraind in het toelaten en uitspreken van machteloosheid, in het blijven staan en ‘er zijn’, ook als er geen antwoorden of oplossingen voorhanden zijn. Daarom zijn Goede Vrijdag en de ervaring van verlatenheid in pastorale begeleiding vaak aanwezig. Pastores kunnen dit ‘uithouden’ vanuit het geloof in Opstanding, het uitzicht op Pasen. Hun ‘kracht in onmacht’ heeft ons de voorbije weken al vaak geraakt.

(lees verder onder de afbeelding)

Een kracht die getuigt van Liefde en Hoop 

Ontelbare voorbeelden illustreren de creativiteit van pastores om mensen niet in de steek te laten. Psychiatriepastores maken zich op korte tijd de basisvaardigheden van ‘tele-pastoraat’ eigen. Min of meer stabiele patiënten moesten immers bij het begin van de lockdown een keuze maken om opgenomen te blijven zolang de situatie duurt of om naar huis te gaan. Op vraag van het ziekenhuis houdt de pastorale dienst contact met de patiënten die thuis zitten. 

Ook in algemene ziekenhuizen blijven pastores zoeken om, vooral in palliatieve situaties, de spirituele dimensie van de zorg te bewaren. Soms wordt in die situaties een uitzondering gemaakt en blijft er ruimte voor een ziekenzalving of een zegengebed op de kamer. In andere gevallen laten de interne beleidslijnen dat niet toe. Een groep pastores sloeg daarom de handen in elkaar en ontwikkelde een afscheidsritueel op afstand.

Een verpleegkundige maakt vanuit de ziekenkamer verbinding met de pastor en de familie. Een stervenszegen kan dan worden uitgesproken en de (beperkte) familie kan in een kort ritueel afscheid nemen.

In ouderenzorg wordt gezocht naar zinvolle activiteiten voor mensen die noodgedwongen op de kamer verblijven. Gebedskaarten zorgen hier voor een vorm van gemeenschapsbeleving in tijden van eenzaamheid. Overal wordt ook gezocht naar manieren om diensten van de Goede Week aan te bieden op de kamers van patiënten en bewoners.

Collega-zorgmedewerkers van alle disciplines, afdelingen en levensvisies kunnen bij de pastor ook een luisterend oor vinden. Waar mogelijk probeert de pastor ook initiatieven te ondersteunen om de zorgmedewerkers en, bij uitbreiding, de hele voorziening te inspireren en ondersteunen.

Inspirerende quotes, dankkaartjes, paaseieren met een hoopvolle wens: het zijn maar een paar van de talloze manier om te bemoedigen.

Een laatste voorbeeld is dat pastores zich ook dienstbaar maken waar handen tekort zijn: aan het onthaal, bij maaltijdbegeleiding, tot in de linnen- en poetsdienst toe. De Kerk werd een veldhospitaal: handen uit de mouwen en helpen waar nodig en mogelijk!

(lees verder onder de afbeelding)

Samen gaan we erdoor 

Er is echter één iets wat ons nòg meer is opgevallen in deze tijd: de samenhorigheid en solidariteit die mensen, ondanks de afstand, toch (metaforisch) bij elkaar brengen. Pastores stellen ons hun vragen, maar ze delen ook al snel onderling expertise en materiaal. Via Skype of Zoom overleggen ze hun aanpak en daarbij is er altijd plaats voor een bemoedigend woord. Iedereen draagt zijn steentje bij, de zorgpastores zijn er voor elkaar. 

Ook de Beroepsvereniging voor zorgpastores, de website Elisabeth, Caritas-Vlaanderen en de stafmedewerkers zorgpastoraat van de verschillende bisdommen zochten en vonden elkaar. Wie graag meer te weten komt, kan de getuigenissen van een aantal zorgpastores lezen. Voor materiaal om mee aan de slag te gaan, verwijzen we graag naar het item ‘verbondenheid in tijden van corona’.

Het is vooral dit gevoel van ‘samen’ dat voor ons de beleving van de Goede Week zo bijzonder maakt dit jaar. In duisternis en onmacht laten we elkaar niet los, net omdat we leven vanuit de Belofte van Pasen.