Ecokerkraden: bron van inspiratie voor duurzamer samenleven

De bijeenkomsten, telkens op een andere locatie en telkens open voor alle geïnteresseerden, bieden immers niet alleen informatie, maar ook kansen tot ontmoeting en uitwisseling. Vooral komen concrete getuigenissen aan bod van mensen en organisaties die bouwen aan een meer duurzame samenleving. Doorheen de samenkomsten neemt niet alleen kennis toe over ecologie, maar komt telkens de overtuiging naar voor dat “zorg voor de schepping” een nieuwe, positieve manier van leven stimuleert, waarin spiritualiteit, sociale rechtvaardigheid, eenvoud, duurzaamheid en gemeenschapsvorming elkaar versterken. Zo helpen Ecokerkraden gemeenschappen en groepen om stappen te zetten naar een toekomst waarin mensen én de aarde beter floreren.

De start in 2022

De eerste Ecokerkraad vond plaats in juni 2022 in Malle en in Antwerpen. Het initiatief vertrok vanuit de encycliek Laudato Si’ van paus Franciscus en zijn oproep tot een ecologische bekering. Niet alleen de "schreeuw van de aarde", maar ook de "schreeuw van de armen" vraagt om een antwoord. Daarom zette de Ecokerkraad vanaf het begin in op wat paus Franciscus omschrijft als integrale ecologie: een visie waarin ecologische, sociale en spirituele vragen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Drie organisaties gaven meteen mee richting aan het gesprek. 

Youth For Climate bracht de stem van geëngageerde jongeren. Dimo Pambudi benadrukte dat klimaatrechtvaardigheid wereldwijde solidariteit vraagt en dat vooral kwetsbare landen de gevolgen dragen van een crisis die ze nauwelijks hebben veroorzaakt. Voor Grootouders voor het Klimaat sprak Hugo Van Dienderen vanuit de zorg voor toekomstige generaties. Ook hij legde de klemtoon op zowel klimaat- als sociale rechtvaardigheid. De boodschap was duidelijk: duurzame verandering vraagt om meer dan technologische oplossingen alleen; ook het economische systeem moet kritisch bekeken worden. Karel Malfliet stelde vervolgens de werking van Ecokerk voor en legde uit hoe spiritualiteit, praktijk en maatschappelijk engagement samen de drie pijlers vormen van de beweging.

Lokale initiatieven maken het verschil

Op 22 oktober 2022 volgde de tweede Ecokerkraad in Wommelgem. Deze editie stond sterk in het teken van concrete actie. 

Fridays For Future Antwerpen toonde hoe jongeren via creatieve acties aandacht vragen voor klimaat en sociale rechtvaardigheid. Transitie Ekeren bracht inspirerende voorbeelden van lokale veerkracht, met projecten rond duurzame voeding, energie en gemeenschapsvorming. Velt Brasschaat demonstreerde hoe ecologisch tuinieren, voedselteams en energiezuinig wonen bijdragen aan een duurzamere samenleving. 

Samen tonen ze dat verandering mogelijk en de transitie in buurten, tuinen, scholen en verenigingen dag na dag vorm krijgt. 

Groene kerken in de stad

Tijdens de derde Ecokerkraad op 30 mei 2023 in Antwerpen stelde Lea Verstricht de resultaten voor van het onderzoeksproject Laudato Si, een samenwerking tussen het vicariaat Antwerpen en de stad Antwerpen. Het project onderzocht hoe kerken en hun omgeving kunnen bijdragen aan meer groen, ontmoeting en leefbaarheid in de stad. Uit een inventaris van tientallen kerkterreinen bleek hoeveel potentieel nog onbenut is. Sommige kerkgemeenschappen werken al aan ontharding van pleinen of leggen buurttuinen aan, investeren in zonnepanelen of maken hun ruimtes toegankelijk als stilteplek voor buurtbewoners. Het project maakt zichtbaar dat kerkgebouwen niet alleen een religieuze functie hebben, maar ook bijdragen aan klimaatadaptatie, biodiversiteit en sociale cohesie, omdat groene kerkterreinen en frisse kerkgebouwen ook letterlijk oases van rust en verkoeling. 

