Kunstenaar van het licht brengt kleur en hoop in Middelkerkse Sint-Willibrorduskerk

Wie de Sint-Willibrorduskerk in Middelkerke binnenstapt, kan er sinds kort niet meer naast kijken. Drie grote brandglasramen vullen de noordgevel met kleur. Rood, geel, blauw, groen en paars tekenen zich af tegen grote witte vlakken. Afhankelijk van het licht veranderen de ramen voortdurend van karakter.

De maker is niet de eerste de beste. Dominicaan Kim En Joong werd in 1940 geboren in Zuid-Korea, studeerde aan de kunstacademie in Seoul en kwam eind jaren zestig naar Europa. Hij trad in bij de dominicanen en werd in 1974 tot priester gewijd. Kunst en geloof zijn sindsdien onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zijn werk wordt wel omschreven als een vorm van ‘stille prediking’. 

Zijn glasramen zijn vandaag op tal van plaatsen in de wereld te vinden. Ook dichter bij huis liet hij zijn sporen na, onder meer in de Sint-Pauluskathedraal in Luik en de basiliek van Koekelberg. Sinds 1998 werkt hij voor zijn glascreaties samen met de gerenommeerde Ateliers Loire in Chartres. Intussen realiseerde hij er glasramen voor een veertigtal gebouwen.

Een stoutmoedige vraag

Dat een kunstenaar met zo'n internationaal parcours uiteindelijk in Middelkerke terechtkwam, was allesbehalve vanzelfsprekend. Pastoor Bart Lagrange waagde het om Kim En Joong te vragen nieuw glaskunstwerk te creëren voor de Sint-Willibrorduskerk.

De kunstenaar kende de kerk niet, maar een bezoek aan Middelkerke bracht daar verandering in. Een uur mediteren in de sacrale ruimte, het bijzondere noorderlicht aan de kust, het warme onthaal en de plannen voor de vernieuwde kerk waren voldoende om hem te overtuigen. 

Het resultaat zijn drie monumentale, abstracte glasramen. Ze hebben geen figuratieve voorstelling die zich onmiddellijk laat ‘lezen’. De kleur, beweging en het licht moeten zelf spreken. Dynamiek en rust gaan daarbij samen. Felle kleurvlakken worden afgewisseld met veel wit, waardoor ruimte ontstaat voor stilte en contemplatie.

Voor Kim En Joong is schoonheid daarbij meer dan esthetiek. Ze opent een weg naar het goddelijke. Zoals hij in de natuur een glimp van God ziet, probeert hij ook door zijn glaskunst iets van dat mysterie ervaarbaar te maken.

Schilderen met glas, vuur en kalk

Ook de manier waarop de ramen tot stand kwamen, is bijzonder. De kleuren worden door de kunstenaar met glazuren op het glas aangebracht. Daarna gaat het glas de oven in om de kleuren door verhitting met het glas te verbinden. Het werken met verschillende glazuren en kleuren kan meerdere bakbeurten vereisen. Ook bij eerdere projecten van Kim En Joong en Atelier Loire was die opeenvolging van schilderen en bakken essentieel voor het eindresultaat. 

Voor de ramen in Middelkerke kwam daar nog een opvallende tweede bewerking bij. In de oven wordt een dikke laag kalk aangebracht. Daarin worden met penselen, vingers, ribbelkarton en spatels vormen en structuren gemaakt. Vervolgens wordt het glas op die laag gelegd en opnieuw tot op smelttemperatuur gebracht. De structuur uit de kalk zet zich zo over op het glas.

Daardoor is het glas niet alleen drager van kleur. Het oppervlak krijgt ook reliëf. Licht wordt op verschillende manieren gebroken en verspreid, zodat het kunstwerk mee verandert met het licht dat erop valt. Thermovormen is een techniek die Atelier Loire ook in andere projecten met Kim En Joong toepast. Daarbij wordt helder glas in de oven verhit zodat het de vorm van de onderliggende mal aanneemt. 

Kleuren die spreken

De kleuren koos Kim En Joong niet willekeurig. Ze dragen voor hem een spirituele betekenis. Rood, de hoofdkleur, verwijst naar geboorte en levenswarmte, maar ook naar het vergoten bloed en het vuur van de Heilige Geest. Geel staat voor hem voor hemelse vreugde en goddelijk licht. Paars verwijst naar boetedoening, bezinning en geestelijke verheffing. Blauw roept zuiverheid, hemel en hoop op, groen vrede, nieuw leven en harmonie met de schepping.

Ook het typische noorderlicht aan de kust speelt een rol. Kim En Joong omschrijft dat licht als schoonheid die als genade wordt ontvangen: een ervaring die even de tijd lijkt stil te zetten.

De drie ramen moeten bovendien samen worden bekeken. Voor de kunstenaar vormen ze één geheel en zijn ze een verwijzing naar de Heilige Drie-eenheid. De verregaande abstractie is daarbij bewust gekozen. De ramen willen het goddelijke mysterie niet vastleggen in één herkenbaar beeld, maar ruimte laten voor wat ons begrip overstijgt.

Een kerk die nog groeit

De voorstelling van de glasramen betekende nog niet dat de vernieuwde Sint-Willibrorduskerk helemaal klaar is. Integendeel. De genodigden zaten op 12 september letterlijk nog in een bouwwerf. Er moet nog heel wat gebeuren. Toch werd ervoor gekozen de ramen nu al officieel voor te stellen. Kim En Joong was samen met zijn familie aanwezig in Middelkerke en dat bood een unieke gelegenheid om het kunstwerk samen met zijn maker te verwelkomen.

Na dit bijzondere moment gaat het werk in de kerk verder. Naast de verdere inrichting van de liturgische ruimte wordt ook de multifunctionele ontmoetingsruimte afgewerkt. Zo moet het gebouw niet alleen een plaats voor liturgie en gebed zijn, maar ook een plek waar mensen elkaar kunnen ontmoeten.

En ook wanneer de deuren 's avonds gesloten zijn, zullen de nieuwe glasramen volgens priester Bart hun rol blijven spelen. Ze worden van binnenuit verlicht en zullen daardoor ook van buiten de kerk zichtbaar zijn. Het licht dat overdag de kerk binnenvalt en de ramen tot leven brengt, keert zich 's avonds als het ware om naar Middelkerke.

Daarmee krijgt de gedachte die Kim En Joong aan zijn werk meegeeft nog een extra betekenis. De ramen zijn niet alleen bestemd voor wie de kerk binnenstapt. Ze worden toevertrouwd aan de kerkgemeenschap, aan de inwoners van Middelkerke en aan iedereen die er voorbijkomt. Ze willen ruimte bieden voor “licht en kleur, schoonheid en liefde, aanwezigheid en verbondenheid, stilte, troost en rust”.

Of, zoals Kim En Joong het zelf verwoordde:

Foto's door Rik Cloet