Woord van God in menselijke woorden - paus Leo XIV [catechese]

Catechese. I. Documenten van Vaticanum II 2 Dogmatische constitutie Dei Verbum. 4. De Heilige Schrift: Woord van God in menselijke woorden

De constitutie Dei Verbum van het Concilie waarover we in deze weken nadenken, ziet in de Heilige Schrift, zoals gelezen in de levende Traditie van de Kerk, een bijzondere ontmoetingsruimte waarin God tot de mensen, mannen en vrouwen, in elke tijd blijft spreken zodat ze Hem kunnen horen en Hem zo leren kennen en beminnen. De bijbels teksten werden niet geschreven in een hemelse of bovenmenselijke taal. Zoals ook de dagelijkse werkelijkheid ons leert, verstaan twee mensen die verschillende talen spreken elkaar niet. Ze kunnen niet tot dialoog komen, ze kunnen niet tot relatie komen. Soms is zich laten verstaan aan de ander een eerste daad van liefde. Daarom kiest God ervoor te spreken bij middel van menselijke talen en, op die wijze, hebben verschillende auteurs, geïnspireerd door de Heilige Geest, de teksten van de Heilige Schrift op schrift gesteld. Het document van het Concilie herinnert eraan: “de woorden van God , uitgedrukt in de talen van de mensen, zijn aan menselijk spreken gelijk geworden, zoals eenmaal het Woord van de eeuwige Vader, door het zwakke vlees van de mensheid aan te nemen, aan de mensen gelijk is geworden.”(DV, 13). Met andere woorden, de Schrift openbaart de barmhartige welwillendheid van God jegens de mensen en tevens het verlangen om Zich door hen te laten kennen, niet slechts door de inhoud van de Schrift maar ook door haar taalgebruik.

In de loop van de kerkgeschiedenis heeft men de relatie bestudeerd die bestaat tussen de goddelijke Auteur en de menselijke schrijvers van de heilige teksten. Gedurende vele eeuwen hebben theologen zich ingespannen om de goddelijke inspiratie van de Heilige Schrift te verdedigen. Ze deden dat op een wijze alsof de menselijke schrijvers louter lijdzame instrumenten van de Heilige Geest waren. In recentere tijden heeft dit nadenken de bijdrage van de :gewijde auteurs geherwaardeerd, zodanig dat de tekst van het Concilie over God spreekt als “belangrijkste auteur” van de Heilige Schrift en de gewijde schrijvers “echte auteurs” van de heilige boeken noemt (cfr DV, 11). Een scherpzinnige exegeet uit de vorige eeuw merkte op “de menselijke werkzaamheid verlagen tot die van een eenvoudige knecht leidt niet tot de verheerlijking van de goddelijke werkzaamheid” (1) God misprijst nooit het menselijk wezen en zijn mogelijkheden!

Als dus de Schrift het woord van God is in menselijke woorden, dan is elke benadering slechts gedeeltelijk, als zij een van de twee dimensies verwaarloost. Daaruit volgt dat een juiste verklaring van de heilige teksten niet kan voorbijzien aan de historische omgeving waarin zij gegroeid zijn en ook niet aan de gebruikte letterkundige vormen. Geen zorg besteden aan de studie van de menselijke woorden waarvan God zich bediend heeft, loopt het gevaar uit te monden in fundamentalistische of spiritualistische lezingen van de Schrift die verraad plegen inzake de betekenis ervan. Dit beginsel geldt ook voor de verkondiging van het Woord van God: als dit contact verliest met de werkelijkheid, met de verwachtingen en met het lijden van de mensen, als ze een onverstaanbare taal gebruikt, weinig mededeelzaam is en ouderwets, dan wordt ze onwerkzaam. In elke tijd is de Kerk geroepen het Woord van God te vertolken in een taal die gestalte kan krijgen in de geschiedenis en de harten kan bereiken. Zoals Paus Franciscus zegde: “Elke keer als we naar de bron terugkeren om de oorspronkelijke frisheid van het Evangelie te proeven, openen zich nieuwe wegen, ontstaan creatieve methodes, andere uitdrukkingsvormen, tekenen die meer sprekend zijn, en betekenisvolle woorden voor onze tijd”. (2).

Anderzijds is evenzeer reductief een lezing van de Schrift die voorbijziet aan de goddelijke oorsprong ervan en zou leiden tot het verstaan ervan als onderricht van louter menselijke leerstof, als iets dat men louter vanuit technisch standpunt kan bestuderen of als “een louter verleden tekst” (3). Vooral in context van de liturgie, wil de Schrift tot de hedendaagse gelovigen spreken, hun huidige leven met zijn problemen raken, licht werpen op de te zetten stappen en op de te nemen beslissingen. Dit wordt slechts mogelijke wanneer de gelovige de heilige teksten leest en verklaart onder leiding van dezelfde Geest die ze heeft geïnspireerd (cfr DV, 12).

In die zin draagt de Schrift bij tot het voeden van het leven en van de liefde der gelovigen, zoals de Heilige Augustinus ons eraan herinnert: “Wie meent de heilige Schriften te hebben verstaan (…) en door middel van dit verstaan er niet in slaagt het gebouw van de dubbele liefde, die tot God en tot de naaste, op te bouwen, heeft ze nog niet verstaan “.(4) De goddelijke oorsprong van de Schrift herinnert eraan dat ook het Evangelie, toevertrouwd aan het getuigenis van de gedoopte, ook al omvat ze alle elementen van leven en werkelijkheid, deze overstijgt. Men kan ze niet herleiden tot een louter menslievende boodschap. Zij is de blijde verkondiging van het volle en eeuwige leven, dat God ons in Jezus heeft geschonken. Geliefde broeders en zusters, laten we de Heer danken omdat Hij, vanuit zijn goedheid, in ons leven het wezenlijke voedsel van het Woord niet laat ontbreken en laten we bidden dat onze woorden, en meer nog ons leven, de liefde van God die erin verhaald wordt niet zou verduisteren.

(1) L. Alonso Schökel, La parola inspirata. La Bibbia alla luce della scienza del linguaggio, Brescia 1987, 70.
(2) Franciscus, Evangelii gaudium (24 november 2013), 11.
(3) Benedictus XVI, Verbum Domini (30 september 2010), 35.
(4) H. Augustinus, De doctrina christiana I, 36, 40

Vertaald uit het Italiaans door Marcel De Pauw msc