Magnifica humanitas: een encycliek om te lezen, te overdenken en in praktijk te brengen

25/05/2026 – Ter gelegenheid van de 135e verjaardag van de encycliek Rerum Novarum van paus Leo XIII, publiceert paus Leo XIV vandaag zijn eerste encycliek, Magnifica humanitas. Het is een nieuwe stap in de sociale leer van de Kerk.

Namens de Bisschoppenconferentie van België reageert Mgr. Jean-Pierre Delville, bisschop van Luik, reageert: “De ondertitel spreekt boekdelen: “De bescherming van de menselijke persoon in het tijdperk van de kunstmatige intelligentie”. De paus wil dus de menselijke dimensie benadrukken ten opzichte van de technologische dimensie. Hij is zich bewust van de tegenstelling die heerst tussen een wereld die geneigd is een toren van Babel te bouwen in plaats van het nieuwe Jeruzalem. Hij analyseert de concrete situatie van de huidige technologische uitdagingen, in het bijzonder de kunstmatige intelligentie: een boeiende, maar gevaarlijke uitvinding. “Kunstmatige intelligenties leven niet van ervaring, bezitten geen lichaam, kennen noch vreugde noch pijn, weten niet van binnenuit wat liefde, werk en verantwoordelijkheid betekenen”. We kunnen niet alles aan algoritmen toevertrouwen, voegt de paus eraan toe. Bovendien neigt de huidige wereld ertoe een machtscultuur op te bouwen, die oorlog als onvermijdelijk voorstelt.
Tegenover dit alles moeten we, met de genade van Christus, “een beschaving van de liefde opbouwen, die de blik van de slachtoffers als beoordelingscriterium neemt en in diplomatie en dialoog de gewone instrumenten voor vredesopbouw erkent. Met vrede verliest men niets; met oorlog verliest men alles”.
Een tekst om te lezen, om over na te denken en in praktijk te brengen!”

Ook drie academici lieten al hun licht schijnen op de inhoud van deze encycliek.

Professor Lode Lauwaert, professor techniekfilosofie, KU Leuven: “De encycliek Magnifica humanitas van paus Leo XIV is een welkome bijdrage aan het maatschappelijke debat over AI. Of men nu gelovig is of niet: de Kerk draagt een moreel gezag dat zelden ongehoord blijft, en het is goed dat ze dat gezag hier inzet. De kernboodschap — dat AI moet worden afgestemd op de mens, dat menselijke waardigheid het kompas blijft — onderschrijf ik voluit. Al moet ik er eerlijk bij zeggen: het zijn enigszins evidente principes. Opvallend is ook wat ontbreekt: de tekst zoomt sterk in op risico's en bescherming, maar nauwelijks op de enorme potentiële voordelen. Denk aan iemand in een afgelegen dorp in India zonder toegang tot een dokter: AI kan daar levensreddend medisch advies bieden — onvolmaakt, maar beter dan niets of dan advies van mensen zonder medische achtergrond. Een vollediger moreel kader erkent beide zijden.”

Professor Dominique Lambert (wetenschapsfilosoof, UNamur en UCLouvain), die samen met het Vaticaan onderzoek heeft gedaan naar de vraagstukken die AI op militair gebied oproept: “Zonder het recht op zelfverdediging te ontkennen, benadrukt de encycliek, in navolging van paus Franciscus, de noodzaak om verder te gaan dan de theorie van de "rechtvaardige oorlog", die maar al te vaak is gebruikt om bepaalde conflicten ten onrechte te legitimeren.
De encycliek geeft heel belangrijke en precieze criteria voor het gebruik van AI in de militaire sector (§§197…). De encycliek weigert het morele oordeel gelijk te stellen aan een puur algoritmische procedure en vraagt (1) een duidelijke identificatie van de verantwoordelijken en de verantwoordelijkheden (traceerbaarheid van beslissingen, afwijzing van ondoorzichtige procedures), (2) het behoud van een termijn die morele beoordeling mogelijk maakt voor onomkeerbare beslissingen en (3) de bescherming van niet-strijders (in de logica van het internationaal humanitair recht).
De encycliek benadrukt de noodzaak van een “effectieve, bewuste en verantwoordelijke” controle van de algoritmen door de mens, en dit vertaalt zich in de noodzaak om “AI te ontwapenen” (§110), wat een van de originele en krachtige uitingen van de encycliek is! “AI ontwapenen” betekent haar onttrekken aan de logica van militaire en economische concurrentie (en ook aan de monopolies van particuliere actoren) door te voorkomen dat zij de mens gaat domineren in een wedloop om algoritmische, geopolitieke of commerciële prestaties, die een nieuwe vorm van wapenwedloop is (§194). De encycliek roept op tot regulering op internationaal niveau, waarbij de VN wordt erkend als een essentieel instrument en de onderhandelingscultuur wordt gewaardeerd (§221).”

En tenslotte professor Stipe Odak (professor in toegepaste ethiek aan de faculteit van theologie en godsdienststudies van de UCLouvain) : “De encycliek Magnifica Humanitas haalt twee Bijbelse figuren aan – de toren van Babel en het herbouwde Jeruzalem – om na te denken over de uitdagingen van de technologische ontwikkeling. Aan deze twee beelden wordt een derde, nog angstaanjagender beeld toegevoegd: het posthumane Babel, dat niet langer de ambitie heeft om de menselijke grenzen te overschrijden, maar zich er volledig van wil bevrijden door menselijke projecten te delegeren aan verbeterde opvolgers. Deze toren reikt niet langer naar de hemel; hij pretendeert het immanente in het transcendente te veranderen. Toch herinnert de encycliek ons eraan dat de meest volmaakte communicatie niet noodzakelijkerwijs gemeenschap voortbrengt – vaak is het omgekeerde het geval: de gemeenschap brengt haar eigen vormen van communicatie voort. Het beeld van Jeruzalem, herbouwd door onvolmaakte bouwers, illustreert dit krachtig: menselijke beperkingen zijn geen obstakel, maar een fundament – “een werk dat God in het middelpunt heeft en dat de banden herstelt nog voordat de stenen worden gelegd” (MH 8).”