Diocesane Commissie Rechtvaardigheid, Vrede en Heelheid van de Schepping, 1975-2014
Het ontstaan van de Diocesane Commissie Rechtvaardigheid en Vrede en Heelheid van de Schepping (CRVHS) - Bisdom Antwerpen gaat terug naar het Tweede Vaticaanse Concilie, voornamelijk naar de Pastorale Constitutie Gaudium et Spes, over de Kerk in de moderne wereld. De constitutie is een mijlpaal in de sociale leer van de Katholieke Kerk en roept alle gelovigen op om zich actief in te zetten voor rechtvaardigheid en vrede.
De visie en missie van de CRVHS kadert zich in de sociale leer, die zich ontwikkelde vanaf de encycliek Rerum Novarum (1891). Centraal in de sociale leer staan de menselijke waardigheid en onze individuele verantwoordelijkheid. Het Charter van de Commissie is de encycliek Populorum Progressio van Paus Paulus VI (26 maart 1967). Deze encycliek ziet ontwikkeling, rechtvaardigheid en vrede als drie onafscheidelijke aspecten van eenzelfde problematiek. Paulus VI richtte ook de Pauselijke Raad Rechtvaardigheid en Vrede op en spoorde alle bisdommen aan soortgelijke raden of commissies op te richten.
Tijdens het Jaar van de Rechtvaardigheid, in 1975, werd voor het bisdom Antwerpen een Commissie samengesteld. De naam is tegelijkertijd haar programma.
In 1989, op het Europese Oecumenische Proces in Bazel, werd het begrip "heelheid van de schepping" toegevoegd aan de termen rechtvaardigheid en vrede. In 2005 hebben de Belgische bisschoppen aan het Netwerk Rechtvaardigheid en Vrede de opdracht toevertrouwd om ook de zorg voor de schepping uitdrukkelijk op te nemen in de werking van de kerkgemeenschap. Een visie rond ecologie en spiritualiteit moest uitgewerkt worden en er moest naar wegen gezocht worden om deze visie in de praktijk te brengen. In 2009 is voor het bisdom Antwerpen een Ecoteam van start gegaan.
VISIE EN MISSIE
De Commissie "houdt het oog van de kerk waakzaam, haar hart gevoelig en haar hand vaardig voor het bevorderen van sociale gerechtigdheid". Ze helpt de oorzaken van onrecht mee opsporen en reikt instrumenten aan om deze weg te nemen. Geloofsgemeenschappen zullen rechtvaardigheid, vrede en heelheid van de schepping in zich dragen en uitdragen. Alle mensen moeten aan de samenleving kunnen deelnemen. Mensen zullen geven om de ander en vragen om een rechtvaardige wereld.
Als organisatie binnen de christelijke gemeenschap heeft de CRVHS tot doel bij te dragen, en dit in de ruimste betekenis, tot het overleg tussen christelijk geïnspireerde bewegingen en experten, die de thematiek van rechtvaardigheid en vrede in hun programma's opnemen, hetzij als hoofdactiviteit, hetzij als bijkomend aspect van hun werking.
CONCRETE WERKING
De Commissie Rechtvaardigheid Vrede en Heelheid van de Schepping (CRVHS) wordt gevormd door vijftien personen, uit verschillende sectoren van kerk en samenleving. Zij zijn actief in pastoraal, welzijnswerk, ontwikkelingssamenwerking, evangelisatie, vredeswerking, arbeidersbeweging of onderwijs. Sommigen zijn werkzaam als beroepskracht in een organisatie of dienst, anderen zijn expert of louter vrijwilliger. Een gevarieerde samenstelling van de CRVHS kan garant staan voor een goede vertegenwoordiging. De CRVHS fungeert ook als een denkgroep, een platform voor discussie, uitwisseling en informatie betreffende kwesties van vrede en rechtvaardigheid. In het verleden is gebleken dat belangrijke initiatieven zoals het Ecoteam van het Bisdom Antwerpen mede ontstaan zijn uit de debatten van de Commissie.