Biodiversiteit dichtbij huis

Ook de vierde Ecokerkraad, op 21 oktober 2023 in Turnhout, stond dicht bij de dagelijkse leefwereld van mensen. Centraal stond de biodiversiteitscampagne van Ecokerk onder de slogan: “Genees de aarde en alles wat ademt en leeft.” 

Tuinranger Leo Maes liet zien hoe particuliere tuinen kunnen uitgroeien tot kleine natuurgebieden. Meer bomen, hagen, bloemen en water zorgen niet alleen voor verkoeling, maar trekken ook insecten, vogels en andere dieren aan. Biodiversiteit begint vaak gewoon in de eigen achtertuin. Dirk Palmers nam samen met Rudi Nuytemans het initiatief Onze Druppel Telt. Daarmee wilden ze zelf iets doen om meer regenwater op te vangen en te gebruiken, in plaats van dit kostbare goedje zo snel mogelijk af te voeren via de riolering. Met eenvoudige ingrepen zoals regentonnen en infiltratievoorzieningen kunnen gezinnen bijdragen aan een beter waterbeheer en zich tegelijk wapenen tegen droogte. Daarnaast werden ook Laudato Si-bomen, zorgbomen of… je eigen bos aanleggen voorgesteld als zichtbare symbolen van engagement. Het planten van zo’n boom is  meer dan een ecologische maatregel: een teken van hoop en verantwoordelijkheid voor toekomstige generaties. De klimaatboom hoort bij het actieplan van de Vlaamse overheid om via deelnemende gemeentes 2,5 miljoen bomen te planten. Dat wordt netjes toegelicht op de website www.boomcharter.be. Ook particulieren met een grote tuin kunnen daar een bos aanleggen en daarvoor subsidie ontvangen.

Zorg voor alles wat ademt en leeft

De vijfde Ecokerkraad op 8 juni 2024 in Boom bouwde verder op dit biodiversiteitsthema. De nieuwe Ecokerkcampagne kreeg als titel “Zorg voor alles wat ademt en leeft”.  Patrick Naulaerts herinnerde eraan dat integrale ecologie vertrekt vanuit het inzicht dat alles met alles verbonden is. Zorg voor biodiversiteit gaat daarom niet alleen over natuurbehoud, maar ook over levensstijl, opvoeding, spiritualiteit en maatschappelijke keuzes. Cleo Rosseneu stelde de campagne voor en benadrukte hoe biodiversiteitsverlies wereldwijd uitgroeit tot een crisis naast de klimaatverandering. Gezonde ecosystemen zijn essentieel voor het voortbestaan van mens en natuur. Daarom biedt de campagne talrijke handvatten voor liturgie, vorming, actie en sensibilisering. Het thema van biodiversiteit is ook terug te vinden in de 7- Laudato Si doelen, die sinds 2020 (5 jaar encycliek Laudato Si) als aanzetten tot concrete en integrale actie naar voor werden geschoven.  Verder werden voorbeelden aangereikt van filmavonden, wandelingen, fietstochten, boomplantingen en lokale activiteiten waarmee geloofsgemeenschappen zelf aan de slag kunnen gaan.

Op weg naar een groener hart met Franciscus van Assisi

Op 12 oktober 2024 vond de zesde Ecokerkraad plaats in Berchem. Het centrale onderdeel was een inspirerende workshop van Peter Preuveneers over de ecologische spiritualiteit van Franciscus van Assisi. 

Peter Preuveneers maakte duidelijk dat ecologische betrokkenheid vraagt om een andere manier van kijken. Franciscus van Assisi kan daarbij een belangrijke gids zijn. Zijn bekende preek tot de vogels toont hoe hij zichzelf zag als deel van een grote gemeenschap van levende wezens. Die visie komt nog sterker tot uiting in het Zonnelied. Daar bezingt hij de aarde als een zuster en een moeder die ons draagt en voedt. In elk schepsel herkende hij iets van Gods liefde en aanwezigheid. Volgens Franciscus volstaat het niet om de wereld alleen met een uiterlijke blik waar te nemen. Hij spreekt over een “innerlijk oog”, een manier van kijken die de diepere verbondenheid van alle leven zichtbaar maakt. Vanuit die verbondenheid ontstaat respect voor mens, dier en aarde. 