Soms kiest de Commissie om te werken rond een centraal thema. Zo werd bijvoorbeeld de armoedeproblematiek op een systematische wijze kritisch benaderd. Tegelijkertijd komen er steeds een aantal thema’s, van veraf of dichtbij, regelmatig terug op de agenda zoals de vredesvraagstukken, Derde en Vierde Wereld, armoede en honger, vluchtelingen, asielzoekers en migranten, mensenhandel, globalisering, missie, verdraagzaamheid, oecumenische en interreligieuze samenwerking, gevangeniswezen, zorg voor de schepping, kerk en sociale huisvesting, levensbeschouwelijke ontmoeting, enz. De Commissie stelt zich daarbij steeds de vraag stellen: wat betekent ons denken en werken voor de Antwerpse situatie? Soms hebben de werkzaamheden van de Commissie geleid tot gesprekken met politieke verantwoordelijken van Stad en Provincie. Vanuit de inzichten en zorgen van de CRVHS werden dan het Provincie- en of Stadsbeleid bevraagd. De CRVHS zal in samenspraak met de betrokken bisschoppelijk vicaris advies geven t.a.v. de Bisschopsraad of andere diensten van het Bisdom.
1. In 1999 publiceerde de Commissie een “Oproep aan de kiezer” n.a.v. zowel de Vlaamse, federale als Europese verkiezingen. De kiezer werd opgeroepen om een stem uit te brengen op basis van belangrijke waarden. De oproep pleitte voor: een sociaal en solidair beleid, zorg voor het leefmilieu, gastvrijheid, een open kijk op de wereld.
2. In “Honderd bloemen van verdraagzaamheid” bood in 2000 de Commissie een “collage” aan van positieve houdingen van mensen en groepen waaruit blijkt dat het dagelijks leven met verscheidenheid van culturen, hoewel niet gemakkelijk, toch mogelijk is. Vanuit verschillende invalshoeken werden feiten en oplossingen samengebracht, die een beeld geven van mensen en groepen die streven naar een respectvol en verdraagzaam samenleven. De voorbeelden werden “uit het leven gegrepen” en tonen mogelijkheden aan voor individuen en groepen van “goed samenleven” en integratie.
3. “Onbehagen: een christelijk antwoord” is de titel van de brochure die de neerslag is van gesprekken en raadplegingen die de CRVHS twee jaar heeft gevoerd. In de periode 2002 – 2004 belichtte de Commissie het fenomeen van de maatschappelijke verzuring. Het ging om het omgaan met vreemdelingen, ongelijkheid in de kennismaatschappij, extreme armoede, vergrijzing, uitsluiting, onveiligheid, multicultureel samenleven, justitie, media en verzuring, de risicomaatschappij. De brochure bracht een synthese van de gesprekken en trok enkele conclusies. Haar denkwerk werd aan een ruimer publiek aangeboden.
4. “Integratie versus fragmentatie” of beter “Integratie in een globaliserende samenleving” was het werkthema voor 2005 – 2006. Vanuit verschillende invalshoeken bekeek de CRVHS de problematiek van de integratie en de participatie (of het gebrek eraan ) van bevolkingsgroepen in onze samenleving. Zo werden bijdragen geleverd vanuit o.m.: de dienst Integratie van de Stad Antwerpen, Artsen Zonder Grenzen betreffende de gezondheidszorg, Welzijnszorg betreffende armoede als factor van uitsluiting, het ACV met de keuze voor diversiteit op de werkvloer, het Vicariaat voor het Onderwijs en het gemengde in het onderwijs, de Schepen van de Stad Antwerpen voor het betere samenleven en meer kleur in de sociale woningen en ten slotte over de rol van godsdienst als factor van integratie of segregatie. De conclusies van de CRVHS werden aangeboden aan de bevolking n.a.v. de verkiezingen voor de gemeente en provincie in oktober 2006. De “Globale Visietekst” werd in verschillende media opgenomen, inclusief Kerk en Leven, Tertio en Visie.
5. N.a.v. 40 jaar Encycliek “Populorum Progressio” werkt de Commissie in 2006-2007 rond “ontwikkeling, de nieuwe naam voor vrede” en enkele nieuwe uitdagingen voor vandaag en morgen. Vele van deze uitdagingen sluiten nauw aan bij de acht millenniumdoelstellingen van de Verenigde Naties om tegen 2015 te komen tot o.m.: vermindering met de helft van de extreme armoede en honger, elementaire opvoeding beschikbaar te maken voor alle kinderen, seksuele discriminatie weg te werken en de positie van de vrouw te versterken en om de kindersterfte af te bouwen.
6. In 2007 – 2008 zijn systematisch volgende thema’s uitgewerkt: (1) “gevangeniswezen, detentie en justitie”; (2) “zorg voor de schepping”; (3) kerk en sociale huisvesting”; en (4) armoedebestrijding als dreigingbestrijding”.
7. In het najaar van 2008 vonden twee publieke vormingsavonden plaats over het project “Ecokerken” in samenwerking met het Centrum voor Christelijk Vormingswerk, CCV. In januari 2009 ging een Ecoteam voor het bisdom Antwerpen van start, met tien personen, in permanent overleg met de Commissie.
8. Tijdens het werkjaar 2009 – 2010 ging de CRVHS in op volgende maatschappelijke vragen en uitdagingen: mensenhandel, de gezondheidstoestand en het medisch beleid in de gevangenissen, de regularisatieprocedures van asielzoekers, oecumene, Jodendom en islam, bespreking van het (christelijke) document “Kairos Palestina:“Uur van de waarheid: een woord van geloof, hoop en liefde uit het hart van het Palestijnse lijden, Stop armoede nu!” en het Europees jaar van verzet tegen de armoede, kerk en sociale huisvesting; 50 jaar onafhankelijkheid DRCongo; en bespreking van het jubileumproject van het bisdom Antwerpen “Kerk onder stroom”.
9. Het jaarthema 2010 – 2011 was “Leven op de rand van armoede”. Eén op drie Belgen vecht om te overleven. Nog meer mensen leven in bestaansonzekerheid. De CRVHS vestigt de aandacht op die situaties van mensen en groepen van mensen die leven aan de rand van armoede of er net over. Daarnaast waren er twee Open Avonden - de jaarlijkse Vredesweek (september 2010), de situatie in Jeruzalem (januari 2011) - en een sessie over ethisch beleggen (oktober 2010).
10. De Commissie en het Ecoteam namen eind 2011 actief deel aan de Diocesane Gespreksronde in het Bisdom Antwerpen. In oktober 2012 wil het Bisdom Antwerpen met een visietekst voor de diocesane kerkgemeenschap naar buiten komen. Rechtvaardigheid en vrede en heelheid van de schepping horen daar wezenlijk bij. Het hoofdthema van het voorjaar 2012 was: “het samenleven van mensen in een tijd van toenemende globalisering en diversiteit”. De Commissie trachtte na te gaan wat er leeft in de onderbuik van de samenleving. De CRVHS bood kiezers en kandidaat-gemeenteraadsleden een reflectie met aanbevelingen “Geven om de ander” aan, naar aanleiding van de gemeenteraadsverkiezingen van 14 oktober 2012.
11. In 2013 ging de Commissie in gesprek met Mgr. Johan Bonny over de visietekst "Een houtskoolvuur met vis erop en brood" van en voor het bisdom Antwerpen. Naast thema’s zoals het asielbeleid, gevangenispastoraal, 11.11.11. en de Vredesweek, organiseerde de Commissie in mei een Open Avond over de burgeroorlog in Syrië.
12. Met als titel "Hoe profetisch kerk zijn in de samenleving van vandaag?" namen meer dan 70 personen op 15 november 2013 deel aan de Denkdag Diaconie voor het Bisdom Antwerpen. Het initiatief werd genomen door het Vicariaat Caritas & Sociale Werken en de Diocesane Commissie Rechtvaardigheid en Vrede en Heelheid van de Schepping. Doel was om van hieruit een diocesaan netwerk diaconie op te richten. Dat netwerk ging van start op 28 november 2014. In december 2014 kwam de CRVHS voor de laatste keer samen. Een vernieuwde en uitgebreide Commissie Attent kwam voor het eerst samen in januari 2015.