Ook soberheid is een belangrijke pijler. Franciscus koppelde eenvoud niet aan verlies, maar aan vreugde. In een samenleving die vaak zekerheid zoekt in bezit en consumptie, kan een eenvoudige levensstijl opnieuw ruimte scheppen voor verbondenheid met God, met anderen en met de schepping. Paus Franciscus spreekt in dat verband over een culturele ommekeer en een meer volwassen levensstijl, waarbij spirituele tradities mensen kunnen helpen om anders naar zichzelf, naar anderen en naar de aarde te kijken. Vanuit die nieuwe blik ontstaan ook nieuwe keuzes en nieuwe vormen van engagement.

Tenslotte werden ook concrete initiatieven voorgesteld, zoals het Attent project 'Solidariteit verbindt' over hoe levensbeschouwingen zorgen voor de aarde, en de mogelijkheden die Space for Grace (tot 2026) biedt om geloofsgemeenschappen toekomstgericht te vernieuwen, ook met ecologische, duurzame initiatieven. 

Hoop als actieve keuze

De zevende Ecokerkraad vond plaats op 7 juni 2025 in Brasschaat. Het thema sloot aan bij de campagne "Knooppunten van Hoop". Hoop is geen optimisme of afwachten, maar een bewuste keuze om te blijven handelen voor een betere toekomst. Drie sprekers belichtten elk werking die bijdraagt tot handelen voor een betere toekomst. 

Stefanie De Bock van De Transformisten pleitte voor een samenleving die welzijn belangrijker vindt dan voortdurende economische (welvaart) groei. Een economie die niet meer aan overproductie en overconsumptie doet, heeft vele voorbeelden. Om te beginnen neemt de afhankelijkheid van grondstoffen af. De economie komt ook terug naar het dorpsplein, omdat er korte lijn is tussen wie het maakt en wie het gebruikt/koopt. Deelateliers, repaircafés, deelfietsen en hergebruik zijn daar concrete voorbeelden van. Al deze praktijken bevorderen, zal leiden naar een nieuw model. De wereld is wat we er van gemaakt hebben. We mogen niet vergeten dat we die dan ook altijd weer anders kunnen maken. 

Koen Dhoore, docent biologisch-dynamische landbouw, reikte Bijbelse visies op het gebruiken van natuur aan om naar landbouw te kijken. De mens mag de natuur gebruiken, maar niet om het even hoe. Kijk naar Kaïn en Abel: ze brengen beiden een offer, maar dat van Kaïn wordt afgewezen. Hij offert In plaats van iets wat geschonken is door de schepping (een lam) hij het resultaat van zijn eigen werk. Dat benoemt hij als de start van egoïsme. Voor hem gaat het om een keuze tussen behoeden/bewaren van de schepping of vernederen/verheffen. Zo kijkt hij naar industriële landbouw enerzijds en naar een optimaal globaal-ecologische landbouw anderzijds en hun effecten op de bodem, planten, dieren en mens. Koen besluit dat het van de wil van elke mens afhangt of de Kaïn- en Abelstromingen elkaar kunnen vinden en samenwerken om vanuit een gedeelde “verbeelding” van de toekomst de aarde te vernieuwen. 

Roosmarijn Sips liet tenslotte zien hoe de Internationale Vereniging Trappist duurzaamheid concreet vormgeeft. Trappistenabdijen investeren al jarenlang in waterzuivering, zonnepanelen, circulariteit en duurzame productieprocessen. Daarmee tonen zij in de praktijk hoe economische activiteit en zorg voor de schepping hand in hand kunnen gaan. 

Onze relatie met heel de schepping

Op 18 oktober 2025 kwamen de deelnemers samen in Ekeren voor de achtste Ecokerkraad. Patrick Naulaerts stelde bijeenkomst in het teken van de pauselijke gebedsintentie van september 2025 "Voor onze relatie met heel de schepping". Het uitgangspunt was dat zorg voor de aarde, sociale rechtvaardigheid en geloof niet los van elkaar kunnen worden gezien. 

Aletta Rambaut lichtte toe hoe de Verenigde Protestantse Kerk in België ecologie in de themawerking Kerk in de Samenleving KidS) als een essentieel onderdeel van haar geloofsbeleving beschouwt: “We willen instaan voor een goed rentmeesterschap, opkomen voor de  schepping en de armen vanuit de Bijbel. Als protestanten zijn we een minderheidskerk, wat ons open maakt voor samenwerking met vele anderen. Het gaat niet om de redding van de mens alleen, maar van de hele schepping. Het is een integraal geloven, waarbij alles in inbegrepen. “Zorg voor alles wat ademt en leeft” moet de kerk een zorg zijn. Dat vraagt om een bewustwording naar binnen en naar buiten”.  Zo groeide ook de band tussen de VPKB en de Stuurgroep Ecokerk. , die in 2005 werd opgericht. KidS vindt ook inspiratie in Nederland (Groene Kerken en Micha) en in Frankrijk (KidS werkt op nationaal niveau). Sinds 2014 vieren protestantse gemeenten een “scheppingszondag”.

Kenny Brack, kapucijn uit Meersel-Dreef, bracht een diepgaande franciscaanse visie op ecospiritualiteit. Volgens hem draait het bij Franciscus van Assisi niet in de eerste plaats om natuurbehoud, maar om Godsverbondenheid. Wanneer de mens alles ontvangt als gave, ontstaat een houding van dankbaarheid, bewondering en zorg in plaats van bezit en toe-eigening. 

Ook de praktische dimensie kwam uitgebreid aan bod. Maarten Jacobs van BioForum verdedigde biologische landbouw als een systeem dat gezondheid, zorg, ecologie en eerlijkheid met elkaar verbindt. Kathleen Van de Moortel van GoodPlanet toonde hoe natuurprojecten zoals groene speelplaatsen, minibossen en voedselbossen bijdragen aan zowel biodiversiteit als sociale cohesie. 

Het begint met verwonderd kijken

De negende Ecokerkraad vond plaats op 6 juni 2026 in de Sint-Amanduskerk in Antwerpen. Veertig deelnemers lieten zich inspireren door het campagnethema voor de Scheppingsperiode 2026: "Wie goed kijkt, komt thuis in het wonder". Die nieuwe campagne werd voorgesteld door Cleo Rosseneu. Centraal stond de uitnodiging om opnieuw te leren kijken naar de vaak verborgen rijkdom van de schepping. Symbolen zoals de veldleeuwerik, de teunisbloem en de figuur van Sint-Antonius van Padua nodigden uit tot vertraging, aandacht en verwondering. 

Vervolgens werd de blik verruimd naar Nederland. Carla Dik-Faber stelde het netwerk GroeneKerken voor, dat inmiddels honderden kerken ondersteunt bij het verduurzamen van hun werking. Haar boodschap was eenvoudig en krachtig: Gods liefde omvat niet alleen de mens, maar de hele schepping. Dominee Thea de Ruijter sprak over ecologische bekering. Volgens haar vraagt de klimaatcrisis niet alleen technische oplossingen, maar ook een persoonlijke en gemeenschappelijke heroriëntatie. Zorg voor de aarde en zorg voor de armen vormen daarbij één opdracht. Tegelijk benadrukte zij dat christenen vanuit hoop mogen handelen, zelfs wanneer de uitdagingen overweldigend lijken. Haar bijdrage kan je hier lezen: Ecologische bekering als gelovige levensweg

Bijzonder boeiend was ook de rondleiding die de deelnemers kregen op de sterk vergroende site van Sint-Amandus, waar duurzame herbestemming en vergroening concreet vorm krijgen, in samenwerking met buurt en scholen. demonstreerde hoe ecologisch tuinieren, voedselteams en energiezuinig wonen bijdragen aan een duurzamere samenleving.